II SA/Bk 485/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 listopada 2011 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] lutego 2011 roku numer [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. przyznaje adwokatowi M. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.- Prezydent Miasta B., decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., Nr [...], orzekł o wymeldowaniu R. P. (dalej powoływany także jako Skarżący) z pobytu stałego w lokalu przy ul. Ż. w B. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bezsprzecznie świadczy, że Skarżący nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania, tj. w lokalu przy ul. Ż., co potwierdzili wszyscy uczestnicy postępowania. Fakt niezamieszkiwania Skarżącego pod w/w adresem jest wyrazem jego woli, dlatego też istniały podstawy do wymeldowania Skarżącego z dotychczasowego miejsca zamieszkania. Z powyższą decyzją nie zgodził się Skarżący i w złożonym odwołaniu do Wojewody P. zarzucił, iż organ I instancji błędnie przyjął, że w sprawie zaistniała przesłanka opuszczenia lokalu. Podkreślił, że w spornym lokalu zamieszkuje jego była żona, z którą nie może się kontaktować z uwagi na obowiązujący środek karny zakazu zbliżania się. Podkreślił, że chce zamieszkiwać w powyższym lokalu, jednakże z przyczyn obiektywnych nie może tego uczynić. Wojewoda P., decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że z wnioskiem o wymeldowanie Skarżącego wystąpił Zarząd Mienia Komunalnego, który wskazał, że Skarżący nie zamieszkuje pod adresem B., ul. Ż. i nie jest znane jego aktualne miejsce zamieszkania. Zarząd Mienia Komunalnego wyjaśnił, że pierwotnie powyższy lokal został przyznany ojcu Skarżącego w 1979 r., jako lokal funkcyjny przez Komendę Wojewódzką Milicji Obywatelskiej w B. W lokalu tym zameldowani byli rodzice Skarżącego (do ich śmierci w 2004 r.) oraz Skarżący i jego brat. Obecnie w powyższym lokalu, obok Skarżącego zameldowana jest jego była żona - I. D. z dziećmi. Związek małżeński Skarżącego i I. D. został rozwiązany wyrokiem Sądu Okręgowego w B. Wydział I Cywilny z dnia [...].10.2009 r. sygn. akt [...]. W pkt IV wyroku Sąd dokonał podziału do korzystania z mieszkania przyznając pokój o pow. 20 m2 byłej żonie, zaś pokój o pow. 15 m2 Skarżącemu. Kuchnię, łazienkę i przedpokój pozostawił do wspólnego korzystania. Skarżącemu i jego byłej żonie został wypowiedziany najem powyższego lokalu ze skutkiem na dzień 30 czerwca 2010 r. Wniosek Zarządu Mienia Komunalnego wynikał z pisma I. D. z dnia [...] czerwca 2010 r., w którym była żona zwróciła się o wymeldowanie Skarżącego z lokalu przy ul. Ż. We wniosku wskazała, że Skarżący nie mieszka razem z nią od 2008 r., w lokalu nie ma żadnych jego rzeczy. Składając zeznania w dniu 2 sierpnia 2010 r., wyjaśniła, że w lipcu 2007 r. Skarżący wyprowadził się do Ł., zaś wszystkie rzeczy osobiste zabrał w październiku 2007 r. Organ odwoławczy wskazał, iż Skarżący był skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B., za znęcanie się psychiczne i fizyczne nad żoną na karę jednego roku pozbawienia wolności oraz zakaz kontaktowania się z żoną na okres 2 lat. Skarżący karę pozbawienia wolności odbywał w okresie od 18 czerwca 2008 r. do 4 grudnia 2009 r., zaś zakaz kontaktowania się z byłą żoną obowiązuje do grudnia 2011 r. Opuszczając jednostkę penitencjarną jako miejsce pobytu wskazał B., ul. W. Organ wskazał, iż z zeznań świadków - rodziców byłej żony Skarżącego wynika, że Skarżący na długo przed aresztowaniem nie zamieszkiwał w lokalu przy ul. Ż., wyprowadził się w lipcu 2007 r. i po opuszczeniu zakładu karnego nie przychodził do powyższego lokalu. Z kolei z zeznań brata Skarżącego - R. P. wynika, że Skarżący pracuje w Ł., ale z uwagi na zakaz kontaktowania się z byłą żoną, nie przebywa w lokalu przy ul. Ż. Z informacji jakie posiada, wynika, że w tym lokalu znajdują się rzeczy Skarżącego. Przesłuchany w charakterze strony Skarżący wyjaśnił, iż do czasu aresztowania w dniu 18 czerwca 2008 r. zamieszkiwał w lokalu przy ul. Ż. w B. Po opuszczeniu zakładu karnego nie powrócił do lokalu, z uwagi na orzeczony zakaz zbliżania się do byłej żony. W lokalu pozostały wszystkie jego rzeczy, a wyposażenie mieszkania należy do jego zmarłych rodziców. Po zakończeniu obowiązywania zakazu zbliżania się, zamierza nadal mieszkać w tym lokalu. Obecnie pracuje dorywczo w Ł., jako adres do korespondencji wskazał u. W. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego, w ocenie organu odwoławczego, nie budzi wątpliwości, iż Skarżący, w lokalu w którym jest zameldowany na pobyt stały nie zamieszkuje. Organ wskazał, iż mimo odmiennych twierdzeń Skarżącego, ze zgromadzonego materiału dowodowego - wyjaśnień jego byłej żony oraz jej rodziców, wynika, że nie zamieszkuje w spornym lokalu już od lipca 2007 r., a więc opuszczenie lokalu nastąpiło jeszcze przed jego aresztowaniem i przed wydaniem wyroku skazującego na karę pozbawienia wolności przez Sąd Rejonowy. Jednocześnie zaznaczył, że z pism Sądu Rejonowego w B. adresowanych do Komendy Powiatowych Policji w Z. i Ł. z 2009 r. wynika, że Skarżący zamieszkiwał w Ł. przy ul. P. i P. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wywiódł Skarżący, w której wniósł o jej uchylenie oraz orzeczenie o wymeldowaniu jego byłej żony wraz z dziećmi z pobytu stałego przy ul. Ż. w B. Opisując nieporozumienia z byłą żoną, podkreślił, że nie opuścił lokalu dobrowolnie i trwale, albowiem nie przebywa w nim z uwagi na sądowy zakaz zbliżania się do byłej żony. W lokalu pozostały wszystkie jego rzeczy, pamiątki rodzinne, a wyposażenie mieszkania należy do jego zmarłych rodziców. Wskazał także na rozbieżności w zeznaniach byłej żony i jej rodziców. Wniósł także o przesłuchanie w charakterze świadków jego brata - R. P. oraz A. K. W odpowiedzi na skargę, Wojewoda P., podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 22 listopada 2011 r., pełnomocnik Skarżącego ustanowiony z urzędu oświadczył, iż nie popiera skargi w zakresie wymeldowania z lokalu położonego przy ul. Ż. w B. byłej żony Skarżącego i jej dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne prowadzona jest pod względem zgodności z prawem wydanych aktów administracyjnych (art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.). Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia oceniając, czy jest ono zgodne z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z mocy art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W sprawie niniejszej kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji Prezydenta Miasta B. prowadzi do wniosku, że zostały one podjęte z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i które, zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" p.p.s.a. skutkowało uchyleniem zaskarżonego aktu, a z mocy art. 135 tejże ustawy, także uchyleniem rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Organy administracyjne obu instancji prawidłowo za podstawę rozstrzygnięcia przyjęły art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm., dalej powoływana w skrócie jako ustawa o ewidencji ludności), ale nie przeprowadziły należytego postępowania wyjaśniającego co do zaistnienia lub braku przesłanek powołanego przepisu. Zgodnie z powyższym przepisem, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zatem w niniejszym postępowaniu obowiązkiem prowadzących postępowanie organów było wyjaśnienie czy R. P. opuścił miejsce stałego pobytu w B., przy ul. Ż., bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie pozostaje utrwalony pogląd, iż przesłanka opuszczenia miejsca pobytu jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (vide: wyrok NSA z 8 października 2009 r., OSK 1908/08; wyrok WSA w Białymstoku z 27 października 2005 r., II SA/Bk 517/05 dostępny w bazie CBOIS; A. Kaźmierczyk-Henzelmann "Przesłanki zastosowania przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, opubl. CASUS 2000/4/26). O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić wówczas, gdy łącznie zaistniały dwa elementy: dana osoba fizycznie (faktycznie) nie przebywa już w spornym lokalu oraz zaistniał u niej zamiar wyprowadzenia się na stałe z tego lokalu, co wiąże się z planami założenia centrum życiowego w innym miejscu (vide: wyroki WSA w Łodzi z 29 kwietnia 2010 r., III SA/Łd 109/10, i z dnia z 20 maja 2009 r. w sprawie III SA/Łd 172/09, Lex nr 562870; wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 grudnia 2008 r. IV SA/Wa 1417/08, Lex nr 555261). Nie stanowi opuszczenia miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności sytuacja, gdy dana osoba co prawda fizycznie (faktycznie) nie przebywa w lokalu, ale ma to charakter przejściowy, bowiem nie miała zamiaru opuszczenia i koncentracji podstawowych czynności życiowych w innym lokalu. Opuszczenie miejsca pobytu stałego musi być bowiem, jak wyżej zauważono, dobrowolne i trwałe. Samo przebywanie w innym lokalu nie świadczy o zamiarze trwałego opuszczenia miejsca pobytu stałego. Również sama deklaracja, iż przebywanie w innym miejscu ma charakter tylko czasowy, bez zamiaru opuszczenia miejsca stałego zamieszkania, nie jest wystarczające. Ustalenie przesłanek wymeldowania z pobytu stałego musi być efektem postępowania administracyjnego przeprowadzonego z zachowaniem wszelkich wymogów proceduralnych, w szczególności dotyczących wyjaśniania okoliczności faktycznych sprawy. Innymi słowy organ administracji publicznej może wydać decyzję o wymeldowaniu, jeżeli na podstawie wszechstronnej analizy całego dostępnego materiału dowodowego w sprawie dojdzie do przekonania, że zaistniały okoliczności świadczące o trwałym i dobrowolnym opuszczeniu lokalu przez osobę, której decyzja dotyczy. Wszelkie błędy w tym zakresie, powodujące pozostawienie niewyjaśnionymi istotnych okoliczności w sprawie skutkują możliwością popełnienia błędu w subsumcji i w konsekwencji nieprawidłowego zastosowania normy prawnej do sytuacji nie objętej jej hipotezą. Odnosząc powyższe uwagi do stanu zaistniałego w przedmiotowej sprawie i oceniając czynności organów zmierzające do ustalenia istnienia przesłanek wymeldowania, Sąd stwierdza, że organy obydwu instancji nie dochowały w pełni wymogów proceduralnych. Pozostawiły niewyjaśnionymi istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, jak również nie zebrały i nie oceniły prawidłowo całego materiału dowodowego w sprawie. W ten sposób naruszyły podstawowe zasady postępowania dowodowego: zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), zasadę oficjalności postępowania dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) i zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.), co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W szczególności nie zbadały w należyty sposób istotnych dla spełnienia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności okoliczności tj. kiedy Skarżący opuścił lokal mieszkalny w B. przy ul. Ż. i czy powyższe opuszczenie miało charakter trwały i dobrowolny czy jedynie – jak twierdzi Skarżący – nie przebywa w powyższym lokalu z uwagi na sądowy zakaz zbliżania się do byłej żony, natomiast nie powziął zamiaru opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Wskazać należy, iż organy bezkrytycznie przyjęły, że Skarżący już w lipcu 2007 r. dobrowolnie opuścił lokal mieszkalny w B. przy ul. Ż. Tymczasem z pisma byłej żony Skarżącego z dnia 24 czerwca 2010 r., adresowanego do Zarządu Mienia Komunalnego wynika, że Skarżący nie mieszka w powyższym lokalu dopiero od 2008 r. Jednocześnie była żona Skarżącego twierdziła, że w powyższym lokalu nie znajdują się żadne rzeczy należące do Skarżącego, co pozostaje w sprzeczności zarówno z zeznaniami brata Skarżącego - R. P. oraz wyjaśnieniami samego Skarżącego. Także Skarżący konsekwentnie w trakcie postępowania administracyjnego jak i przed sądem, wskazywał, że zamieszkiwał w mieszkaniu przy ul. Ż. do chwili jego aresztowania w czerwcu 2008 r. W ocenie Sądu organy obu instancji nadmierną wagę przyłożyły do pism Sądu Rejonowego w B. wystawionych w 2009 r. a kierowanych do Komend Powiatowych Policji w Ł. i Z. Fakt, iż w pismach powyższych, jako miejsce pobytu Skarżącego wskazuje się ul. P. i P. w Ł. w żaden sposób nie może świadczyć, iż dowodzi on trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu mieszkalnego położonego w B. przy ul. Ż. Zaznaczyć należy, iż powyższe pisma zostały wystawione w dniach 21 stycznia i 23 lutego 2009 r., a zatem w okresie kiedy Skarżący odbywał karę pozbawienia wolności (k. 24-26 akt adm.). Tym samym wskazywane w nich miejsca zamieszkania i zameldowania Skarżącego były nieaktualne. Wskazać należy, iż z pisma z dnia 23 lutego 2009 r., wynika, że Skarżący był zameldowany w Ł. przy ul. P., czego organy w żaden sposób nie zweryfikowały. Tym samym, w ocenie Sądu, organy nie przeprowadziły dostatecznego postępowania wyjaśniającego celem ustalenia, czy Skarżący zamieszkiwał w Ł. pod wskazanymi adresami, a jeżeli tak to w jakim charakterze i w jakim okresie. Zaznaczyć należy, iż z twierdzeń Skarżącego zawartych w skardze wynika, że Skarżący przed aresztowaniem jedynie pracował w Ł. zaś na weekendy przyjeżdżał do B., kiedy to remontował lokal przy ul. Ż. Skarżącemu w tych pracach pomagali sąsiedzi, rodzina i znajomi ojca. Do powyższych twierdzeń w żaden sposób nie ustosunkował się organ, w odpowiedzi na skargę. Okolicznością bezsporną w sprawie jest to, że Skarżący w okresie od 18 czerwca 2008 r. do 4 grudnia 2009 r. odbywał karę pozbawienia wolności, a w konsekwencji nie przebywał w lokalu przy ul. Ż. w B. Również po opuszczeniu zakładu karnego, Skarżący nie przebywał w powyższym lokalu, z uwagi na orzeczony przez Sąd zakaz kontaktowania się z byłą żoną, zamieszkałą i zameldowaną pod w/w adresem. Przyjąć zatem należy, iż Skarżący własnym działaniem poddał się nakazom Sądu i opuścił przedmiotowy lokal. Tym niemniej, powyższe okoliczności są niewystarczające, dla uznania, iż w sprawie zachodziły wszystkie przesłanki do wymeldowania Skarżącego z powyższego lokalu - opuszczenie lokalu musi bowiem mieć charakter trwały i dobrowolny. Skarżący w trakcie postępowania administracyjnego jak i przed sądem konsekwentnie wskazuje, że po upływie zakazu kontaktowania się z żoną zamierza wrócić do powyższego lokalu, albowiem jest to jego rodzinne mieszkanie, posiada tam rzeczy osobiste jak i pamiątki rodzinne. Wskazać należy, iż uwadze organów obu instancji umknęła treść wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] października 2009 r. sygn. akt [...] (k. 61 akt adm.), w którym Sąd orzekając o rozwiązaniu związku małżeńskiego Skarżącego i jego żony oddalił wniosek o eksmisję Skarżącego oraz orzekł o podziale do korzystania mieszkania położonego w B., przy ul. Ż. pomiędzy Skarżącego i byłą żonę. Tym samym, mimo przebywania Skarżącego w zakładzie karnym (opuścił go dopiero 4 grudnia 2009 r.), Sąd przyznał mu prawo do korzystania ze spornego lokalu, co również powinno mieć wpływ, na ocenę czy fizyczna nieobecność Skarżącego w powyższym lokalu ma charakter trwały i dobrowolny. W kontekście wszystkich materiałów zebranych w sprawie budzi wątpliwości Sądu wniosek wyprowadzony przez organy, że Skarżący nie zamieszkuje w lokalu położonym w B., przy ul. Ż. już od lipca 2007 r. Jednocześnie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu II instancji brak jest rozważań, czy powyższe opuszczenie lokalu przez Skarżącego ma charakter trwały i dobrowolny, co w aspekcie treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, stanowi naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. - brak uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji. Reasumując, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta B. zapadły z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny jednoznacznie ustalić kiedy nastąpiło opuszczenie lokalu mieszkalnego przez Skarżącego - w 2007 r. czy też w 2008 r. oraz, czy powyższe opuszczenie miało charakter trwały i dobrowolny. W tym celu organy powinny przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające, w szczególności przesłuchać w charakterze świadków osoby wskazane przez Skarżącego w skardze, a w razie potrzeby także inne osoby, jak chociażby członków rodziny Skarżącego czy sąsiadów, którzy wedle twierdzeń Skarżącego, pomagali mu przy remontowaniu spornego lokalu w 2007 i 2008 r. Do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego organy powinny dokonać subsumcji przepisów materialnoprawnych, w tym przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, w szczególności poprzez ocenę, czy zachodzą w sprawie przesłanki trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu mieszkalnego. Powyższe powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt I wyroku. Orzeczenie w pkt II zapadło na podstawie art. 152 p.p.s.a. O przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu adwokatowi i zwrocie niezbędnych wydatków, Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz przepisów § 2 ust. 1-3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 19 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).