II SA/Bk 49/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. D. na decyzję P. Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w B. z dnia [...] listopada 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nakazanie wykonania obowiązków p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. M. D. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podając, iż jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skarżący całe swoje gospodarstwo rolne wraz z siedliskiem i budynkami przekazał na rzecz syna i synowej. Obecnie skarżący zamieszkuje wraz z żoną oraz dwójką synów i pozostaje bez żadnych dochodów. Majątek skarżącego stanowi ½ udziału w [...]-letnim samochodzie osobowym (pozostała część należy do syna D. M. D) oraz trzy ciągniki rolnicze i kombajn. Poza tym skarżący nie posiada żadnych oszczędności oraz przedmiotów wartościowych (k. 8-11). W skardze natomiast wnioskodawca wskazał, iż utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, hoduje [...] sztuk bydła (k. 2). W związku z powyższymi rozbieżnościami pismem z dnia 8 lutego 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącego do złożenia w terminie 7 dni dodatkowego oświadczenia m.in. wskazania: rodzaju prowadzonej działalności rolniczej oraz posiadanego stanu inwentarza żywego i maszyn rolniczych, wysokości dochodu osiąganego z pracy na gospodarstwie rolnym, w tym hodowli bydła, wysokości dochodu netto innych osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym oraz ich stanie majątkowych i otrzymanych dopłatach do gruntów rolnych, a także przedłożenia dokumentów potwierdzających podnoszone okoliczności, w szczególności w zakresie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków (także przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym) (k. 14). W zakreślonym terminie skarżący oświadczył, że gospodarstwo rolne wraz z bydłem zostało przekazane aktem notarialnym w dniu [...] września 2015 r. synowi D. M. D. i synowej P. D. Ponadto podniósł, że do pisma dołącza wyciąg z banku oraz faktury ze sprzedaży mleka, zaś innych faktur nie posiada, bo nie sprzedaje zboża. Ponadto w piśmie odniósł się do zakresu przedmiotowej sprawy, nie wyjaśniając pozostałych kwestii, do których był wzywany (k. 15-19). Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane). Zgodnie natomiast z art. 252 § 1 powołanej ustawy, wniosek o przyznanie prawa pomocy winien zawierać oświadczenie strony obejmujące, między innymi, dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Wykładnia przytoczonych przepisów prawa wskazuje, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Wniosek ten powinien również obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i dochodów, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskodawca wprawdzie przedstawił część dokumentów wskazanych w wezwaniu, w szczególności w przedmiocie uzyskiwanych dochodów ze sprzedaży mleka za okres grudzień 2015 r. i styczeń 2016 r. wystawionych na synową oraz wyciąg z rachunku bankowego ze stanem konta na datę 15.02.2016 r. 1,16 zł (k. 16-19), ale nie przestawił dokumentów w zakresie ponoszonych wydatków przez jego rodzinę. Ponadto nie przedstawił sytuacji majątkowej pozostałych członków rodziny pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, zarówno w zakresie osiąganych dochodów z przekazanego gospodarstwa rolnego (w tym dopłat do gruntów), jak i wielkości posiadanego majątku. Fakt ten uniemożliwia dokonanie pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji majątkowej strony, w kontekście podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym oświadczeniu M. D. wykazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwoma synami oraz jak należy wnioskować z oświadczenia z dnia [...] lutego 2016 r. także synową P. D. (k. 15). Skarżący całe swoje gospodarstwo rolne wraz z siedliskiem i budynkami w dniu [...] września 2015 r. przekazał synowi D. M. D. i synowej P. D.. Obecnie skarżący pozostaje bez żadnych dochodów. Majątek skarżącego stanowi jedynie ½ udziału w [...]-letnim samochodzie osobowym (pozostała część należy do syna D. M. D.) oraz trzy ciągniki rolnicze i kombajn. W skardze pisanej przez skarżącego w dniu 19 grudnia 2015 r. wnioskodawca podnosi, iż utrzymuje się jedynie z gospodarstwa rolnego, hoduje [...] sztuk bydła (k. 2), choć w odpowiedzi na wezwanie podnosi, iż w dniu [...] września 2015 r. przekazał całe gospodarstwo wraz z bydłem synowi i synowej (k. 15). Przedstawione powyżej dane w zestawieniu z nienadesłaniem żądanych dokumentów i informacji oraz niespójnością składanych oświadczeń w zakresie faktycznego prowadzenia gospodarstwa rolnego skutkują brakiem możliwości potwierdzenia twierdzeń strony w zakresie osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków, a w konsekwencji uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej strony skarżącej i pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nadto należy zaakcentować, iż zgromadzony materiał dowodowy, w tym oświadczenia złożone przez skarżącego, dają podstawę do uznania, iż rodzina skarżącego utrzymuje się z prowadzonego gospodarstwa rolnego, w tym hodowli bydła i wszyscy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W związku z powyższym, iż poza przedłożonymi fakturami ze sprzedaży mleka, nieznany jest dochód rodziny skarżącego oraz ich wydatki, a także nieznana jest wielkość majątku syna skarżącego, w tym przejętego gospodarstwa rolnego, nie jest możliwie ustalenie, czy skarżący spełnia warunku uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Na podstawie danych zawartych we wniosku i oświadczeniu należy bowiem stwierdzić, iż posiadanie przez rodzinę skarżącego stałego źródła dochodu w postaci gospodarstwa rolnego pozwala na uznanie, iż M. D. jest w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wnioskodawca natomiast nie udowodnił zaistnienia takiej okoliczności. Tym bardziej, iż nie wykazał, aby posiadał jakiekolwiek zadłużenie z tytułu bieżących płatności. Odnosząc się natomiast do przekazania gospodarstwa rolnego dodatkowego podkreślenia wymaga to, że wzmiankowane rozporządzenie majątkiem znacznej wartości (zapewne w drodze darowizny) zostało dokonane przez skarżącego na rzecz swojego dziecka, na którym to ciąży ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Ponadto zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, dzieci w stosunku do skarżącego obarczone są również obowiązkiem dostarczania środków utrzymania (obowiązkiem alimentacyjnym), w sytuacji, gdy rodzic nie jest w stanie zaspokoić usprawiedliwionych i koniecznych potrzeb życiowych. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.