II SA/Bk 51/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 05 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Cz. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. Cz. M. i T. M. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata . J. Cz. M. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata (k. 48,87). We wniosku podał, iż jest emerytem i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Skarżący uzyskuje dochód w kwocie 1.046,91 zł, natomiast jego żona otrzymuje emeryturę w kwocie 1.296,89 zł. Na majątek wnioskodawcy składa się dom o powierzchni [...] m2 oraz budynki związane z działalnością gospodarczą i inne. Poza tym skarżący nie ma żadnych oszczędności czy też innych przedmiotów wartościowych (k. 48,87-89,94-95). Pismem z dnia 08 marca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącego do złożenia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania oświadczenia, w którym należało m.in. wskazać: ponoszone miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny wnioskodawcy oraz czy posiada samochód osobowy. Dodatkowo wezwano skarżącego do nadesłania dokumentów poświadczających wysokość uzyskiwanych dochodów, a także rachunków i faktur dokumentujących wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych przez jego rodzinę. Dane powyższe były niezbędne do oceny stanu majątkowego wnioskodawcy (k. 92). W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca przedłożył do akt kserokopie dokumentów: potwierdzających uzyskiwane dochody (k. 96) oraz ponoszone wydatki, w tym ubezpieczenie pojazdu [...], rok produkcji 1995 – 338 zł rocznie, decyzje w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości – 1.563 zł rocznie, fakturę za wodę i ścieki – 119,22 zł za kwartał, wywóz śmieci – 14,50 zł (rocznie 159,50 zł), energia elektryczna – 222,45 zł. Ponadto skarżący podniósł, iż miesięcznie wydaje około 100 zł na leki i 60 zł na gaz. Pozostała kwota przeznaczana jest na żywność, odzież i obuwie oraz zakup opału na zimę (k. 97-103). Mając na uwadze okoliczność, iż z nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy wynikało, iż na działce skarżącego prowadzona jest działalność gospodarcza w charakterze warsztatu mechaniczno – hydraulicznego i kuźni, a także, iż na piętrze domu skarżącego zamieszkuje jego syn z rodziną, ponowienie wezwano J. Cz. M. w dniu [...[ marca 2012 r. do wyjaśnienia przedmiotowych okoliczności, a także nadesłanie dodatkowych dokumentów (k. 105). W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca podniósł, iż "pisma o które chodziło już zostały w sprawie złożone i tylko on jest właścicielem z żoną posiadłości". Pozostałe argumenty zawarte w piśmie z dnia [...] kwietnia 2012 r. dotyczyły zastrzeżeń skarżącego w zakresie funkcjonowania sądów oraz nierzetelnego orzekania w sprawach przez sędziów (k. 107-108). Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane). Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż miesięczny dochód jego dwuosobowej rodziny wynosi około 2.343,80 zł netto (dochody z emerytury k. 96). Majątek skarżącego stanowi dom o powierzchni [...] m2, budynki gospodarcze związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, inne budynki i samochód osobowy marki [...], rok produkcji [...]. Wykazane miesięczne wydatki skarżącego zamykają się kwotą 596,95 zł i przedstawiają się następująco: ubezpieczenie pojazdu – około 29 zł (338 zł rocznie), podatek od nieruchomości – 131 zł (1.563 zł rocznie), woda i ścieki – 40 zł (119,22 zł za kwartał), wywóz śmieci – 14,50 zł (rocznie 159,50 zł), energia elektryczna – 222,45 zł, leki - 100 zł i gaz - 60 zł. Skarżący podkreślił, iż pozostała kwota dochodu przeznaczana jest na żywność, odzież i obuwie oraz zakup opału na zimę. Przedstawione powyżej dane w zestawieniu z brakiem odpowiedzi J. Cz. M. na cytowanie wezwanie z dnia 21 marca 2012 r., uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący bowiem nie uzupełnił złożonego oświadczenia, w tym nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych oraz odpisu zeznania podatkowego, co uniemożliwia merytoryczną ocenę możliwości finansowych skarżącego. Z nadesłanych natomiast dokumentów (m.in. decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości) oraz oświadczeń strony wynika bowiem, że na działce skarżącego prowadzona jest działalność gospodarcza w charakterze warsztatu samochodowo – hydraulicznego i kuźni. Nie wiadomo jednak, kto tą działalność prowadzi, skarżący czy też inne osoby, czy skarżący uzyskuje jakieś dochody z tego tytułu. Ponadto w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, iż syn wraz z rodziną zajmuje piętro domu (k. 87-88). Mimo, że skarżący w dodatkowym oświadczeniu podniósł, iż niewłaściwie wskazał syna i jego rodzinę, jako osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym (k. 86), należy podnieść, że jeśli nawet te osoby nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, ale zamieszkują w tym samym domu (piętro domu), nie wiadomo jest, jaka jak partycypacja obu rodzin w kosztach utrzymania domu. Powyższe nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, zarówno wysokości uzyskiwanych przez skarżącego dochodów oraz ponoszonych wydatków. Nadto fakt udokumentowania wydatków miesięcznych na kwotę około 600 zł przy uzyskiwanych dochodach w wysokości 2.343,80 zł netto bądź wyższych wskazuje, iż skarżący będzie w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania. Koszty sądowe w niniejszej sprawie aktualnie sprowadzają się do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł. Ustalone okoliczności a przede wszystkim wysokość uzyskiwanych dochodów oraz posiadany majątek oraz niewiarygodne oświadczenia strony pozwalają stwierdzić, że J. Cz. M. jest w stanie uiścić wpis od skargi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny oraz ponieść koszty ustanowienia pełnomocnika. Końcowo należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 946/04, zawarte w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania mu tego prawa. Orzeczenie sądu w kwestii przyznania prawa pomocy, zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W konsekwencji, skoro strona nie wykazuje – ani w złożonym przez siebie wniosku o udzielenie prawa pomocy, ani też w odpowiedzi na wezwanie Sądu - że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania - jej wniosek należy oddalić. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 marca 2005r. (I OZ 6/05). Wobec powyższych okoliczności należało stwierdzić, iż J. Cz. M. nie wykazał w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.