II SA/Bk 532/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi A. K. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 309,80 (trzysta dziewięć złotych osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.- Wojewoda P. zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] o wymeldowaniu A.D. z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym przy ul. R. [...] m 43 w B. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny: Wnioskiem z dnia 30 stycznia 2009 r. T.D. wystąpiła o wymeldowanie byłego męża A.D. z pobytu stałego w lokalu położonym w B. przy ul. R. [...] m 43. Prezydent Miasta B. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] orzekł o wymeldowaniu A.D. z pobytu stałego w w/w lokalu. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż spółdzielcze prawo do lokalu przy ul. R. [...] m 43 w B. przydzielone zostało A.D. w trakcie trwania związku małżeńskiego z H.D. Związek małżeński ww. osób został rozwiązany przez rozwód na mocy wyroku Sądu Okręgowego w B. Wydział I Cywilny z dnia [...] marca 2005 r. (sygn. akt [...]). W wyroku tym Sąd orzekł również eksmisję A.D. z przedmiotowego lokalu. Pismem zaś z dnia 1 sierpnia 2005 r. Komornik Sądowy Rewiru V przy Sądzie Rejonowym w B. wezwał A.D. do opróżnienia i wydania przedmiotowego lokalu w terminie do dnia 31 sierpnia 2005 r. Z wyjaśnień H.D. złożonych w trakcie postępowania przed organem I instancji wynikało, że A.D., za znęcanie się nad rodziną, został skazany wyrokiem sądowym na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu na czteroletni okres próby. Z uwagi zaś na brak poprawny w grudniu 2005 roku został osadzony w Areszcie Śledczym w B. We wrześniu 2007 roku opuścił zakład karny, ale nie został wpuszczony przez byłą żonę do mieszkania przy ul. R., gdyż był pod wpływem alkoholu. Aktualnie A.D. mieszka u swojej matki przy ul. N. [...] m 75 w B. Wyjaśnienia H.D. korespondują z wyjaśnieniami, przesłuchanych w charakterze świadków, córek stron postępowania M.D. i M.T. M.D. potwierdziła, że ojciec po opuszczeniu Zakładu Karnego we wrześniu 2007 roku nie powrócił do mieszkania przy ul. R., ale zamieszkał u swojej matki przy ul. N. W mieszkaniu pozostała tylko część ubrań ojca, z których nie korzysta. Również M.T. potwierdziła, że ojciec po opuszczeniu zakładu karnego nie powrócił do mieszkania przy ul. R. i zamieszkał u swojej matki. Z wyjaśnień A.D. wynikało z kolei, że mimo orzeczonej eksmisji nadal mieszkał w lokalu przy ul. R. w B. Od 15 grudnia 2005 r. do 18 września 2007 r. odbywał karę pozbawienia wolności za znęcanie się nad rodziną i za alimenty. Po opuszczeniu Zakładu Karnego udał się do przedmiotowego lokalu, ale nie został wpuszczony przez byłą żonę i córkę, dlatego też był zmuszony znaleźć inne lokum. Przez miesiąc mieszkał u kolegi, u różnych znajomych, u matki, po czym wyjechał do Belgii. Po powrocie znowu mieszkał u znajomych, a do lokalu przy u. R. często przychodził w odwiedziny, po korespondencję, awizo, zabierał niektóre rzeczy. Nie nocował jednak tam, ale dobrowolnie wychodził. Co prawda nie posiada kluczy do przedmiotowego lokalu, ale posiada swobodny dostęp do niego. Z uwagi jednak na warunkowe zwolnienie do września 2009 roku nie chce tam przebywać, żeby nie mieć kłopotów. W przedmiotowym lokalu została część jego ubrań, dokumenty, wspólne meble i wyposażenie. Dodatkowo, na podstawie pisma Zespołu Kuratorskiego Służby Sądowej nr 1 do Wykonywania Orzeczeń w Sprawach Karnych przy Sądzie Rejonowym w B. z dnia 6 lutego 2009 r., organ ustalił, że A.D. we wrześniu 2007 roku został przedterminowy zwolniony z Zakładu Karnego i oddany pod dozór kuratora. Po opuszczeniu Zakładu Karnego zamieszkał wspólnie z matką w jej mieszkaniu przy ul. N. w Białymstoku, gdzie prowadzonym był nad nim nadzór. Z uwagi jednak na naganne zachowanie A.D. w miejscu zamieszkania, Sąd Okręgowy w B. IV Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych, postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r., odwołał warunkowe przedterminowe zwolnienie udzielone A.D. W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy Prezydent Miasta B. orzekł o wymeldowaniu A.D. z pobytu stałego w B. przy ul. R. [...] m 43. Odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody P. wniósł A.D., argumentując, iż obecnie pracuje za granicą, ale kiedy wraca do kraju to 2-3 razy w tygodniu bywa w lokalu przy ul. R. Oświadczenia zaś byłej żony i córek uznał za nieprawdziwe. Zaskarżoną decyzją Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] maja 2009 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka z art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, albowiem skarżący opuścił lokal przy ul. R. trwale i dobrowolnie. Wskazał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bezsprzecznie świadczy, iż A.D. nie mieszka w przedmiotowym lokalu od grudnia 2005 roku, kiedy to rozpoczął odbywanie kary pozbawienia wolności. Po opuszczeniu Zakładu Karnego we wrześniu 2007 roku miał dostęp do przedmiotowego lokalu, przychodził tam w celu odwiedzin. Skarżący nie zamieszkał jednak i nadal nie mieszka pod wskazanym adresem. Co prawda skarżący podał, iż od września 2007 roku przebywa na warunkowym zwolnieniu i nie chce przebywać w lokalu przy ul. R. w B., żeby nie mieć kłopotów, tym niemniej jego działania, w ocenie organu, są dobrowolne. Skarżący z własnego, bowiem wyboru nie mieszka w miejscu stałego zameldowania. Ponadto orzeczona wobec skarżącego eksmisja oraz opuszczenie przez niego przedmiotowego lokalu, świadczy też o tym, że opuszczenie to ma charakter trwały. W skardze Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku A.D. podniósł, że nie opuścił trwale i dobrowolnie lokalu przy ul. R. w B. i nie miał takiego zamiaru. Po opuszczeniu Zakładu Karnego we wrześniu 2007 roku nie został wpuszczony do przedmiotowego lokalu przez byłą żonę i córkę. Będąc zaś na warunkowym zwolnieniu nie mógł sobie pozwolić na kłopoty. Aktualnie bywa w przedmiotowym lokalu 2-3 razy w tygodniu, tam ma też swoje rzeczy osobiste i meble. W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ stwierdził, że niewątpliwym jest, iż skarżący nie mieszka w miejscu stałego zameldowania od blisko 4 lat. Co prawda przychodzi do przedmiotowego lokalu, ale w celu odwiedzin, odbiera korespondencję, awizo, zabiera rzeczy. Powyższe, zdaniem organu, nakazuje przyjąć, że zamieszkiwanie skarżącego poza miejscem stałego zameldowania nosi cechy dobrowolności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej cytowanej: p.p.s.a. (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Sąd nie może jednak opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Jednocześnie zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a., sąd nie jest są związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle powołanych kryteriów wniesiona przez A.D. skarga jest nieuzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony, bądź z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zameldowanie na pobyt stały w oznaczonej miejscowości pod wskazanym adresem ma odpowiadać faktycznemu przebywaniu osoby w oznaczonym miejscu. W ten sposób zameldowanie spełnia funkcję ewidencyjną, gdyż potwierdza przebywanie osoby pod oznaczonym adresem. Z faktu, że zameldowanie ma tylko walor ewidencyjny, wynika, że organy meldunkowe są zobowiązane utrzymywać ewidencję w stanie, który odpowiada rzeczywistości. Konsekwencją takiego rozumienia ewidencji ludności i zameldowania jako potwierdzenia danych ewidencyjnych jest również to, że organy mają obowiązek wymeldowania z pobytu stałego każdego, kto z jakichkolwiek powodów nie przebywa w miejscu zameldowania przez czas określony w art. 15 ust. 2 ustawy. Koniecznym i wystarczającym warunkiem wymeldowania z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie lokalu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, który podziela również Sąd w niniejszym składzie, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego art. 15 ust. 2, jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (vide: wyrok NSA z dnia 17 marca 2003r. sygn. akt V SA 2323/02, LEX nr 159183, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005r. sygn. akt IIOSK 302/05, LEX nr 159183, wyrok NSA z dnia 24 lutego 2006r. sygn. akt IIOSK 561/05, LEX nr 194344). Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz, gdy nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (tak m.in. wyrok NSA z dnia 23.04.2001r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 7.12. 2005r., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok WSA z dnia 18 grudnia 2001r. sygn. akt II SA/Ka 613/00, niepublik.). W rozpatrywanej sprawie za niesporne należy uznać, iż skarżący opuścił lokal przy ul. R. [...] m 43 w B. w grudniu 2005 roku i od tego czasu w nim nie zamieszkuje, a zatem doszło do opuszczenia miejsca stałego pobytu. Tego faktu nie kwestionuje żadna ze stron postępowania, jak również organy obu instancji. Kwestią sporną było natomiast ustalenie, czy opuszczenie przez skarżącego w/w lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. W ocenie Sądu wywody skarżącego, iż opuszczenie przez niego lokalu przy ul. R. nie było dobrowolne i nie miało trwałego charakteru, nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Wskazać, bowiem należy, że na skutek wyroku Sądu Okręgowego w B. I Wydział Cywilny z dnia [...] marca 2005 r. skarżący utracił prawo do przebywania w lokalu przy ul. R. [...] m 43 w B. Wprawdzie wyrok eksmisyjny zwykle związany jest z brakiem dobrowolności opuszczenia spornego lokalu, lecz w takim przypadku nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest badanie w toku postępowania administracyjnego woli, czy zamiaru osoby opuszczającej lokal, skoro osoba ta nie ma uprawnień do przebywania w lokalu i wyprowadza się z miejsca pobytu stałego wykonując prawomocny wyrok sądowy lub na skutek podjętych czynności egzekucyjnych. Mimo, iż z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że w postępowaniu w sprawie o wymeldowanie osoby z pobytu stałego organy winny badać, czy opuszczenie lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny, jednak nie odnosi się to do sytuacji, gdy orzeczona została eksmisja z tego lokalu. Nieprzebywanie w miejscu stałego zameldowania w związku z utratą uprawnień do przebywania w lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tak: WSA w Łodzi w wyroku z dnia 11 września 2008 r. III SA/Łd 827/07). Jak słusznie, zatem zauważyły organy orzekające w niniejszej sprawie, orzeczona wobec skarżącego eksmisja oraz opuszczenie przez niego przedmiotowego lokalu w 2005 roku świadczy, że opuszczenie to ma charakter dobrowolny i trwały. W ocenie Sądu nie można również uznać za zasadne argumentów skarżącego, iż po opuszczeniu Zakładu Karnego nie zamieszkał w miejscu stałego zameldowania, gdyż nie został tam wpuszczony przez byłą żonę i córkę, a będąc na warunkowym zwolnieniu nie mógł sobie pozwolić na kłopoty, jakie mogłyby wyniknąć ze wspólnego mieszkania. Z pisma Zespołu Kuratorskiej Służby Sądowej Nr 1 do Wykonywania Orzeczeń w Sprawach Karnych przy Sądzie Rejonowym w B., załączonego do akt postępowania administracyjnego, nie wynika, aby w okresie próby nałożono na skarżącego zakaz zbliżania się do byłej żony i córki, czy też zakaz zamieszkania w miejscu stałego zameldowania. Dlatego też fakt, iż skarżący zrezygnował z zamieszkania w przedmiotowym lokalu z powodu warunkowego zwolnienia nie wyklucza dobrowolności jego działania. Jak trafnie, bowiem zauważył organ II instancji skarżący po opuszczeniu Zakładu Karnego w 2007 roku zamieszkał u swojej matki przy ul. N. [...] m 75 w B., a do spornego lokalu przychodzi tylko w odwiedziny, po korespondencję, awiza i swoje rzeczy. Powyższe w sposób jednoznaczny wskazuje, że zamieszkiwanie skarżącego poza miejscem stałego zameldowania nosi cechy dobrowolności, mimo, iż motywowane jest przez niego okolicznością warunkowego zwolnienia z odbywania kary pozbawienia wolności. Rozważając przesłankę dobrowolności podkreślić jednocześnie należy, że skarżący po opuszczeniu Zakładu Karnego nie podjął żadnej próby powtórnego w zamieszkania w lokalu przy ul. R., nie skorzystał też z przysługujących mu środków zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania, jak powództwo posesoryjne, co traktowane jest w orzecznictwie sądowym jako dobrowolne opuszczenie lokalu. W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił dostateczną podstawę do przyjęcia, iż skarżący miejsce stałego pobytu przy ul. R. [...] m 34 w B. opuścił trwale i dobrowolnie. Dlatego też dalsze utrzymywanie zameldowania skarżącego w miejscu, w którym nie przebywa z uwagi na prawomocne orzeczenie eksmisji, stanowiłoby ewidentną fikcję meldunkową. Tak jak, bowiem zameldowanie, również wymeldowanie jest tylko i wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, o ustaniu jej pobytu w dotychczasowym miejscu (o jego opuszczeniu). Z tego też powodu dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez własne rozstrzygnięcia zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności między ewidencją, a istniejącym stanem rzeczy. Uwzględniając powyższe rozważania należy stwierdzić, że podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Ponieważ jednocześnie brak jest w sprawie okoliczności, które należałoby wziąć pod uwagę z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O wynagrodzeniu adwokata, przyznanego skarżącemu z urzędu, Sąd orzekł stosownie do art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).