II SA/Bk 557/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 08 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją dnia [...] lipca 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję, z dnia [...] czerwca 2011r., Wójta Gminy P., o odmowie przyznania J. D. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem E. D. Jako powód odmowy przyznania świadczenia organ I instancji wskazał okoliczność, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z Panią W. D., która z uwagi na stan zdrowia jest w stanie zapewnić opiekę mężowi. W związku z powyższym, zdaniem organu I instancji, nie są spełnione warunki uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego -określone w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Od decyzji tej odwołał się Pan J. D. uznając, iż decyzja organu I instancji jest krzywdząca. Opisując cztery karty informacyjne ze szpitali, których kserokopie dołączył do odwołania oraz powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 27/07 i 41/07, wniósł o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem E. D. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wskazało, iż materialnoprawną podstawę w sprawie stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz, U. 7. 2006 r. Nr 139, póz. 992 ze zm.), która wprowadziła pomoc finansową państwa dla rodzin, w których sprawowana jest opieka nad osobami niepełnosprawnymi. Jedną z form takiej pomocy - w myśl art. 2 pkt 2 powołanej ustawy - jest świadczenie pielęgnacyjne przeznaczone dla osób rezygnujących z zatrudnienia lub nie podejmujących zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, póz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast ust. 1a powyższego przepisu stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Z kolei, okoliczności wykluczające możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, osobom spełniającym przesłanki określone w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, w sposób wyczerpujący wymienia ust. 5 tego artykułu. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Z akt sprawy wynika, że Pan J. D., syn Pana E. D. ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego ojca będącego w związku małżeńskim z Panią W. D. W materiale dowodowym, zgromadzonym na potrzeby niniejszego postępowania znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B., z dnia [...] października 2010r., o zaliczeniu E. D., ur. 21 lutego 1933r. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe oraz zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w B. Filia w Ł. z dnia 9 marca 2011 r., z którego wynika, że Pan J. D. jest zarejestrowany w powyższym Urzędzie jako osoba bezrobotna, od dnia 20 sierpnia 2010r. Kolegium wskazało, że warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w art. 17 ustawy, który określa krąg potencjalnych podmiotów uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto zauważyło, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w przypadku wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy. Przesłanki określone w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego ich wystąpienia. Niespełnienie którejkolwiek z nich, bez względu na zaistnienie pozostałych, skutkuje brakiem uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium zobowiązaną do opieki nad mężem w myśl art. 17 ust. 1a jest Pani W. D., będąca w związku małżeńskim z Panem E. D. Pan J. D. w złożonym odwołaniu podnosi okoliczność złego stanu zdrowia matki i w związku z tym niemożność sprawowania opieki nad ojcem. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osób zobowiązanych w dalszej kolejności do alimentacji może nastąpić wyłącznie w sytuacji obiektywnej niezdolności do sprawowania opieki przez osobę zobowiązaną z bliższego pokrewieństwa. Do takich sytuacji należy zaliczyć np. posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności lub całkowitej niezdolności do pracy. Dotyczy to również współmałżonka. W niniejszej sprawie takie okoliczności nie występują, co potwierdza przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie wyjaśniające. W aktach sprawy natomiast, znajdują się karty informacyjne z dnia 1 czerwca 2010r., 31 stycznia 2011 r., 3 marca 2011 r. oraz 12 maja 2011 r., wskazujące, że Pani W. D. leczy się z powodu boreliozy i zwyrodnienia kręgosłupa. Takie okoliczności są jednak niewystarczające do stwierdzenia braku możliwości sprawowania opieki nad mężem E. D. Zaznaczono także, że decyzja w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, czyli o przyznaniu świadczenia decyduje spełnienie ustawowych przesłanek, które organ ocenia na podstawie złożonych dokumentów i oświadczeń. Brak spełnienia przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej. Wobec jednoznacznego sformułowania art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit, a) ustawy, brak jest możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze na powyższą decyzję Skarżący zarzucił naruszenie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego poprzez: błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych do oceny; nieobjęcie rozważaniami całokształtu zebranego materiału dowodowego, a także błąd uzasadnienia decyzji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem E. D. W motywach skargi Skarżący podniósł, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Ojciec posiada orzeczenie I grupy i dlatego też musi nim zajmować się osoba w pełni sprawna fizycznie. Podniósł, że jego matka jest osobą bardzo chorą i ponadto opiekuję się ona babką skarżącego. Ponadto powołał wyroki Trybunału Konstytucyjnego dotyczące niekonstytucyjności niektórych postanowień ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w swojej decyzji . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie jest zasadna. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139 po. 992 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei według art.17 ust. 5 pkt 2 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W orzecznictwie sądów administracyjnych jest już utrwalony pogląd, że pozostawanie w związku małżeńskim nie skutkuje automatycznie odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która faktycznie wykonuje opiekę i spełnia przy tym ustawowe przesłanki do zaliczenia jej do osób uprawnionych do ubiegania się o przyznanie takiego świadczenia (jest bowiem objęta obowiązkiem alimentacyjnym). Wskazuje się, że w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie może jej obiektywnie wykonywać to świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na rzecz innej osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. (wyrok WSA w Rzeszowie z 10.03.2010 r., II SA/Rz 922/09, wyrok WSA w Olsztynie z 11 marca 2009 r. sygn. akt II SA/OL 61/09 LEX nr 533538).). Zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Ten obowiązek ma szczególne znaczenie w niepomyślnych okolicznościach życiowych w szczególności takich jak choroba, czy niepełnosprawność uniemożliwiająca normalną egzystencję. Porzucenie małżonka w takiej sytuacji, a więc wówczas, gdy potrzebuje on specjalnie troskliwej opieki i serdecznego współczucia z reguły spotyka się ze sprzeciwem moralnym ze strony społeczeństwa (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 24 czerwca 1997 r. sygn. akt I ACr 162/1997 OSA 1998/9/42). Z definicji małżeństwa wynika obowiązek świadczenia pomocy małżonkowi, a korelatem obowiązku jest prawo do korzystania tej pomocy, które może być realizowane w różnych formach. W typowych sytuacjach pomoc w związku małżeńskim jest dobrowolna i nieodpłatna. Świadczenie pielęgnacyjne, jest przyznawane osobie, która wymaga pomocy, gdyż nie jest możliwa jej samodzielna egzystencja i sprowadza się do czynności umożliwiających i ułatwiających funkcjonowanie w społeczeństwie. W sprawie bezsporne jest, że ojciec skarżącego jest w związku małżeńskim. Z dokumentów dołączonych do akt postępowania administracyjnego (dane adresowe z zaświadczeń lekarskich W. D., adres zameldowania E. D. w dowodzie osobistym) wynika, że małżonkowie mieszkają razem. W świetle dokonanej wykładni możliwe byłoby przyznanie prawa do świadczenia rodzinnego Skarżącemu, o ile małżonka E. D. nie mogłaby sprawować opieki nad mężem. Z ustaleń organów wynika, że W. D. jest osobą chorą, co potwierdza dokumentacja medyczna dołączona do akt, to jednakże ustalone schorzenia nie przekreślają możliwości sprawowania opieki nad mężem E. D. Zdaniem Sądu ustalenia organów w tym zakresie są prawidłowe i nie podważają ich twierdzenia Skarżącego, że jego matka nie jest w stanie opiekować się ojcem z uwagi na stan zdrowia. O możliwości sprawowania opieki przez W. D. świadczy również podawany w skardze i w odwołaniu argument, iż opiekuję się ona babką Skarżącego. Legalności decyzji organu odwoławczego nie podważają także argumenty o niekonstytucyjności postanowień ustawy, w świetle powołanych przez Skarżącego orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, bowiem organ odwoławczy dokonał w istocie wykładni prokonstytucyjnej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy, wskazując, że pozostawanie w związku małżeńskim nie skutkuje automatycznie odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która faktycznie wykonuje opiekę i spełnia przy tym ustawowe przesłanki do zaliczenia jej do osób uprawnionych do ubiegania się o przyznanie takiego świadczenia. Jeśli bowiem małżonek osoby wymagającej opieki nie może jej obiektywnie wykonywać to świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na rzecz tej osoby. Jednakże, jak już wspomniano, w rozpoznawanej sprawie ustalono, że matka Skarżącego może sprawować opiekę nad E. D. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.) skargę oddalono.