II SA/Bk 561/12

II SA/Bk 561/12 POSTANOWIENIE Dnia 14 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 września 2013 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 3 lipca 2013 r. (k. 194) E. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Około połowa powierzchni gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położona jest w odległości 13 km od siedliska, co utrudnia gospodarowanie i generuje koszty. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS skarżący został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, co spowodowało ograniczenie produkcji. Do najcięższych prac jest zmuszony najmować pracowników. Wskazał, że wzrosły również ceny środków do produkcji rolnej, co zwiększa koszty jej prowadzenia. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r., stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie oraz wymagające napraw maszyny rolnicze. Nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 465 zł miesięcznie. Uzyskał również dochód w postaci: dopłat z ARiMR – 2335, 40 zł, zwrot akcyzy – 1200 zł, czynsz z dzierżawy – 1000 zł, zwrot kosztów sądowych – 124 zł. Jest przeciwko niemu prowadzonych siedem postępowań egzekucyjnych, a komornicy zajmują jego dochody. Wysokość jego zadłużenia wynosi około 14.000 zł. Z przedłożonych dodatkowych dokumentów wynika, że skarżący posiada 8 sztuk bydła, w tym 3 krowy, maszyny rolnicze, w tym ciągnik, przyczepę, maszyny do uprawy i pielęgnacji roślin oraz do nawożenia. Wskazał, że na żywność miesięcznie wydatkuje około 600 zł, na energię – 100 zł, na wodę – 30 zł, na telefon – 100 zł, na wywóz nieczystości – 36 zł. Ponosi również koszty prowadzonej korespondencji. W okresie kwiecień – czerwiec 2013 r. nie sprzedawał płodów rolnych, jednak planuje taką sprzedaż we wrześniu 2013 r. W kwietniu 2013 r. otrzymał dopłatę do prowadzonej produkcji w wysokości 2.335, 43 zł. Z powodu nieopłacenia rachunków odcięto mu prąd. Przedłożył następujące dokumenty: wezwania do zapłaty należności na łączną kwotę 2.934,77 zł (z dnia 18 czerwca 2013 r. na kwotę 329, 98 zł i z dnia 24 stycznia 2013 r. na kwotę 2.604,79 zł, k. 200 - 201), zaświadczenie lekarskie z dnia 4 kwietnia 2013 r. potwierdzające leczenie w poradni neurologicznej (k. 203), wezwanie do dokonywania potrąceń z renty i emerytury z dnia 6 maja 2013 r. na kwotę 1240, 06 zł (k. 204), decyzję o przyznaniu renty w kwocie 465, 14 zł miesięcznie, decyzję o przyznaniu pomocy finansowej z funduszy europejskich z dnia 15 lutego 2013 r. na kwotę 3.238, 11 zł oraz informację o wyłączeniu dostaw prądu. Postanowieniem z dnia 3 września 2013 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazując na obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, jak również na obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, referendarz ocenił że skarżący nie wykazał, by znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie tych kosztów w sprawie niniejszej. Wyjaśniono, że strona posiada możliwości zarobkowe pozwalające na regulowanie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, jak i prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nadto skarżący przedstawił informacje świadczące wyłącznie o złej sytuacji materialnej, a zatem jego oświadczenie majątkowe nie jest wiarygodne. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył E. S. zarzucając brak obiektywizmu przy ocenie przedłożonej dokumentacji oraz nieuwzględnienie ograniczonych możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę schorowaną w wieku 61 lat. Wskazał, że jest "nękany" procesami sądowymi. Wyjaśnił, że w postanowieniu referendarza nie uwzględniono faktu prowadzenia przeciwko niemu licznych postępowań egzekucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Stosownie do treści art. 260 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącego zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym, bo obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przed przystąpieniem do rozpoznania wniosku skarżącego podkreślić trzeba, że wykazanie trudnej sytuacji majątkowej nie powinno budzić żadnych wątpliwości z punktu widzenia wiarygodności. Z przedłożonej przez stronę dokumentacji powinna wynikać obiektywna niemożność poniesienia pełnych kosztów sądowych. Zdaniem sądu w sprawie niniejszej nie zostały wykazane przez skarżącego okoliczności uzasadniające uwzględnienie żądania. Rozpoznawany obecnie wniosek jest trzecim żądaniem o przyznanie prawa pomocy złożonym w sprawie niniejszej przez skarżącego. Poprzednie dwa, dotyczące przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zostały oddalone postanowieniami z dnia 25 września 2012 r. oraz z dnia 27 marca 2013 r., a Naczelny Sąd Administracyjny od obydwu postanowień oddalił zażalenia (odpowiednio w dniu 8 listopada 2012 r. w sprawie II OZ 967/12 oraz w dniu 21 maja 2013 r. w sprawie II OZ 382/13, k. 58, 174). Podkreślić trzeba, że nieuwzględnienie dotychczasowych wniosków o prawo pomocy spowodowane było ich oceną przez sąd jako niewiarygodnych, nieobrazujących w sposób wszechstronny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Zwracano uwagę (w postanowienia sądu I instancji) na występowanie znacznej dysproporcji w deklarowanych wydatkach i dochodach, nieudokumentowanie dochodów i wydatków. NSA natomiast podkreślał nieprzedłożenie przez skarżącego postanowień o bezskuteczności prowadzonych wobec niego egzekucji, co stanowiłoby dowód na brak wystarczającego majątku i dochodów umożliwiających uiszczenie kosztów sądowych. Zdaniem sądu rozpoznającego kolejny, trzeci wniosek skarżącego – powyższe wątpliwości i braki oświadczeń oraz przedkładanej dokumentacji nie zostały wyeliminowane. W szczególności nadal brak jest możliwości ustalenia w sposób wiarygodny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony. Jedynymi dokumentami, z których jednoznacznie wynika wysokość uzyskiwanych dochodów jest decyzja KRUS o przyznaniu renty rolniczej (wypłacanej w kwocie 465,14 zł) oraz decyzja o płatności ONW na kwotę ponad 3.238, 11 zł. Co prawda skarżący przyznał dodatkowo, że uzyskał zwrot podatku akcyzowego (1200 zł), dochód z dzierżawy (1000 zł) oraz zwrot kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (124 zł), jednakże zauważyć należy, że są to dochody co do zasady niemające charakteru stałego (zwrot kosztów, zwrot akcyzy), a strona również nie wskazała, czy czynsz dzierżawny otrzymuje comiesięcznie, raz czy kilka razy w roku. Jednocześnie skarżący deklaruje stałe wydatki comiesięczne w kwocie około 866 zł, nie licząc kwot zajmowanych przez komorników. Powyższe budzi uzasadnione wątpliwości co do wiarygodności złożonych oświadczeń. Powstaje pytanie, skąd skarżący uzyskuje środki na bieżące potrzeby, skoro jego renta jest zajęta w postępowaniu egzekucyjnym, a gospodarstwo – jak on sam deklaruje – utraciło dochodowość wskutek braku zdolności do pracy. Nadto do złożonego obecnie wniosku skarżący nie dołączył żadnych dowodów ponoszonych wydatków (za wyjątkiem dokumentów wskazujących na zajęcia egzekucyjne). Deklarując zadłużenie w wysokości około 14.000 zł nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów na tę okoliczność. Również powołując się stale na zajęcia egzekucyjne nie przedstawił postanowienia o bezskuteczności egzekucji, które mogłoby świadczyć o jego niewypłacalności. Przypomnieć jeszcze raz trzeba, że na możliwość przedłożenia takiego postanowienia zwracano stronie wielokrotnie uwagę (vide postanowienia NSA wydane w sprawie niniejszej na k. 63, 180 oraz przykładowo postanowienie tutejszego sądu z dnia 27 sierpnia 2013 r. w sprawie II SA/BK 265/13). Brak załączenia postanowienia o bezskuteczności egzekucji przy jednoczesnym deklarowaniu trudnej sytuacji majątkowej podważa wiarygodność złożonych oświadczeń majątkowych, uprawnia do wniosku o wybiórczym charakterze przedkładanej dokumentacji, a przez to jej niewiarygodności. Nie pozwala to uwzględnić wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (obecnie: zwolnienia od wpisu w kwocie 100 zł od zażalenia na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi). Inaczej rzecz ujmując przedłożone dokumenty nie uprawniają do oceny, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego w sprawie tj. kosztów, do których na obecnym etapie postępowania została zobowiązana. Sąd nie neguje przy tym, że skarżący rzeczywiście nie jest w łatwej sytuacji oraz sąd jest świadomy, że prowadzenie działalności rolniczej, zwłaszcza przez osobę w podeszłym, wieku wiąże się z wieloma trudnościami. Jednak jeszcze raz należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić jedynie przy przedłożeniu oświadczenia majątkowego niebudzącego istotnych wątpliwości. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Na marginesie wskazać należy, że przedłożona kserokopia dokumentu o wyłączeniu prądu (k. 202) nie zawiera żadnej pieczątki ani daty, stąd też nie może być wiarygodnym dowodem na okoliczność w niej wskazaną. Przypomnieć należy, że koszty sądowe nie mogą być zaspokajane w ostatniej kolejności, po wszystkich innych. Jeśli strona decyduje się na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Sąd wziął również pod uwagę przedłożone zaświadczenia lekarskie oraz znany z urzędu fakt, że skarżący posiada orzeczenie o okresowej, całkowitej niezdolności do pracy. Skład orzekający nie neguje związanych z tym trudności w prowadzeniu gospodarstwa. Wyłącznie te okoliczności nie mogą jednak przesądzić, w kontekście całokształtu przedstawionych oświadczeń i dokumentacji, o braku środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.