II SA/Bk 563/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 12 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi J. P., A. P., K. Ż. i P. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego p o s t a n a w i a 1. odmówić przyznania J. P. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, 2. przyznać J. P. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. J. P. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (k. 32). Skarżąca podniosła, iż samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Źródło utrzymania wnioskodawczyni stanowi dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.900 zł brutto. Majątek skarżącej stanowi mieszkanie o powierzchni [...] m², współwłasność 1/3 działki (wspólnie z rodzeństwem) w miejscowości Z. oraz oszczędności w kwocie 1.100 zł, a także środki finansowe znajdujące się na funduszu emerytalnym (k. 32-33). Pismem z dnia 29 września 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącą do złożenia w terminie 7 dni dodatkowego oświadczenia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie J. P. wywiodła, iż jej wynagrodzenie za pracę wynosi 2.087 zł netto, zaś miesięczne wydatki związane z jej bieżącym utrzymaniem przedstawiają się następująco: fundusz emerytalny – 500 zł, obowiązkowe składki OIL i KID (Krajowa Izba Diagnostów) – 53 zł, czynsz za mieszkanie – 305 zł, energia elektryczna – 40 zł, gaz – 23 zł, telefon komórkowy – 104 zł, leki – 100 zł, wykształcenie N. K. zamieszkałej w Kenii – 45 zł, pozostałe utrzymanie (żywność, odzież, środki czystości) -750 zł. Wnioskodawczyni wskazała ponadto, iż po odliczeniu kosztów bieżącego utrzymania zostaje jej kwota około 150 zł, przeznaczana na oszczędzanie, samokształcenie lub niespodziewane wydatki np. w lipcu tego roku wydała na opiekę medyczną i zabiegi dentystyczne kwotę 2.500 zł. Końcowo podniosła także, iż nie posiada samochodu osobowego (k. 46). Na tej podstawie skarżąca wywiodła, iż nie jest w stanie pokryć całości kosztów sądowych oraz opłacić profesjonalnego pełnomocnika. Do wniosku J. P. dołączyła wyciągi z rachunku bankowego potwierdzające min. wysokość uzyskiwanego dochodu i ponoszonych wydatków, a także zaświadczenie z zakładu pracy (k. 47-54). Należy mieć na uwadze, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23.12.2008 roku, II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna J. P. uzasadnia tezę, iż mimo wnioskowanego całkowitego zwolnienia do kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, nie jest ona w stanie ponieść jedynie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W złożonym oświadczeniu J. P. wykazała, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a wysokość jej miesięcznego dochodu wynosi 2.087 zł netto (k. 50). Miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wnioskodawczyni wynoszą łącznie około 1.920 zł (k. 46-53). W skład majątku skarżącej wchodzi: mieszkanie o powierzchni [...] m² (współwłasność), współwłasność 1/3 działki w miejscowości Z. J. P. posiada zgromadzone oszczędności w wysokości 1.100 zł, a także środki finansowe znajdujące się na funduszu emerytalnym (k. 32v). Mając na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, iż posiadanie przez skarżącą stałego źródła dochodu w wysokości 2.087 zł oraz poczynione przez wnioskodawczynię oszczędności w kwocie 1.100 zł, w połączeniu z wykazanymi wydatkami, które kształtują się na poziomie 1.920 zł i posiadanym majątkiem pozwalają na przyznanie J. P. prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. Posiadane aktualnie oszczędności są wystarczające do pokrycia kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 300 zł. W tym stanie rzeczy uiszczenie przez wnioskodawczynię kosztów sądowych nie doprowadzi do powstania niedostatku w jej utrzymaniu, a przeciwnie mieści się w możliwościach płatniczych skarżącej. Zaakcentować bowiem należy, iż wykazana we wniosku kwota oszczędności w wysokości 1.100 zł, może być przeznaczona na pokrycie kosztów postępowania sądowo – administracyjnego, które powinny być traktowane równorzędnie z innymi istotnymi wydatkami (podobnie postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2009 roku w sprawie sygn. akt II OZ 564/09 i postanowienie z dnia 22 września 2009 roku w sprawie sygn. akt I OZ 875/09). Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody i posiadają zgromadzone oszczędności, w wysokości przewyższającej kwotę ewentualnych kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Fakt posiadania przez skarżącą stałego źródła dochodu oraz oszczędności, mając przy tym na uwadze, iż skarżącej po rozliczeniu bieżących wydatków zostaje jeszcze kwotą około 150 zł, stanowi zatem negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy jednak podkreślić, iż kwota uzyskiwanego dochodu i posiadanych oszczędności przekracza możliwość ustanowienia przez skarżącą profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Powyższe uzasadnia zatem stwierdzenie, że poniesienie przez nią kosztów ustanowienia adwokata, stanowi zbyt duże obciążenie finansowe i może spowodować uszczerbek w utrzymaniu koniecznym. Przyznane zwolnienie umożliwi natomiast skarżącej skorzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy przez sąd administracyjny. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.