II SA/Bk 608/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Elżbieta Lemańska, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Gminy B. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 20 sierpnia 2024 r. nr WG-VI.7534.88.2024.ZWK w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę Zaskarżoną decyzją z 20 sierpnia 2024 r. nr WG-VI.7534.88.2024.ZWK Wojewoda Podlaski utrzymał w mocy decyzję Starosty Kolneńskiego z 26 czerwca 2024r. znak GN.6821.7a.2020 w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, położonej w B., obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] opow. 0,5550 ha, projektowanej do wydzielenia z nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] opow. 0,9091 ha, a także o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działki nr [...] opow. 0,1759 ha i nr [...] o pow. 0,1782 ha, projektowanych do wydzielenia z nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,9091 ha oraz odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1568 ha. Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1988 r. Rep. [...], A.P. i D.P. zbyły na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w Bi., oznaczoną jako działki nr: [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 1,9996 ha za cenę 4.000.000,00 zł. Z aktu notarialnego wynikało, iż ww. działki były przeznaczone częściowo: pod projektowane usługi osiedlowe, pod projektowaną zabudowę jednorodzinną szeregową i bliźniaczą, pod poszerzenie i projektowanie ulicy, pod pas linii energetycznej, pod przemysł i bazy składowe, a częściowo pod zieleń leśną. W dniu 2 czerwca 2020 r. J.K. oraz J.K. wystąpili do Prezydenta Miasta Białegostoku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w B., obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...]. Wskazali, że cel publiczny, na realizację którego Skarb Państwa nabył nieruchomość, nie został zrealizowany. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. Wydział [...] z dnia [...] grudnia 1995 r., sygn. akt [...], spadek po A.P. na podstawie ustawy nabyła córka D.P. w całości. Na mocy ww. postanowienia spadek po D.P. nabyli syn J.K. i córka J.K., każde po 1/2 części. Postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] grudnia 2021 r., sygn. akt [...], spadek po J.K. na podstawie ustawy nabyła w całości D.B. Tym samym uprawnionymi do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości są obecnie: J.K. oraz D.B. Postanowieniem z 3 września 2020 r. Wojewoda Podlaski wyznaczył do załatwienia sprawy Starostę Kolneńskiego. Ustalił bowiem, że zawnioskowana do zwrotu nieruchomość wchodzi w skład nieruchomości stanowiących własność Gminy Białystok. Starosta Kolneński, decyzją z dnia 26 czerwca 2024 r., znak GN.6821.7a.2020, orzekł w pkt 1 o zwrocie nieruchomości położonej w B., obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,5550 ha, projektowanej do wydzielenia z nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,9091 ha, w pkt 2 ustalił wartość rynkową nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] na kwotę 1.746.641,00 zł, w pkt 3 ustalił wysokość zwaloryzowanego odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] na kwotę 59.531,10 zł, w pkt 4 zobowiązał J.K. oraz D.B. do zwrotu na rzecz Gminy Białystok kwoty 59.531,10 zł stosownie do udziałów w nieruchomości, w pkt 5 stwierdził, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] podlega zwrotowi w stanie w jakim znajduje się w dniu zwrotu, w pkt 6 odmówił zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...] projektowanych do wydzielenia z nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], w pkt 7 odmówił zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], w pkt 8 zatwierdził projekt podziału nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] na działki o numerach: [...], [...], [...] z projektowaną służebnością drogową szerokości 5 m stanowiącą dojazd do działki nr [...]. Odwołanie od przedmiotowej decyzji złożyła Gmina Białystok zarzucając jej naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ I instancji wszystkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Skarżąca wskazała, że najważniejszą kwestią wymagającą rozwiązania w przedmiotowym postępowaniu jest prawidłowa ocena zasadności roszczenia o zwrot nieruchomości. Skarżąca podniosła, że konieczne jest ustalenie, czy przejście prawa własności nieruchomości w tej sprawie może być zakwalifikowane jako wywłaszczenie. Skarżąca podnosiła w odwołaniu, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1988 r. Rep. [...], a w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego zaistnienie przymusu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości, wyznaczenie zbywcom terminu zawarcia umowy, kierowanie do właścicieli wezwań do zawarcia aktu notarialnego pod rygorem wdrożenia procedury wywłaszczeniowej. W związku z tym brak jest w ocenie Skarżącej podstaw do uznania, że umowa sprzedaży przedmiotowej nieruchomości została zawarta w sytuacji, w której Skarb Państwa był w pozycji uprzywilejowanej. Zaskarżoną decyzją z dnia 20 sierpnia 2024 r. Wojewoda Podlaski utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał jego oceny prawnej w sposób tożsamy z orzekającym w pierwszej instancji Starostą. Podzielił konkluzję o ziszczeniu się przesłanek zwrotu działki nr [...] jako nabytej w warunkach wywłaszczenia i niedopuszczalności zwrotu działek nr [...], [...] i [...]. Organ II instancji podkreślił, że jak wynika z treści wskazanego na wstępie aktu notarialnego, nieruchomość oznaczona uprzednio jako działka nr [...] została nabyta pod: projektowane usługi osiedlowe, projektowaną zabudowę jednorodzinną, szeregową i bliźniaczą, poszerzenie i projektowaną ulicę, pas linii energetycznej, pod przemysł i bazy składowe, a częściowo pod zieleń leśną. Z treści pisma UM w Białymstoku Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego z dnia 15 listopada 1988 r., znak: UAN.II-U/8331A/496/88 wynikało, że dla obszaru na którym była położona między innymi działka nr [...] został opracowany miejscowy plan ogólny zagospodarowania przestrzennego miasta Białegostoku, zatwierdzony uchwałą Miejskiej Rady Narodowej z dnia 17 kwietnia 1986 r., znak XI/83/86. Według jego założeń działka położona była w granicach obszaru oznaczonego symbolem 3 B III IP, EG, AU, ZP — "istniejące i projektowane tereny przemysłowo — składowe z elementami usług o charakterze ogólnomiejskim. Likwidacja klasycznej wytwórni gazu węglowego i adaptacja istniejących obiektów dla potrzeb obsługi sieci gazowych /warsztaty/ - zieleń parkowa". Dodatkowo z pisma UM w Białymstoku Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego z dnia 15 listopada 1988 r., znak: UAN.II-U/8331A/496/88 wynikało, że działka nr [...], obręb [...], przeznaczona jest częściowo pod pas linii energetycznych, częściowo pod zieleń, częściowo pod projektowaną ulicę, a częściowo pod przemysł i bazy składowe. W toku prowadzonego postępowania organ I instancji uzyskał m.in. operat szacunkowy z dnia 28 maja 2024 r., sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego P.G. Na podstawie tego operatu ustalono, że nowoprojektowana działka nr [...] jest niezabudowana, porośnięta drzewostanem i krzewami o walorach drewna opałowego. Nieruchomość nie posiada doprowadzonych przyłączy. Opis nieruchomości przedstawiony przez rzeczoznawcę majątkowego świadczy o tym, że cel wywłaszczenia na tej części nieruchomości wywłaszczonej nie został zrealizowany. Żaden z ww. celów nie został zrealizowany na tej części wywłaszczonej nieruchomości. Również za realizację celu wywłaszczenia nie można uznać faktu, iż zwracana nieruchomość jest porośnięta zakrzaczeniem i zadrzewieniem o walorach głównie drewna opalowego (str. 12 operatu). Nie można bowiem stawiać znaku równości pomiędzy terenem przeznaczonym pod zieleń z terenem porośniętym zakrzaczeniem i zadrzewieniem. Realizacja celu wywłaszczenia w tym zakresie powinna opierać się na uporządkowanym działaniu właściciela nieruchomości. Organ I instancji zasadnie uznał, iż w stosunku do pozostałej części — projektowanych działek nr [...] i [...] nie zachodzą przesłanki do orzeczenia o jej zwrocie. Zgodnie z ustaleniami miejscowego planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego rejonu administracyjnego "Wygoda" w Białymstoku z marca 1982 r. obszar w granicach projektowanych działek nr [...] i [...] miał pozostać w dotychczasowym użytkowaniu, z dopuszczeniem między innymi upraw jagodowych i bylinowych. Miał stanowić tereny zieleni nieurządzonej. Wzdłuż rzeki D. pozostawały po obu jej stronach pasy terenu szerokości min. 20,0 m do robót 3 melioracyjnych. Ponadto w tym obszarze został wyznaczony pas linii energetycznych przeznaczony do rozbudowy. Stan zagospodarowania na przestrzeni lat tej części wywłaszczonej (nabytej) przez Skarb Państwa nieruchomości świadczy, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Cel wywłaszczenia (nabycia) aktem notarialnym Rep. [...] z [...] listopada 1988 r. w zakresie przeznaczenia terenu pod zieleń leśną (zgodnie z planem szczegółowym — pod zieleń nieurządzoną, tereny w dotychczasowym użytkowaniu) i pasy linii energetycznych został zrealizowany. W związku z tym organ zasadnie w tym zakresie odmówił zwrotu projektowanych działek nr [...] i [...]. Organ odwoławczy zauważył, że żadna ze stron postępowania nie kwestionowała ustaleń Starosty Kolneńskiego dotyczących projektowanych działek nr [...] i [...]. Starosta Kolneński zasadnie również odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] z uwagi na zlokalizowanie na niej pasa drogowego drogi publicznej. Ustalenia dotyczące nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1568 ha, przesądzają o tym, iż wnioskowana do zwrotu nieruchomość stanowi część drogi publicznej w rozumieniu przepisów u.o.d.p. i niedopuszczalne jest orzeczenie o jej zwrocie. Nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. 0,1568 ha, objęta żądaniem zwrotu stanowi bowiem pas drogowy drogi krajowej ul. S. w B. Odnosząc się natomiast bezpośrednio do zarzutów odwołania, Wojewoda Podlaski dokonał interpretacji art. 136 ust. 3 i następne u.g.n. i wskazał, że możliwy jest na tej podstawie zwrot nieruchomości nabytej w drodze umowy cywilnoprawnej zawartej pod rządami u.g.g.w.n. Może to nastąpić, gdy nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa było równoznaczne w skutkach prawnych z wywłaszczeniem w rozumieniu przepisów obowiązujących w chwili nabycia, a zatem gdy zawarcie przez zbywcę umowy nie było dobrowolne ale związane z przymusem rozumianym jako bezpośrednia perspektywa objęcia przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości w drodze decyzji administracyjnej wywłaszczeniowej. Dalej organ odwoławczy wywiódł, że przepis art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. umożliwiający stosowanie zasad zwrotu wywłaszczonych nieruchomości do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie u.g.g.w.n. - nie wprowadza ograniczeń w postaci konkretnych podstaw prawnych nabycia nieruchomości, zaś sama ustawa zawierała regułę pierwszeństwa umowy. W orzecznictwie przyjęto, że z pojęcia "nabycia" w rozumieniu art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. należy wyłączyć jedynie tego rodzaju nabycie, które nie pozostawało w związku z celami publicznymi. Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy Wojewoda wskazał, że umowa sprzedaży działki nr [...] na rzecz Skarbu Państwa przez poprzedników prawnych wnioskodawczyń została zawarta w czasie obowiązywania u.g.g.w.n. Ustawa ta stanowiła wówczas jedyny akt rangi ustawowej regulujący zasady gospodarowania gruntami przeznaczonymi w planach zagospodarowania przestrzennego na cele zabudowy oraz zasady wywłaszczania nieruchomości. Nie należy przy tym tracić z pola widzenia, że u.g.g.w.n. w brzmieniu obowiązującym w dniu 18 listopada 1988 r. zawierała w art. 53 ust. 1 regułę pierwszeństwa nabycia w drodze umowy. Przepis ten stanowił wówczas, że wywłaszczenie może nastąpić na rzecz Państwa na cele i według zasad określonych w ustawie tylko wówczas, gdy nieruchomość nie może być nabyta w drodze umowy. Podkreślił także, że Gmina Białystok nie zwróciła jednak uwagi, iż w wyroku z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 797/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie miał wątpliwości, iż nabycie do majątku Skarbu Państwa innej nieruchomości wymienionej w tym samym akcie notarialnym z dnia [...] listopada 1988 r. Rep. [...] należy traktować jako wywłaszczenie. Organ odwoławczy podkreślił, że w treści aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1988 r. Rep. [...] odniesiono się jego zdaniem m.in. do pisma Urzędu Miejskiego w Białymstoku z dnia 15 listopada 1988 r., znak UAN.lI-U/8331A/496/88, z którego wynika, że działka nr [...] obr. [...], przeznaczona jest częściowo pod pas linii energetycznych, częściowo pod zieleń, częściowo pod projektowaną ulicę, a częściowo pod przemysł i bazy składowe. Cele określone w akcie notarialnym są tożsame z tymi wskazanymi w piśmie Urzędu Miejskiego w Białymstoku. W związku z tym pod stronie Skarbu Państwa został wskazany cel przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości, który nie mógł być obojętny dla zawarcia umowy kupna-sprzedaży nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Dodatkowo wskazanie w akcie notarialnym, że nieruchomości będące przedmiotem umowy są przeznaczone zgodnie z pismem Urzędu Miejskiego w Białymstoku na określone cele w sposób jednoznaczny sugerują przymusowy charakter zbycia na rzecz Skarb Państwa. Trudno bowiem mówić o dobrowolności zawarcia umowy kupna-sprzedaży nieruchomości i braku przymusu skoro przeznaczenie nieruchomości zostało określone jeszcze przed zawarciem aktu notarialnego. W przedmiotowej sprawie bez wątpienia cele publiczne zostały jasno określone w akcie notarialnym i zdaniem organu II instancji przesądza to o przymusowej formie zawarcia wymienionego wyżej aktu notarialnego. Organ odwoławczy na marginesie wskazał ponadto, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 t.j.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wyrok WSA w Białymstoku z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 797/19, dotyczył co prawda innej sprawy. Jednakże dotyczył tego samego aktu notarialnego z dnia 18 listopada 1988 r., zawartego z tymi samymi osobami co w przedmiotowej sprawie. Organy w tej sprawie nie mogą pominąć ustaleń jakie zapadły w tym wyroku w postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], skoro stan faktyczny i prawny obydwu spraw jest podobny. Podsumowując, Wojewoda Podlaski podzielił stanowisko organu I instancji, że na części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej w projekcie podziału jako działka nr [...]/5, cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie organ I instancji prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy, zaś zgromadzone w sprawie dowody były wystarczające do oceny stanu faktycznego w sprawie. Inwestycja stanowiąca cel wywłaszczenia została zrealizowana na części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej w projekcie podziału jako działki nr [...] i [...], a więc poprzedni współwłaściciele nie mogą skutecznie dochodzić zwrotu tejże nieruchomości. Odnośnie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] zwrot nieruchomości nie jest możliwy, bowiem działka stanowi pas drogowy, a to oznacza wyłączenie takiej nieruchomości z obrotu pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego i osobami fizycznymi. Nie zrealizowano natomiast celu wywłaszczenia na pozostałej części nieruchomości, oznaczonej w projekcie podziału jako działka nr [...] i ta nieruchomość słusznie została zwrócona na rzecz następców prawnych ich byłych współwłaścicieli. Skargę do sądu administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie wywiodła Gmina Białystok. Zarzuciła naruszenie: 1. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, a także brak dostatecznego uzasadnienia prawnego podjętego rozstrzygnięcia; 2. art. 93, art. 136 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 137 u.g.n. przez uznanie, że nieruchomość gruntowa stała się zbędna na cel określony w akcie nabycia na rzecz Skarbu Państwa. Uzasadnienie zawiera argumenty zbieżne z przytoczonymi w treści odwołania i koncentruje się na kwestionowaniu ustalenia stanu faktycznego, oceny zgromadzonego materiału dowodowego oraz zastosowaniu obowiązujących przepisów prawa. Podkreślono, że skarżąca, w sposób jednoznaczny wykazała, iż z archiwalnych aktach dotyczących nabycia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym Rep. [...] z 18 listopada 1988 r., zachował się egzemplarz protokołu rokowań z 20 października 1988 r., w treści którego jest wskazana kwota 4.000.000,00 zł (słownie: cztery miliony złotych, zero groszy), jednakże na protokole brak jest podpisów zbywających nieruchomość, jak również przedstawicieli Skarbu Państwa. Brak jest również jakiegokolwiek innego dokumentu potwierdzającego zaistnienie przymusu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości. Oprócz zatem protokołu rokowań – na którym nie ma podpisów zbywców ani przedstawicieli Skarbu Państwa – nie ma żadnego innego dowodu potwierdzającego, że zbycie odbyło się w warunkach wywłaszczenia. Nie potwierdzają przymusowości oświadczenia stron odwołujące się do zasłyszanych twierdzeń zstępnych o przymusie towarzyszącym zbyciu. Nie ma jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałby fakt skierowania do właścicieli wezwania do zawarcia aktu notarialnego pod rygorem wdrożenia procedury wywłaszczeniowej. Dojście do innych wniosków ma świadczyć o braku oparcia rozstrzygnięcia na całokształcie zebranego w sprawie materiału dowodowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu. Na wstępie sąd wskazuje, że niniejsze postępowanie sądowe nie jest pierwszym dotyczącym zwrotu nieruchomości wywłaszczonych na mocy aktu notarialnego Rep. [...]z dnia 18 listopada 1988 r., na podstawie którego Skarb Państwa, reprezentowany przez Kierownika Oddziału Wywłaszczeń i Obrotu Nieruchomościami Urzędu Miejskiego w Białymstoku, nabył od A.P. i D.P. m.in. nieruchomość oznaczoną jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i [...], ale nie wykorzystanych na cel wywłaszczenia. Z urzędu składowi orzekającemu jest wiadome, że prawomocnym wyrokiem z 23.01.2020r. o sygn. akt II SA/Bk 797/19 oddalona została skarga Gminy Białystok na ostateczną decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 25 września 2019 r. orzekającą o zwrocie nieruchomości o numerze [...], która również była objęta tym samym aktem notarialnym, zbytym przez poprzedniczki prawne wnioskodawców w dniu [...] listopada 1988. Również prawomocnymi wyrokami WSA w Białymstoku z 6 lutego 2024r. w sprawach o sygn. akt II SA/Bk 804/23 oraz 805/23, a także z dnia 21 marca 2024 r. w sprawie sygn. akt II SA/Bk 16/24 przesądzony został zwrot innych działek wywłaszczonych na ten sam cel i objętych tym samym aktem notarialnym. Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest w zasadzie wyłącznie ta część wydanych w sprawie decyzji, w której rozstrzygnięto o zwrocie na rzecz wnioskodawców działki nr [...] o pow. 0,5550 ha. Gmina nie kwestionowała bowiem odmowy zwrotu nieruchomości nr [...] i [...], na których cel wywłaszczenia został zrealizowany, a także działki nr [...], która zlokalizowana została w pasie drogowym, w związku z czym jej zwrot nie był możliwy. Okoliczności te są zatem bezsporne. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji są regulacje ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r., poz. 1145 ze zm., dalej: u.g.n.). Zgodnie z art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy pt. "Zwrot wywłaszczonych nieruchomości" dotyczące warunków i zasad zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie m.in. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (dalej: u.g.g.w.n.). W rozdziale 6 działu III u.g.n. znajduje się art. 136 ust. 3 u.g.n., który stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do art. 137 u.g.n., nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Warunkiem zwrotu jest zwrot odszkodowania przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę, stosownie do treści art. 140 u.g.n. Wedle art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli nie upłynęły wskazane w tym przepisie okresy na rozpoczęcie prac związanych z realizacją inwestycji bądź na zrealizowanie inwestycji. Zgodnie zaś z art. 140 ust. 1 i 2 u.g.n. w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego (w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu), ustalone w decyzji odszkodowanie pieniężne, które podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2 u.g.n., nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa. Jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości, a jeżeli zwrotowi podlega udział w wywłaszczonej nieruchomości albo w jej części, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do wielkości udziału (art. 140 ust. 3 i 3a u.g.n.). Z powyższych przepisów należy wyprowadzić, że w przypadku gdy przejście nieruchomości na Skarb Państwa miało miejsce na podstawie umowy (a nie decyzji administracyjnej), aby zastosować instytucję zwrotu wywłaszczonych nieruchomości: po pierwsze, nabycie nieruchomości musiało się odbyć w czasie obowiązywania u.g.g.w.n.; po wtóre, nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa (ewentualnie jednostkę samorządu terytorialnego) powinno być równoznaczne w skutkach prawnych z wywłaszczeniem w rozumieniu przepisów obowiązujących w chwili nabycia (a więc gdy do zawarcia umowy między zbywcą a nabywcą doszło pod wpływem przymusu, a nie wskutek dobrowolnego zamiaru zbywcy). Jako przymus można rozumieć sytuację, gdy zbywca podpisuje umowę w warunkach realnego zagrożenia wywłaszczeniem nieruchomości. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że dla zastosowania art. 216 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 136 ust. 3 u.g.n. do przypadku cywilnoprawnego zbycia nieruchomości na rzecz podmiotu publicznego konieczne jest, aby istniał związek nabycia w formie cywilnoprawnej z realizacją celu publicznego, a także z zagrożeniem przymusem zbycia na ten cel, jeśli nie dojdzie do niego w sposób dobrowolny. Z zakresu hipotezy ww. regulacji należy wyłączyć jedynie tego rodzaju nabycie, które nie pozostawało w związku z celami publicznymi (por. wyroki NSA: z 16 października 2009 r., sygn. I OSK 37/09; z 18 grudnia 2009 r., sygn. I OSK 1136/08; z 18 stycznia 2023 r., sygn. I OSK 1116/22; wyroki przytoczone w uzasadnieniu dostępne są na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie nie jest kwestionowane, że wnioski o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (złożone przez uprawnione podmioty – spadkobierców właścicieli) dotyczą dawnej działki nr [...], która 18 listopada 1988 r. została sprzedana przez poprzedniczki prawne wnioskodawców na rzecz Skarbu Państwa na mocy aktu notarialnego Nr rep. [...]. Jak wynika z § 1 aktu notarialnego, działający w imieniu Skarbu Państwa Kierownik Oddziału Wywłaszczeń i Obrotu Nieruchomościami Urzędu Miejskiego w Białymstoku, przedłożyła notariuszowi pismo Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego w Białymstoku, z którego wynika, że działki opisane w akcie notarialnym (w tym działka nr [...]) przeznaczone są częściowo pod: projektowane usługi osiedlowe, projektowaną zabudowę jednorodzinną, szeregową i bliźniaczą, poszerzenie i projektowaną ulicę, pas linii energetycznej, pod przemysł i bazy przemysłowe, składowe, a częściowo pod zieleń leśną. Nie ulega przy tym wątpliwości, że umowa sprzedaży została zawarta w okresie obowiązywania u.g.g.w.n. oraz pod rządami miejscowego ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego Uchwałą Miejskiej Rady Narodowej Nr XI/83/86 z dnia 17 kwietnia 1986 r. (Woj. Dz. Urz. Nr 11 poz. 120 z dnia 30 kwietnia 1986 r.).Według jego założeń działka położona była w granicach obszaru oznaczonego symbolem 3 B III 1P, EG, AU, ZP - "istniejące i projektowane tereny przemysłowo - składowe z elementami usług o charakterze ogólnomiejskim. Likwidacja klasycznej wytwórni gazu węglowego i adaptacja istniejących obiektów dla potrzeb obsługi sieci gazowych /warsztaty/ - zieleń parkowa’’ W dacie wywłaszczenia (nabycia przez Skarb Państwa) działka nr [...] w obowiązującym Miejscowym planie szczegółowym zagospodarowania przestrzennego terenów przemysłowo-składowych przy ul. 27 Lipca w rejonie administracyjnym "Wygoda"’ w Białymstoku, zatwierdzonym Zarządzeniem nr 8/82 Prezydenta Miasta z dnia 20 marca 1982 r. (Dz. Urz. Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku Nr 4 poz. 21 z dnia 31 maja 1982 r.) przeznaczona była częściowo pod: - "rezerwę terenu przemysłowego, projektowany duży zakład przemysłowy lub dwa zakłady mniejsze o nieuciążliwym profilu produkcji. Od strony ul. [...] budynek min, II : III kond.", (teren o symbolu 2BII 28P); - "Rejonowy Punkt Zasilania oraz pas linii energetycznych - przeznaczony do rozbudowy. Pozostawia się dotychczasowe użytkowanie terenu. Dopuszcza się też uprawy roślin bylinowych i jagodowych bez kubatury. Wzdłuż rzeki D. pozostawić po obu jej stronach pasy terenu szerokości min. 20,0 m do robót melioracyjnych. Adaptuje się budynek mieszkalny jednorodzinny wraz z działką ogrodniczą przy ul. D. [...] w dotychczasowych graniach użytkowania" (teren o symbolu 2BI 6EE); - drogę (przyjęto z rysunku planu); - tereny zieleni nieurządzonej (przyjęto z rysunku planu). Organ I instancji zasadnie przy tym wskazał, że wnioskodawca we wniosku z dnia 2 czerwca 2020 r. posłużył się oznaczeniem nieruchomości z dnia [...] listopada 1988 r. (czyli daty zawarcia aktu notarialnego przenoszącego własność na rzecz Skarbu Państwa). Natomiast obecnie nieruchomość oznaczona była działkami nr: [...], [...] i [...]. W wyniku analizy dokumentacji w sprawie ustalono, że A.P. i D.P. sprzedały Skarbowi Państwa działkę nr [...] częściowo pod: przemysł i bazy przemysłowo - składowe, pod zieleń leśną, pod pas linii energetycznych i pod projektowaną ulicę. Umowa sprzedaży została zawarta w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r. Nr 22 poz. 99), zwanej dalej u.g.g.w.n. Skarżąca Gmina kwestionuje ustalenia organów o przymusowym charakterze okoliczności w jakich doszło w listopadzie 1988 r. do sprzedaży działki nr [...]. Akcentuje, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, iż zawarcie umowy sprzedaży było poprzedzone wyznaczeniem terminu na zawarcie umowy, że zbywcy działali pod przymusem, podkreśla brak podpisania protokołu rokowań przez uczestniczące w nich strony (co wyklucza, iż umowę zawarto na tzw. przedpolu wywłaszczenia). W jej ocenie podpisanie umowy stanowiło po prostu wypełnienie obowiązku z art. 53 u.g.g.w.n., zgodnie z którym wywłaszczenie może nastąpić tylko wtedy, gdy niemożliwe okaże się nabycie nieruchomości w drodze umowy. Argumenty i zarzuty skarżącej nie zasługują na uwzględnienie. Po pierwsze wskazać trzeba, że akt notarialny został zawarty w okresie obowiązywania u.g.g.w.n., która była wówczas jedynym aktem prawnym rangi ustawowej regulującym zasady gospodarowania gruntami przeznaczonymi w planach zagospodarowania przestrzennego na cele zabudowy oraz zasady wywłaszczania nieruchomości (art. 1 ust. 1 u.g.g.w.n.). Przepis art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n (dotyczący u.g.g.w.n.) nie wprowadza też ograniczeń w postaci konkretnych podstaw prawnych nabycia nieruchomości, w przeciwieństwie do pkt 1 i 2 tego przepisu. Oznacza to, że swoim zakresem obejmuje wszelkie formy nabycia nieruchomości, przez które należy rozumieć dokonywanie czynności prawnych, na podstawie których następuje m.in. przeniesienie własności nieruchomości (zob. art. 4 ust. 3b u.g.n.), a przy tym i nabycie w drodze umowy cywilnoprawnej. Po drugie, istotnie u.g.g.w.n. w brzmieniu obowiązującym 18 listopada 1988 r. zawierała w art. 53 ust. 1 regułę pierwszeństwa nabycia w drodze umowy. Przepis ten stanowił, że wywłaszczenie może nastąpić na rzecz Państwa na cele i według zasad określonych w ustawie tylko wówczas, gdy nieruchomość nie może być nabyta w drodze umowy. Jak wskazuje przy tym NSA, z regulacji art. 53 ust. 1 i 2 u.g.g.w.n. wynika niezbicie, że procedurę wywłaszczenia poprzedzał tryb postępowania polegającego na złożeniu oferty nabycia nieruchomości i ewentualnym zawarciu umowy sprzedaży. W sytuacji jednak, gdy strona w wyniku przyjęcia oferty zawarła umowę cywilnoprawną przeniesienia własności nieruchomości - nie można przyjąć, że ta czynność cywilnoprawna nie miała żadnego związku z wywłaszczeniem. Jeśli nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej w związku z realizacją celu publicznego, to objęta jest hipotezą normy prawnej art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. (zob. wyrok NSA z 18 lipca 2018 r., sygn. I OSK 2159/16). W sprawie zaś niniejszej przeznaczenie działki nr [...] na realizację celu publicznego w momencie zawierania aktu notarialnego (wyżej wskazane) nie budzi wątpliwości sądu i ustalenia organów w tym zakresie nie naruszają prawa. Cele na które w 1988 r. przeznaczona była działka nr [...], zgodnie z ówczesnym planem miejscowym, są tożsame z tymi sprecyzowanymi w § 1 aktu notarialnego. To zaś wskazuje na istnienie po stronie Skarbu Państwa obowiązku przeznaczenia przedmiotowej działki na realizację celu wskazanego w planie miejscowym i nie może pozostawać bez wpływu na ustalenie okoliczności zawarcia aktu notarialnego. Nie bez znaczenia pozostają w tym kontekście również zapisy planu miejscowego, z których wynika, że zgodnie z wytycznymi planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta, teren objęty opracowaniem przeznaczony był pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną wraz z niezbędnym programem usług podstawowych (tak w wyroku WSA w Białymstoku z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 797/19, Legalis nr 2281927). W aktach sprawy organu I instancji znajduje się odpis protokołu rokowań przeprowadzonych w dniu 20 października 1988 r., a dotyczących przeniesienia na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości, położonej w Białymstoku, oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], stanowiącymi współwłasność A.P. i D.P. Z treści tego dokumentu wynika, iż przedstawiciel Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Białymstoku proponował współwłaścicielkom nabycie ww. nieruchomości do zasobu gruntów państwowych, zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99), z przeznaczeniem pod spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe, w drodze umowy cywilno - prawnej za cenę 4.000.000 zł. Protokół jest częściowo uzupełniony. Nie został podpisany przez żadną ze stron. Jak wynika ponadto z treści przedmiotowego aktu notarialnego, nieruchomość oznaczona uprzednio jako działka nr [...] została nabyta pod: projektowane usługi osiedlowe, projektowaną zabudowę jednorodzinną, szeregową i bliźniaczą, poszerzenie i projektowaną ulicę, pas linii energetycznej, pod przemysł i bazy składowe, a częściowo pod zieleń leśną. Z treści pisma UM w Białymstoku Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego z dnia 15 listopada 1988 r., znak: UAN.II-U/8331A/496/88 wynika, że dla obszaru na którym była położona między innymi działka nr [...] został opracowany miejscowy plan ogólny zagospodarowania przestrzennego miasta Białegostoku, zatwierdzony uchwałą Miejskiej Rady Narodowej z dnia 17 kwietnia 1986 r., znak XI/83/86. Według jego założeń działka położona była w granicach obszaru oznaczonego symbolem 3 B III IP, EG, AU, ZP — "istniejące i projektowane tereny przemysłowo — składowe z elementami usług o charakterze ogólnomiejskim. Likwidacja klasycznej wytwórni gazu węglowego i adaptacja istniejących obiektów dla potrzeb obsługi sieci gazowych /warsztaty/ - zieleń parkowa". Dodatkowo z pisma UM w Białymstoku Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego z dnia 15 listopada 1988 r., znak: UAN.II-U/8331A/496/88 wynika, że działka nr [...], obr. [...], przeznaczona jest częściowo pod pas linii energetycznych, częściowo pod zieleń, częściowo pod projektowaną ulicę, a częściowo pod przemysł i bazy składowe. Nie bez znaczenia pozostają w tym kontekście również i te zapisy planu miejscowego, z których wynika, że doszło do przejęcie terenu. Posłużenie się sformułowaniem "przejęcie terenu" w ocenie sądu w sposób jednoznaczny sugeruje przymusowy charakter zbycia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości objętych postanowieniami tego planu, przez dotychczasowych ich właścicieli. Zgodność celów planu miejscowego i aktu notarialnego wskazuje też na istnienie po stronie Skarbu Państwa obowiązku przeznaczenia przedmiotowej działki na realizację celu wskazanego w planie miejscowym (celu publicznego) i nie pozostaje bez wpływu na ustalenie okoliczności zawarcia aktu notarialnego jako spełniających cechę przymusowości. Sąd również zwraca uwagę, że w rozpoznanej przez tutejszy sąd sprawie o sygn. akt II SA/Bk 797/19 dotyczącej nieruchomości nr [...] (obecnie nr [...], [...], [...]), nabytej tym samym aktem notarialnym co działka nr 1221 oraz dotyczącej tych samych wnioskodawców, przesłuchano w charakterze świadka J.D. (byłego Zastępcę Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Białymstoku). Potwierdził on, że: stawał do zawarcia niektórych aktów notarialnych; nieruchomości na terenie osiedla P. nabywane były pod budownictwo jednorodzinne, usługi i ul. Ś.; akty notarialne sporządzała notariusz A.K., która przed ich zawarciem prosiła o podanie szczegółowych informacji co do celu nabycia, który był wskazywany w piśmie Wydziału Urbanistyki dołączanym każdorazowo do aktu notarialnego i opisywanym w jego treści (vide uzasadnienie wyroku dostępne na orzeczenia.nsa.gov.pl). Całokształt powyższych okoliczności wskazuje, że poszczególne dowody korespondują ze sobą tworząc spójną całość i uprawniają do wniosku o przymusowym charakterze zbycia nieruchomości na cel publiczny związany z realizacją mieszkaniowego zagospodarowania osiedla P., w tym na realizację usług oraz zieleń leśną. Organy trafnie wskazały, że w wypadku niedojścia do skutku zbycia w formie umowy cywilnoprawnej istniały podstawy do wywłaszczenia nieruchomości. Ustalenie to znajduje oparcie nie tylko w stanowisku wnioskodawców, ale w szeregu okoliczności towarzyszących zawarciu umowy sprzedaży. Dlatego, w ocenie sądu, nie było konieczne uzupełnienie materiału dowodowego dodatkowymi dokumentami, gdyż przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 136 ust. 3 w związku z art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. zostały wystarczająco wykazane. W 1988 r. na terenie osiedla P. prowadzone były postępowania zmierzające do zawarcia umów sprzedaży położonych na nim działek, zaś ze względu na postanowienia ówczesnego planu miejscowego, obligujące państwo do określonego jego zagospodarowania w przypadku braku możliwości zawarcia tych umów, nastąpiłoby przejęcie tych działek w trybie wywłaszczenia, o którym mowa w rozdziale 6 u.g.g.w.n. Sąd akceptuje w całości ustalenia organów, które dopełniły obowiązków opisanych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., wyjaśniając za pomocą dostępnych możliwych dowodów okoliczności zawarcia aktu notarialnego. Nie narusza również prawa ustalenie organów o zbędności działki nr [...]/5 na cele wywłaszczenia. Z materiału dowodowego wynika, że stan zagospodarowania wywłaszczonej (nabytej) przez Skarb Państwa nowoprojektowanej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] świadczy, że cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części pierwotnie wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka [...] nieruchomości. Nowoprojektowana działka nr [...] jest niezabudowana, porośnięta drzewostanem i krzewami o walorach drewna opałowego. Nieruchomość nie posiada doprowadzonych przyłączy. Opis nieruchomości przedstawiony przez rzeczoznawcę majątkowego świadczy o tym, że cel wywłaszczenia na tej części nieruchomości wywłaszczonej nie został zrealizowany. Żaden z ww. celów nie został zrealizowany na tej części wywłaszczonej nieruchomości. Również za realizację celu wywłaszczenia nie można uznać faktu, iż zwracana nieruchomość jest porośnięta zakrzaczeniem i zadrzewieniem o walorach głównie drewna opalowego (str. 12 operatu). Nie można bowiem stawiać znaku równości pomiędzy terenem przeznaczonym pod zieleń z terenem porośniętym zakrzaczeniem i zadrzewieniem. Realizacja celu wywłaszczenia w tym zakresie powinna opierać się na uporządkowanym działaniu właściciela nieruchomości. Organ I instancji zasadnie przy tym uznał, iż w stosunku do pozostałej części — projektowanych działek nr [...] i [...] nie zachodzą przesłanki do orzeczenia o jej zwrocie. Zgodnie z ustaleniami miejscowego planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego rejonu administracyjnego "Wygoda" w Białymstoku z marca 1982 r. obszar w granicach projektowanych działek nr [...] i [...] miał pozostać w dotychczasowym użytkowaniu, z dopuszczeniem między innymi upraw jagodowych i bylinowych. Miał stanowić tereny zieleni nieurządzonej. Wzdłuż rzeki D. pozostawały po obu jej stronach pasy terenu szerokości min. 20,0 m do robót 3 melioracyjnych. Ponadto w tym obszarze został wyznaczony pas linii energetycznych przeznaczony do rozbudowy. Stan zagospodarowania na przestrzeni lat tej części wywłaszczonej (nabytej) przez Skarb Państwa nieruchomości świadczy, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Cel wywłaszczenia (nabycia) aktem notarialnym Rep. [...] z [...] listopada 1988 r. w zakresie przeznaczenia terenu pod zieleń leśną (zgodnie z planem szczegółowym — pod zieleń nieurządzoną, tereny w dotychczasowym użytkowaniu) i pasy linii energetycznych został zrealizowany. W związku z tym organ zasadnie w tym zakresie odmówił zwrotu projektowanych działek nr [...] i [...]. Organ odwoławczy podzielił zatem stanowisko Starosty Kolneńskiego, iż z zebranego materiału dowodowego można wywieść, że na pozostałej nowoprojektowanej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] (wydzielonej z części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...]) nigdy nie doszło do rozpoczęcia prac związanych z celem wywłaszczenia. Wobec powyższego zasadny był wniosek, iż teren ten stał się zbędny na cel nabycia. O zbędności działki na cel wywłaszczenia orzeka się na podstawie treści decyzji wywłaszczeniowej lub umowy przenoszącej własność nieruchomości, co słusznie wskazał Wojewoda w odpowiedzi na skargę. W świetle powyższego zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego nie są skuteczne. Organy dopełniły wszelkich wymogów procesowych przy ustalaniu okoliczności faktycznych, które są istotne w kontekście prawidłowego rozpatrzenia wniosków o zwrot przedmiotowej wywłaszczonej nieruchomości. W sposób prawidłowy skompletowały materiał dowodowy oraz oceniły go zgodnie zasadami prawdy obiektywnej, a także zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Przedstawiły w uzasadnieniach decyzji motywy rozstrzygnięć, w pełni oddając rzeczywisty stan rzeczy i zawierając przekonującą argumentację (bez naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.). Stanowisko skarżącej Gminy stanowi polemikę z prawidłowymi ustaleniami organów. Strona skarżąca, formułując zarzuty niedostatecznego wyjaśnienia okoliczności sprawy nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności ani dowodów, które mogłyby wpłynąć na przyjęcie przez sąd odmiennego stanowiska niż organy, a które powinny zostać przeprowadzone. Z uwagi na powyższe skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Skarga została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) – z uwagi na wniosek strony o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym przy braku wniosku pozostałych stron o przeprowadzenie rozprawy.