II SA/Bk 627/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor WSA Jacek Pruszyński (spr.), Protokolant Elżbieta Stasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 lutego 2008 r. sprawy ze skargi S. O. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę Wojewoda P. decyzją z dnia [...] 07.2007 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...]06.2006 r. Nr [...] o wymeldowaniu S. O. z pobytu stałego w B. przy ul. W. [...]. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: W dniu [...]08.2005 r. I. O. złożyła wniosek o wymeldowanie S. O. z pobytu stałego w lokalu Nr [...] przy ul. W. [...] w B. Uzasadniając swój wniosek wskazała m. in., iż S. O. nie przebywa i nie mieszka w tym lokalu od [...] 11.2003 r., toczy się przeciwko niemu sprawa o znęcanie się nad rodziną. Prezydent Miasta B. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia [...]06.2006 r. Nr [...] orzekł o wymeldowaniu S. O. z pobytu stałego w B. przy ul. W. [...], wskazując, że w sprawie spełniona została przesłanka polegająca na opuszczeniu bez wymeldowania miejsca pobytu stałego. W złożonym odwołaniu S. O. podniósł, iż zamieszkuje i ma zamiar zamieszkiwać w lokalu przy ul. W. [...] w B., czasowe nie przebywanie w tym lokalu wynika z faktu, iż była żona wymieniła zamki w drzwiach i nie zezwala mu na wejście do niego. Nie jest prawdą, że sam oddał klucze byłej żonie i zabrał z lokalu swoje rzeczy - zabrał jedynie ich część. Wielokrotnie próbował wejść do przedmiotowego lokalu i ponownie w nim zamieszkać, wielokrotnie też prosił o pomoc Policję, jednak nie był wpuszczany do domu. Obecnie mieszka w pomieszczeniu gospodarczym firmy S.-V. przy ul. S. [...] w B. Organ II instancji po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdził, że S. O. nie mieszka w miejscu stałego zameldowania, tj. w lokalu przy ul. W. [...] w B. od początku listopada 2003 r. Strony składały sprzeczne wyjaśnienia, co do charakteru opuszczenia przez skarżącego w/w lokalu – I. . podała, iż były mąż oddał jej klucze i zabrał z lokalu swoje rzeczy, natomiast S. O. temu zaprzeczył. Stwierdził, że powodem jego niezamieszkiwania w miejscu stałego zameldowania jest uniemożliwianie mu przez byłą żonę dostępu do lokalu, w którym wymienione zostały zamki w drzwiach wejściowych. Zeznania przesłuchanych w charakterze świadków K. G. i R. O. oraz przeprowadzone przez organ I instancji oględziny lokalu potwierdziły, że S. O. zabrał z mieszkania swoje rzeczy. S. O. oddał też I. O. klucze do drzwi wejściowych - wyjaśnienia I. O. w tym zakresie potwierdzają ustalenia Sadu Okręgowego w B. w sprawie o rozwód. Skarżący próbował wrócić do mieszkania, próby te kończyły się interwencjami Policji, a w ich rezultacie nadal nie był do niego wpuszczany. Prokuratura Rejonowa B. - Północ w B. dwukrotnie nadzorowała postępowania w sprawie uniemożliwiania skarżącemu korzystania z przedmiotowego lokalu, dwukrotnie też umorzono dochodzenie w sprawie. Organ wskazał też, że rozstrzygnięcie Sądu I instancji w sprawie o rozwód dotyczące podziału do korzystania przedmiotowego lokalu, zostało zmienione przez Sąd II instancji w ten sposób, że nie orzeczono o sposobie korzystania z mieszkania. Organ podkreślił, że to skarżący występował z powództwem rozwodowym, jak i z wnioskiem o podział majątku dorobkowego wnosząc o przyznanie spornego lokalu byłej żonie, tak więc i w jego przekonaniu więzi łączące go z I. O. mieszkającą w tym lokalu, uległy trwałemu zerwaniu. W efekcie stwierdzono, że S. O. poprzez swoje działania w listopadzie 2003 r., takie jak oddanie kluczy do lokalu, zabranie swoich rzeczy zadeklarował wolę opuszczenia lokalu i lokal ten opuścił, zmienił jednak swoje stanowisko i podejmował próby powrotu. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana nie mieszka w lokalu z powodu stawianych jej przeszkód, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących środków umożliwiających powrót do lokalu. Podejmowane przez S. O. próby powrotu do mieszkania okazywały się bezskuteczne, z powództwem o ochronę naruszonego posiadania lokalu skarżący nie występował i upłynął już okres do tego przewidziany. W związku z powyższym organ uznał, że została spełniona przesłanka opuszczenia bez wymeldowania się dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ponadto celem ewidencji ludności jest rejestracja danych o faktycznym miejscu pobytu osób, skarżący mieszka zaś od prawie 4 lat poza miejscem stałego zameldowania. W skardze do sądu administracyjnego S. O. zarzucił, że decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i wniósł o jej uchylenie. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące wymeldowanie, a więc trwałe i dobrowolne opuszczenie miejsca stałego pobytu. I tak nie można mówić o trwałości, skoro bezustannie i uporczywie próbował on wejść do mieszkania, by w nim zamieszkać, a każde takie usiłowanie przerywało okres "trwałości". Skarżący stwierdził, że korzystał ze wszystkich przysługujących mu praw, nie mógł wystąpić z roszczeniem windykacyjnym wobec toczącej się sprawy o podział majątku. Tym bardziej nie można mówić o spełnieniu przesłanki dobrowolności. Skarżący nie oddał kluczy byłej żonie, fakt ten potwierdziła tylko siostra wnioskodawczyni, której przy tym nie było. Wskazał też, że jako chory człowiek (nowotwór) dobrowolnie nie wyrzekałby się mieszkania, po to by zamieszkać w firmie na fotelach i bez dostępu do łazienki i kuchni. W sprawie o podział majątku skarżący dopiero po opinii biegłego zdecyduje o sprecyzowaniu wniosku co do mieszkania. Decyzja o wymeldowaniu mimo jej nieprawomocności spowodowała, że skarżący miał kłopoty z głosowaniem, uzyskaniem paszportu itp. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ stwierdził, że S. O. podejmował próby powrotu do lokalu, jednak nie można uznać, że próby te przerywały okres "trwałości" pobytu poza tym lokalem. Stosowane bowiem przez skarżącego środki okazywały się bezskuteczne, a mianowicie w wyniku interwencji Policji skarżący nie był wprowadzany do przedmiotowego lokalu, a dochodzenia w sprawie uniemożliwiania mu korzystania z lokalu było umarzane. Za nietrafny organ uznał również zarzut dotyczący braku dobrowolności opuszczenia przez skarżącego lokalu. Wykazał, że wbrew twierdzeniom skarżącego zrezygnował on z zamieszkiwania w lokalu, zabrał z niego swoje rzeczy i oddał byłej żonie klucz do lokalu, później zaś, mimo zmiany stanowiska i podejmowanych prób powrotu do lokalu, wystąpił o podział majątku dorobkowego wnosząc o przyznanie lokalu byłej żonie, w sprawie z jego powództwa orzeczony został rozwód stron. Zatem nawet w ocenie samego skarżącego wszystkie więzi pomiędzy stronami, również te majątkowe związane z przedmiotowym lokalem uległy zerwaniu. Faktem jest, że zamki w drzwiach lokalu zostały wymienione przez I. O., a S. O. podejmował próby uzyskania dostępu do tego lokalu, jednak we właściwym czasie nie skorzystał on ze środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Sąd nie ocenia natomiast zaskarżonych aktów lub czynności z punktu widzenia zasad słuszności, czy celowości. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracyjnego stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Przepis ten stanowi, iż organ gminy wydaje na wniosek strony bądź z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przy czym w orzecznictwie utrwalił się pogląd, że opuszczenie to powinno mieć cechy trwałości i dobrowolności. W ocenie Sądu ustalenia faktyczne organu II instancji poczynione w niniejszej sprawie są prawidłowe. W badanej sprawie stwierdzono bezsprzecznie, iż S. O. nie mieszka w miejscu stałego zameldowania przy ul. W. [...] w B. od początku listopada 2003 r. Natomiast kwestią sporną było przede wszystkim ustalenie, czy opuszczenie przez skarżącego mieszkania miało charakter dobrowolny. Stanowiska stron w tym zakresie były rozbieżne – I. O. podała, iż były mąż oddał jej klucze i zabrał z mieszkania swoje rzeczy, natomiast S. O. zaprzeczał temu twierdząc, że powodem jego niezamieszkiwania w miejscu stałego zameldowania jest uniemożliwianie mu przez byłą żonę dostępu do mieszkania poprzez wymianę zamków w drzwiach wejściowych. W toku postępowania ustalono okoliczności, które wskazują na dobrowolne opuszczenie przez skarżącego zamieszkiwanego lokalu. W szczególności organ II instancji stwierdził, że S. O. zabrał z przedmiotowego mieszkania swoje rzeczy, co potwierdziły zeznania świadków K. G. i R. O., a także przeprowadzone przez organ I instancji oględziny lokalu. Jak stwierdzono Sławomir O. oddał też I. O. klucze do drzwi wejściowych mieszkania – wyjaśnienia I. O. odnośnie tej okoliczności znajdują potwierdzenie w ustaleniach Sądu I instancji w sprawie o rozwód. Ponadto we wniosku o podział majątku dorobkowego z dnia [...]04.2004 r. S. O. wniósł o przyznanie lokalu mieszkalnego żonie wskazując, że taki sposób podziału odpowiada interesom stron, gdyż m.in. I. O. wraz z dziećmi zamieszkuje w mieszkaniu stron. Należy też jednak wskazać, że I. O. wymieniła w zajmowanym mieszkaniu zamki w drzwiach wejściowych, co uniemożliwiało skarżącemu uzyskanie do niego dostępu, ponadto podejmował on próby powrotu do tego lokalu. Niemniej w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko zgodnie, z którym, za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (por.: wyrok NSA z dnia 25.10.2005 r. sygn. II OSK 127/05, LEX nr 201427, wyrok NSA z dnia 18.04.2000 r. sygn. akt V SA 1424/99, LEX nr 79243, wyrok NSA z dnia 12.04.2001 r. sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937). Skorzystanie przez stronę ze wskazanych środków prawnych nie oznacza jednak wyłącznie formalnego wystąpienia przez stronę o stosowną ochronę prawną do właściwych organów, ale oznacza uzasadnione prawnie wystąpienie, w wyniku którego właściwe organy uznały możliwość powrotu tej osoby do lokalu i uznały za bezprawne działanie dysponenta lokalu polegające na usunięciu z niego osoby zameldowanej. I tak wskazuje się, że prawomocny wyrok przywracający posiadanie lokalu osobie bezprawnie z niego usuniętej, oznacza brak przesłanki "opuszczenia". Nieskorzystanie z tych środków, ewentualnie oddalenie powództwa przez sąd powoduje, że brak jest podstaw prawnych do utrzymywania fikcji meldunkowej. Jak ustalił organ S. O. podejmował próby faktycznego powrotu do mieszkania związane z interwencjami Policji, jednak do mieszkania się nie dostał. Występował również dwukrotnie do Prokuratury z zawiadomieniem, że I. O. zmusza go do określonego zachowania, w ten sposób, że nie wpuszcza go do mieszkania poprzez wymianę zamków w drzwiach, w obu przypadkach umorzono dochodzenie ze względu na brak znamion czynu zabronionego. Rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w B. zawarte w wyroku z dnia [...] czerwca 2005 r. sygn. akt [...] orzekającym rozwód S. O. i I. O. dotyczące podziału do korzystania przedmiotowego lokalu zostało zmienione przez Sąd Apelacyjny w B. w wyroku z dnia [...] grudnia 2005 r. sygn. akt [...] w ten sposób, że nie orzeczono w tym zakresie. Sąd Apelacyjny stwierdził w uzasadnieniu wyroku, iż S. O. w momencie wyrokowania przez Sąd I instancji nie zamieszkiwał w mieszkaniu położonym w B. przy ul. W. [...], wyprowadził się z niego około 2 lata temu i w toku postępowania przed Sądem Okręgowym nie zabiegał o udzielenie zabezpieczenia sposobu korzystania z tegoż lokalu. Co prawda opuszczając mieszkanie oświadczył, że nie zrezygnował z niego, ale podyktowane to było specyfiką zaistniałych okoliczności, zatem mając na uwadze okres jego nieobecności w mieszkaniu w wyroku rozwiązującym małżeństwo przez rozwód nie zachodziła potrzeba orzekania o "wspólnym mieszkaniu" (k. 63). Należy też dodać, że samo orzeczenie o podziale wspólnego mieszkania do odrębnego korzystania przez małżonków na czas wspólnego zamieszkiwania powoduje tylko takie konsekwencje jak podział rzeczy quo ad usum i nie przesądza w kwestii posiadania lokalu (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13.01.1978 r. sygn. akt III CZP 30/77, OSNC 1978/3/39). Zatem podejmowane przez skarżącego środki były bezskuteczne. Niewątpliwie skarżący nie skorzystał z przysługujących mu środków zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania jak powództwo posesoryjne czy żądanie eksmisji z należnego mu lokalu zajmujących go osób. Sytuacja ta jest zatem równoznaczna z dobrowolnym opuszczeniem przez S. O. miejsca stałego pobytu. W związku z tym, że podejmowane przez skarżącego środki i próby powrotu do lokalu były nieskuteczne, opuszczenie to miało charakter trwały.Skoro zachodziły przesłanki warunkujące wymeldowanie skarżącego z przedmiotowego lokalu, zaskarżonej decyzji nie można zarzucić niezgodności z prawem. Podkreślenia wymaga, że ewidencja ludności służy wyłącznie rejestracji danych o miejscu pobytu osób, zameldowanie w lokalu służy zatem jedynie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie tylko faktu pobytu w tym lokalu (vide: wyrok NSA z dnia 04.10.2007 r. sygn. akt II OSK 1054/06, nie publ.). Skoro w niniejszej sprawie ustalono w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie przebywa od kilku lat pod adresem zameldowania na pobyt stały, to brak jest uzasadnienia do dalszego utrzymywania fikcji meldunkowej w tym przedmiocie. W rozpatrywanej sprawie centrum życiowe skarżącego nie było ulokowane w przedmiotowym lokalu od kilku lat, stosunki pomiędzy nim, a byłą żoną i dziećmi układały się w tym czasie źle. W tej sytuacji trudno jest tym samym opierać się wyłącznie na oświadczeniach skarżącego o chęci stałego pobytu w przedmiotowym lokalu, tym bardziej, że wyraził on wolę oddania go I. O. w ramach podziału majątku dorobkowego oraz zabrał z niego swoje rzeczy. Należy też wskazać, że podtrzymywanie zameldowania nie oznacza przywrócenia możności faktycznego korzystania z przedmiotowego lokalu, gdyż temu celowi służą jedynie środki prawne, z których skarżący nie skorzystał. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest zarzutów, które z urzędu należało wziąć pod rozwagę, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).