II SA/Bk 650/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 06 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi A. G. na czynność Starosty H. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części kwoty z tytułu opłaty za wydanie karty pojazdu 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności i stwierdza, że skarżącemu A. G. przysługuje uprawnienie do zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu w kwocie 425,00 (słownie: czterystu dwudziestu pięciu) złotych; 2. zasądza od Starosty H. na rzecz skarżącego A. G. kwotę 200,00 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.- W piśmie z 5 czerwca 2012 r. A. G. (dalej również jako skarżący) zwrócił się do Starosty H. o zwrot nienależnie pobranej opłaty w kwocie 425 zł za wydanie karty pojazdu marki Renault [...] nr rej. [...]. W odpowiedzi na ten wniosek Starosta pismem z 13 czerwca 2012 r. poinformował skarżącego, że opłata w wysokości 500 zł pobrana była na podstawie i w granicach prawa. Wskazał, że ustawową podstawę do pobierania opłaty za kartę pojazdu stanowi art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.). Jej wysokość określało zaś rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310). Starosta zauważył, że z uwagi na fakt, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 17 stycznia 2006 r. sygn. akt U 6/04 (OTK-A 2006/1/3) orzekł o niezgodności z Konstytucją RP i ustawą Prawo o ruchu drogowym - przepisu ww. rozporządzenia - Minister Transportu i Budownictwa wydał nowe rozporządzenie obniżające wysokość opłaty za kartę pojazdu do 75 zł (Dz. U. z 2006 r. Nr 59, poz. 421). Przepis ten dotyczy jednak pojazdów zarejestrowanych po 14 kwietnia 2006 r. Pismem z 15 czerwca 2012 r. skarżący wezwał Starostę do usunięcia naruszenia prawa, ponawiając żądanie zwrotu części opłaty pobranej za wydanie karty pojazdu. W przesłanych do Sądu aktach, znajduje się pismo datowane na 27 czerwca 2012 r., a wysłane do skarżącego 10 lipca 2012 r., w którym organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie. W dniu 9 lipca 2012 r. skarżący złożył za pośrednictwem Starosty skargę do Sądu, domagając się zwrotu kwoty 425 zł pobranej za wydanie karty ww. pojazdu. Wskazał, że Starosta nie odpowiedział nie jego wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie uznając, że jest ona przedwczesna. Podniósł, że pismo z 27 czerwca 2012 r., będące odpowiedzią na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, doręczone zostało skarżącemu 11 lipca 2012 r. Skargę złożono natomiast 9 lipca 2012 r., tj. przed otrzymaniem odpowiedzi na to wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona czynność jest niezgodna z prawem. Przedmiotem rozpatrywanej sprawy jest kwestia odmowy zwrotu kwoty 425 zł tytułem części opłaty za kartę pojazdu uiszczonej przez skarżącego w wysokości 500 zł. Podkreślenia wymaga, że w sprawie o tak zakreślonym przedmiocie dopuszczalna jest zarówno droga sądowa przed sądem powszechnym, jak i przed sądem administracyjnym. Kwestię dopuszczalności drogi sądowoadministracyjnej w tego typu sprawach przesądził w sposób wiążący Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 3/07, opublikowanej w ONSAiWSA 2008/2/21. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że skierowanie do organu żądania zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Z kolei o dopuszczalności dochodzenia przedmiotowych roszczeń przed sądem powszechnym przesądził Sąd Najwyższy w uchwale z 16 maja 2007 r., III CZP 35/07, opublikowanej w OSNC 2008/7-8/72. Powyższe oznacza zatem, że można skierować takie żądanie albo na drogę procesu cywilnego, albo na drogę administracyjną. Przy czym, zmierzając do poddania czynności organu w przedmiocie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu kontroli sądu administracyjnego, strona powinna wyczerpać, przed wniesieniem skargi, drogę postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. W rozpatrywanej sprawie skarżący dopełnił tego formalnego wymogu, bowiem pismem z 15 czerwca 2012 r. wezwał Starostę do usunięcia naruszenia prawa, którego organ ten dopuścił się odmawiając w piśmie z 13 czerwca 2012 r. zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu. Wbrew twierdzeniu organu skarga nie została również wniesiona przedwcześnie. Zgodnie z art. 53 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, w przypadku, o którym mowa w art. 52 § 3, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. Z odpowiedzi na skargę wynika, że organ błędnie odczytuje wskazany przepis i niezasadnie stwierdza, że skarga została złożona przedwcześnie, gdyż jeszcze przed otrzymaniem przez stronę odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenie prawa. Wyjaśnić trzeba, że termin 60 dni na wniesienie skargi, o którym mowa w art. 53 § 2 ustawy procesowej dotyczy sytuacji, gdy organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie do usunięcia prawa i liczony jest od dnia wniesienia przez stronę wezwania do organu. Jeśli natomiast przed jego upływem organ doręczy stronie odpowiedź na wezwanie, termin ten staje się bezprzedmiotowy, a rozpoczyna bieg termin trzydziestodniowy, liczony od dnia doręczenia odpowiedzi na wezwanie. W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z taką sytuacją, albowiem odpowiedź organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, datowana wprawdzie na 27 czerwca 2012 r., została doręczona skarżącemu 11 lipca 2012 r. Skarga została natomiast złożona jeszcze przed doręczeniem skarżącemu odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa - 9 lipca 2012 r. - tj. wówczas, gdy biegł 60 - dniowy termin do złożenia skargi. W tym miejscu Sąd pragnie zasygnalizować nieprawidłowości w obiegu korespondencji w ramach organu. Wyjaśnienia w ramach postępowania wewnętrznego Starostwa wymaga zdaniem Sądu okoliczność wysłania do strony dopiero w dniu 10 lipca 2012 r. odpowiedzi na wezwanie do usunięcia prawa sporządzonej 27 czerwca 2012 r. Ponadto, fakt wniesienia skargi do Sądu w dniu 9 lipca 2012 r. stwarza wrażenie, że dla potrzeb tego postępowania pismo zostało sporządzone już po wniesieniu skargi. Powracając do kontroli zaskarżonej czynności, w związku z potwierdzeniem spełnienia wymagań formalnych dla skutecznego wniesienia skargi, rozważyć należy, czy dopuszczalny jest zwrot kwoty 425 zł tytułem części uiszczonej opłaty za wydanie karty pojazdu w sytuacji, gdy w dacie jej ponoszenia wynikała ona z obowiązującego aktu prawnego (rozporządzenia), następnie uznanego za niekonstytucyjny i w sytuacji, gdy w chwili żądania zwrotu niekonstytucyjne przepisy już nie obowiązywały. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący uiścił sporną opłatę w wysokości 500 zł na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. Tymczasem Trybunał Konstytucyjny w przywołanym wyroku z 17 stycznia 2006 r. stwierdził niezgodność tego przepisu z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym i art. 92 ust. 1 oraz art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, odraczając utratę jego mocy obowiązującej do dnia 1 maja 2006 r. W uzasadnieniu orzeczenia Trybunał wskazał, że niezgodność § 1 ust. 1 tego rozporządzenia z powołanymi przepisami ustawy polega na zawyżeniu wysokości opłaty, co wykracza poza granice delegacji ustawowej. W art. 77 ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym stwierdzono bowiem, że wysokość opłaty za kartę pojazdu powinna odpowiadać wysokości kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart pojazdów, powinna być ekwiwalentna w stosunku do usługi administracyjnej. Ustalenie opłaty za wydanie karty pojazdu na kwotę 500 zł, podczas gdy w poprzednio obowiązującym rozporządzeniu ustalona była ona na wysokość 75 zł, nie pozostaje, jak stwierdził Trybunał, w związku z kosztami usługi, co jest sprzeczne z art. 217 Konstytucji RP. Opłata w części podwyższonej jest już daniną publiczną, a taka może być wprowadzona tylko na podstawie ustawy. W związku z tym wyrokiem Minister Transportu i Budownictwa wydał 28 marca 2006 r. nowe rozporządzenie, w którym określił wysokość opłaty za kartę pojazdu w kwocie 75 zł. Wskazane rozporządzenie weszło w życie 15 kwietnia 2006 r. (tj. przed datą ustaloną przez Trybunał jako data utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu) i z tym dniem utraciło moc poprzednie rozporządzenie z dnia 28 lipca 2003 r. Mając powyższe na uwadze orzekający w tej sprawie Sąd ocenił czynność Starosty, którą odmówiono skarżącemu zwrotu części opłaty, za niezgodną z prawem. Rację ma organ, że w dacie pobierania opłat obowiązywało rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. Wskazać jednak trzeba, że przedmiotowy argument w postępowaniu przed sądem nie może mieć decydującego znaczenia. Zgodnie, bowiem z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP sędziowie są niezawiśli i podlegają wyłącznie Konstytucji oraz ustawom. Z kolei przepis art. 8 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że jej przepisy można stosować bezpośrednio. Niezawisłość sędziowska uprawnia, zatem sędziów do odmowy zastosowania w konkretnej sprawie przepisu rozporządzenia (aktu podstawowego), który jest niezgodny z Konstytucją lub ustawą (vide: wyrok NSA z 9 grudnia 2009 r. I OSK 773/09 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z 18 lutego 2009 r. II SA/Rz 649/08, oba orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy Sąd podziela poglądy wyrażone przez inne składy orzekające Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na tle podobnych stanów faktycznych (zob. np. wyroki: z 26 stycznia 2010 r. II SA/Bk 699/09, z 11 lipca 2012 r. II SA/Bk 420/12 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Stwierdzić więc trzeba, że niezależnie od tego, iż sporne rozporządzenie utraciło moc dopiero z dniem 15 kwietnia 2006 r. - Sąd, kontrolując legalność odmowy zwrotu części opłaty jako zawyżonej, uprawniony jest do oceny przepisów rozporządzenia na datę dokonania czynności, która jest powodem żądania zwrotu. Korzystając z tej możliwości skład orzekający stwierdził, że późniejsze przesądzenie przez Trybunał Konstytucyjny kwestii niezgodności § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r. z Konstytucją RP i ustawą Prawo o ruchu drogowym, uprawnia do oceny, iż powołany przepis (z powodów powołanych przez Trybunał Konstytucyjny), nie był zgodny z w/w ustawą i Konstytucją również w dacie jego obowiązywania. Kwota 500 zł opłaty nie pozostawała bowiem w związku z kosztami świadczonej czynności administracyjnej (wydanie karty pojazdu), a przez to nabierała cech daniny publicznej. Było to sprzeczne z art. 217 Konstytucji RP, który zastrzega prawo ustanawiania przedmiotowych danin dla materii ustawowej. Zgodnie z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym, Minister Infrastruktury był upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wysokości opłat za kartę pojazdu mając na uwadze znaczenie tych kart dla rejestracji pojazdu oraz wysokość kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart. Tymczasem Minister Infrastruktury określający wysokość przedmiotowej opłaty na kwotę 500 zł przekroczył upoważnienie ustawowe i wkroczył w sferę działania prawodawcy, co nie mogło się ostać. Powyższe obliguje skład orzekający w sprawie niniejszej, której przedmiotem jest odmowa zwrotu części opłaty za kartę pojazdu uiszczonej w dacie jego obowiązywania, do niezastosowania § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r., a przez to do oceny, że pobrana od skarżącego opłata w części przewyższającej faktyczne koszty wydania karty, była niezgodna z prawem. Zatem w sytuacji, gdy opłata za wydanie karty pojazdu określona w rozporządzeniu z dnia 28 lipca 2003 r. była zawyżona w stosunku do wysokości kosztów związanych z jej drukiem i dystrybucją, to skarżącemu należy się zwrot różnicy kwoty faktycznie uiszczonej i kwoty opłaty obowiązującej obecnie, uwzględniającej rzeczywiste koszty wydania karty. Należy również mieć na uwadze sprzeczność kwestionowanej regulacji z art. 90 TWE w brzmieniu obowiązującym w dacie uiszczenia opłaty. W dniu 16 kwietnia 2003 r. Polska podpisała z Państwami Członkowskim Unii Europejskiej Traktat o przystąpieniu do Unii Europejskiej (Dz. U nr 90, poz. 864). Stosownie do art. 2 Aktu o warunkach przystąpienia, stanowiącego część Traktatu od dnia przystąpienia do Unii Polska jest związana postanowieniami Traktów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot i Europejski Bank Centralny. Od dnia 1 maja 2004 r. normy prawa wspólnotowego stały się częścią polskiego porządku prawnego. Zgodnie z powyższymi uregulowaniami pierwszeństwo przed przepisami zawartymi w krajowym systemie prawa ma prawo wspólnotowe w tym art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Z treści tego przepisu wynika, że Państwa członkowskie nie nakładają bezpośrednio lub pośrednio na towary z Państw Członkowskich jakichkolwiek podatków wewnętrznych wyższych od tych, które nakładają bezpośrednio lub pośrednio na podobne towary krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Europejski Trybunał Sprawiedliwości w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2007 r. w trybie prejudycjalnym w sprawie C-134/07 Piotr Kawala v. Gmina Miasta Jaworzna orzekł, że sporna opłata objęta jest zakazem z art. 90 akapit 1 TWE, co należy interpretować w ten sposób, że przepis ten sprzeciwia się opłacie takiej, jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r., która to opłata jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeżeli jest on tam już zarejestrowany. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 146 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stwierdzenie bezskuteczności czynności odmowy zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu z jednoczesnym stwierdzeniem uprawnienia skarżącej do zwrotu przedmiotowej opłaty wywołuje skutek w postaci powstania po stronie organu obowiązku dokonania zwrotu spornej kwoty. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono w oparciu o przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ww. ustawy procesowej.