II SA/Bk 677/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom powstałym w wyniku zmiany stanu wód na gruncie oddala skargę. Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności. W dniu [...] lipca 2014 r. Wójt Gminy R. wszczął na wniosek W. C. postępowanie w sprawie rzeźby terenu w związku z nawiezieniem ziemi przez J. G. W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji w dniu [...] marca 2014 r. dokonał oględzin działki nr [...] - stanowiącej własność W. C. i działek nr [...] i [...] – stanowiących własność J. G. (działki położone w obrębie P., gmina R.). Na działce nr [...] za stodołą stwierdzono wykonanie wzdłuż działki dwóch nasypów stanowiących przejazdy, pod którymi umieszczono rury oraz rozległe zastoiny wody, która nie miała możliwości odpływu. Na działce nr [...] i części działki nr [...] potwierdzono wykonanie nasypu ziemi, który spowodował zatrzymanie wody. J. G. stwierdził, że naniósł ziemię aby utwardzić działki, ponieważ teren jest podmokły i nie mógł korzystać z działek stanowiących jego własność. Nadto w trakcie postępowania wyjaśniającego organ wystąpił do Starostwa Powiatowego w Z. o wykonanie kopi mapy zasadniczej i wypisu z rejestru gruntów obejmujących przedmiotowe działki. W oparciu o powyższe ustalenia organ I instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. uznał, że został zmieniony stan wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, na skutek podniesienia terenu działek nr [...] i [...] i nakazał właścicielowi tych działek przywrócenie stanu poprzedniego poprzez usunięcie nasypanej ziemi, wzdłuż zbieracza melioracyjnego przebiegającego przez te działki. W uzasadnieniu organ podał, że J. G. wykonał nasyp na swoich działkach, przez co podwyższył poziom gruntu, a tym samym zatrzymał naturalny spływ wód powierzchniowych. Nasyp spowodował zmianę stanu wody na gruncie, na skutek czego doszło do zalania sąsiedniej działki nr [...] oraz znajdujących się na niej narzędzi rolniczych. Wójt uznał, że w przedmiotowym postępowaniu nie było potrzeby powoływania biegłego, ponieważ na podstawie logicznego wnioskowania opartego o zwykłe doświadczenie życiowe można przyjąć, iż wykonany przez J. G. nasyp ziemi spowodował zmianę stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Z powyższą decyzją nie zgodził się J. G. i złożył odwołanie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy wskazał na konieczność przeprowadzenia w ponownym postępowaniu dowodu z opinii biegłego (decyzja z dnia [...] sierpnia 2014 r.). Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji w dniu [...] października 2014 r. po raz kolejny przeprowadził oględziny, podczas których stwierdził, że sytuacja na gruncie nie zmieniła się od poprzednich oględzin. Na działce M. C. za stodołą wzdłuż działki znajdują się dwa nasypy stanowiące przejazdy, pod którymi umieszczone są rury. Na działce stwierdzono także niewielkie zastoiny wody, która nie ma możliwości odpływu. Na sąsiedniej działce należącej do J. G., wzdłuż działki M. C., stwierdzono nawiezienie i rozplantowanie gruntu, przez co nastąpiło podwyższenie terenu w stosunku do działki [...]. M. C. podał, że podczas opadów woda zatrzymuje się na jego działce, ponieważ nie ma odpływu ze względu na wykonany przez J. G. nasyp. Z kolei J. G. uznał, że przyczyna zalewania działki tkwi w działce C., ponieważ rurą sprowadzili wody z podwórka w jedno miejsce za stodołą. Nadto organ I instancji, zgodnie ze wskazaniem organu odwoławczego powołał biegłego z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej i melioracji. Po przeprowadzonym ponownie postępowaniu, Wójt Gminy R. na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz.U. z 2012 r., poz. 145 ze zm.), wydał w dniu [...] lipca 2015 r. decyzję nr [...] w której uznał, że został zmieniony stan wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich na skutek podniesienia terenu działek o nr [...] i [...] i nakazał właścicielowi tych działek – J. G. likwidację blokady w spływie, poprzez wykonanie poprzecznie na tych działkach drenażu z grubego żwiru (tzw. drenaż francuski) z wkładką rury drenażowej PVC10, to jest: a) wykonanie rowka - od granicy z działką [...] (w odległości około 35 m od północnowschodniego naroża budyniu gospodarczego) do granicy z działką [...] (w odległości około 25 m od północno zachodniego naroża budynku gospodarczego) o długości około 35 mb - szerokości około 20 cm do głębokości gruntu nasypanego tj. około 0,5m; b) zasypka rowka do głębokości 10 cm grubym żwirem (np. płukany 16-32mm); c) ułożenie rurki drenażowej PCV 10; d) zasypka grubym żwirem do poziomu istniejącego terenu nasypowego. W uzasadnieniu decyzji, organ opierając się na treści opinii biegłego stwierdził, że na terenie działek nr [...] i [...] został nawieziony grunt słabo przepuszczalny, a następnie został rozplantowany nierównomierną warstwą na linii głównego kierunku spływu tworząc powierzchniową barierę w odpływie wód z terenów położonych powyżej. Uskokowe podwyższenie na granicy działek [...] i [...] spowodowało zahamowanie grawitacyjnego odpływu, zaś skoncentrowana woda w okresach mokrych tworzy zastoisko na działce nr [...]. Działka nr [...] w tym rejonie również jest ukształtowana odmiennie od stanu naturalnego (przejazdy z przepustem, płyta gnojowa, szczelna rura przewodowa przez oborę), jednak kierunek spływu ani intensywność napływu nie zostały zmienione. Woda nadal spływa do naturalnego obniżenia dolinowego w kierunku sąsiedniej działki [...] i nie znajduje ujścia, piętrzy się na nasypanym przetamowaniu zlokalizowanym na działce nr [...]. Powoduje to podtapianie części działki nr [...]. Organ odniósł się także do podnoszonej przez J. G. okoliczności, że to podczas budowy szamba przez W. C. mogło dojść do uszkodzenia zbieracza melioracyjnego, co jest powodem zalewania jego działki. Podano, że z dokumentów będących w posiadaniu organu wynika, że M. C. w dniu [...] czerwca 2006 r. uzyskał decyzję o warunkach zabudowy na realizacje płyty gnojowej i zamkniętego zbiornika na płynne odchody zwierzęce na działce nr [...]. O zamiarze budowy był informowany J. G. i nie wniósł żadnych uwag zarówno przed realizacją inwestycji jak również po wybudowaniu zbiornika na płynne odchody zwierzęce. Decyzja została uzgodniona między innymi z Marszałkiem Województwa P. w przedmiocie melioracji wodnych, postanowieniem z dnia [...] maja 2006 r. W postanowieniu stwierdzono, że na przedmiotowym terenie nie występują urządzenia melioracji wodnych. Z kolei biegły sądowy wskazał, że główny grawitacyjny spływ powierzchniowy wód z rejonu objętego sprawą następuje w kierunku naturalnego obniżenia dolinowego, które przebiega poprzecznie do działek nr [...] i [...] oraz działki nr [...]. Spadek linii dolinowej jest wyraźny od działki nr [...] w kierunku przyległej działki nr [...] i dalej w kierunku doliny cieku naturalnego, tj. rzeki K. Zabudowa infrastrukturalna miejscowości częściowo zmieniła ten naturalny układ spływu, jednak główny kierunek nie uległ zmianie. Woda opadowo-roztopowa nadal spływa w kierunku naturalnego obniżenia dolinowego za zabudowaniami gospodarczymi prawostronnych posesji miejscowości. Z uwagi jednak na brak skutecznego odprowadzenia do rzeki, woda szczególnie w okresach nagłych spływów nawalnych, koncentruje się w obniżeniu dolinowym powodując zabagnienie wszystkich działek w tym rejonie. Wprawdzie podejmowano próbę osuszenia nadmiernie uwilgotnionego terenu poprzez wykonanie drenażu w linii dolinowej jednak nie zapewnia on oczekiwanej skuteczności. Drenaż wykonano bez zachowania właściwych parametrów technicznych (spadki, studzienki rewizyjne, sposób włączenia i dobór średnic rur) oraz zasad sztuki melioracyjnej, a przede wszystkim brak widocznego wylotu do rzeki. Ponadto przebiega on przez teren działek z odciekami ścieków oborowych, co dodatkowo blokuje właściwe odprowadzenie wód gruntowych. Drenaż ten nie figuruje na ewidencji urządzeń melioracyjnych i jego utrzymanie nie należy do służb melioracyjnych. Jego istnienie potwierdzają jedynie przelotowe studzienki betonowe z niewłaściwie włączonymi rurami drenarskimi. Nie może on stanowić podstaw do określenia właściwie uregulowanych stosunków wodnych i domniemania że został uszkodzony zbieracz melioracyjny co spowodowało zalewanie działki nr [...]. Zdaniem organu nie ma więc podstaw do stwierdzenia, że wybudowana płyta obornikowa wraz ze zbiornikiem spowodowała zalewanie tej działki. Logicznym natomiast jest to, zdaniem organu, że wieloletnie nawożenie ziemi przez J. G. na swoją działkę spowodowało podniesienie terenu i to ze szkodą dla grantów sąsiednich (woda nie ma odpływu i zalega na działce nr [...]). Z decyzją tą nie zgodził się J. G. i wniósł odwołanie. Odwołujący nie zgodził się na przyjęte rozwiązanie zawarte w sentencji decyzji wskazując, że przyniosą one szkodę (w postaci zalania) dla działek sąsiadujących z jego nieruchomością, tj. należącej do A. K. oraz do K. P. Ponadto, zarzucił, że organ nie zbadał czy to nie woda odprowadzana przez M. C. z całego podwórka za oborę, stanowi źródło zalewania posesji. Nadto podniósł, że organ nie wziął pod uwagę najlepszego rozwiązania, które zdaniem odwołującego, miałoby polegać na wykopaniu przez M. C. studzienki ściekowej. Odwołujący zarzucił także, że w sprawie nie wzięto pod uwagę tego iż za działką K. P., na którą ma odprowadzać wodę z działki M. C., jest droga asfaltowa pod którą nie ma przepustu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...], utrzymało w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy podzielił stanowisko, że to podwyższenie terenu poprzez rozplantowanie nawiezionego gruntu na działki nr [...] i [...] poprzecznie do głównego naturalnego kierunku spływu wód, spowodowało zmianę stanu wód gruntowych jak również zmianę kierunku odpływu wód powierzchniowych poprzez blokadę swobodnego odpływu. Działalność ta była zatem niewątpliwe ingerencją w ukształtowany w terenie system zasobów wodnych. W sprawie niniejszej przetamowanie ziemne, usytuowane na głównym kierunku odpływu wód jest działaniem ze szkodą dla działki nr [...], (podwyższony poziom wód gruntowych, brak odpływu tworzy zastoiska a w konsekwencji trwałe zabagnienie). Stanowi to naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy – Prawo wodne. W związku z powyższym zasadnie, zgodnie z art. 29 ust 3 ustawy – Prawo wodne, nakazano J. G. likwidację blokady w spływie, poprzez wykonanie poprzeczne na działkach nr [...], [...] drenażu z grubego żwiru (tzw. drenaż francuski) z wkładką rury drenażowej PVC10. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożył J. G. i właściwie powtórzył argumentacje zawartą w odwołaniu. A mianowicie podniósł, że wykonanie drenażu który ma odprowadzać wodę z działki M. C., spowoduje zalanie działek innych sąsiadów, albowiem za jego działką znajduje się droga która nie ma przepustu. Skarżący nie zgadza się z tym, że to on poprzez swoje działanie, polegające na wykonaniu drenażu, ma rozwiązać konflikt. Jego zdaniem najlepszym rozwiązaniem byłoby wykopanie przez M. C. studzienki kanalizacyjnej. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie nakazujące skarżącemu wykonanie określonych obowiązków w trybie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. z 2012 r., poz. 145 ze zm; dalej powoływana jako ustawa). Stosownie do art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy, właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom - art. 29 ust. 3 ustawy. Przesłankami warunkującymi wydanie jednego z nakazów, o jakich mowa w art. 29 ust. 3 ustawy są: zmiana stanu wody na gruncie i szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie. Sąd w niniejszym składzie podziela szeroko reprezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że ocena zmiany stosunków wodnych wymaga - co do zasady - wiadomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych i postępowań wodnoprawnych. Regułą jest, że w sprawach o przywrócenie stosunków wodnych na gruncie powinien być przeprowadzony dowód z opinii biegłego, między innymi na okoliczność, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie, czy na działce sąsiedniej powstała szkoda oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie, a szkodą (por. wyrok WSA w Łodzi z 4 lipca 2013 r., II SA/Łd 336/13, Lex nr 1344924, wyrok WSA w Warszawie z 20 lipca 2010 r., IV SA/Wa 586/10, Lex nr 668618, wyrok WSA w Rzeszowie z 16 września 2009 r., II SA/Rz 99/09, Lex nr 60295, wyrok WSA we Wrocławiu z 30 kwietnia 2009 r., II SA/Wr 669/08, Lex nr 530466). Dowód z opinii biegłego podlega ocenie organu – tak jak każdy dowód – z zastosowaniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 K.p.a. W okolicznościach faktycznych sprawy niniejszej bezspornym pozostaje fakt że skarżący nawiózł i rozplanował grunt na swoich działkach nr [...] i [...] (jest to okoliczność przyznawana przez samego skarżącego). Jak wynika z opinii biegłego nawieziony grunt jest słaboprzepuszczalny i został rozplantowany nierównomierną warstwą, poprzecznie do głównego naturalnego spływu wód. Powoduje to zmianę stanu wód gruntowych jak również zmianę kierunku odpływu wód powierzchniowych poprzez blokadę swobodnego odpływu. Skoncentrowana woda w okresach mokrych tworzy zastoisko na działce nr [...]. Z opinii tej wynika zatem jednoznacznie, że nawiezienie ziemi przez skarżącego spowodowało zmianę stosunków wodnych na gruncie, a w konsekwencji zalewanie działku nr [...] i powstawanie szkód na tej działce. Biegły odniósł się także do podnoszonego przez skarżącego (w odwołaniu od pierwszej decyzji) zagadnienia dotyczącego tego, że to podczas budowy szamba przez M. C. mogło dojść do uszkodzenia zbieracza melioracyjnego i w konsekwencji zalewania jego działki. Zdaniem biegłego brak jest podstaw do twierdzenia, że to wybudowana płyta obornikowa wraz ze zbiornikiem powoduje zalewanie działki. W ocenie Sądu opinia jest wyczerpująca, zawiera klarowne, jednoznaczne wnioski, jak też szczegółowe przesłanki, z których wnioski te wywiedziono. W opinii tej przeprowadzono przekonujący wywód, dlaczego skutek w postaci zalewania działki nr [...] wynika z przyczyn leżących po stronie skarżącego. Dlatego organy obu instancji zasadnie przychyliły się do wniosków biegłego, że skarżący dokonał zmiany stosunków wodnych, co spowodowało zalewanie działki sąsiedniej. Fakty te uzasadniały wydanie decyzji na podstawie powołanego art. 29 ust. 3 ustawy. Należy również zaakceptować sposób, w jaki organy zmierzają zapobiec powstałym szkodom. Sposób ten został określony przez biegłego i również w ocenie Sądu jest najkorzystniejszym rozwiązaniem zmierzającym do przywrócenia poprzedniego stanu funkcjonowania odprowadzenia wody opadowej z przedmiotowego terenu. Nakazane rozwiązania nie przewidują bowiem konieczności likwidacji nasypu na całej powierzchni działek skarżącego. Mocy dowodowej przedmiotowej opinii nie podważa zarzut, że przyjęte w niej rozwiązania nie przewidują tego, że odprowadzenie wody z działki nr [...], spowoduje zalanie innych działek sąsiednich, albowiem za nimi jest droga asfaltowa pod którą nie ma przepustu. W nawiązaniu do tej argumentacji wyjaśnić trzeba, że postępowanie niniejsze prowadzone było z wniosku M. C., ukierunkowanego bezpośrednio na podjęcie przez organ administracji stosownych działań mających na celu przywrócenie stosunków wodnych zakłóconych poprzez nawiezienie ziemi na sąsiedniej działce przez skarżącego. Treścią wniosku organ jest związany i nie może orzekać ponad jego granice. Przedmiotem badania było zatem wyjaśnienie, czy na działce skarżącego podjęte zostały działania wypełniające dyspozycję art. 29 ust. 3 ustawy. W związku z tym przedmiotem opinii biegłego były okoliczności faktyczne sprawy zainicjowanej tym wnioskiem. Trudno przyjąć aby biegły w opinii uwzględniał wszystkie hipotetyczne sytuacje mogące powstać w przyszłości. W ocenie Sądu argumentacja podnoszona przez skarżącego zarówno z postępowania administracyjnego, jak i w skardze nie obala ustaleń biegłego, jak też nie poddaje w wątpliwość rzetelności sporządzonej przez niego opinii. Tym bardziej, że skarżący w toku postępowania administracyjnego nie zgłosił żadnych zastrzeżeń do opinii. Nie wnioskował też o uzupełnienie opinii ani o sporządzenie opinii przez innego biegłego. W końcu nie skorzystał też z możliwości zlecenia kontrekspertyzy we własnym zakresie i przedłożenia jej jako dowodu w sprawie Legalności kwestionowanego rozstrzygnięcia nie podważają także twierdzenia skarżącego zgodnie z którymi to woda odprowadzana przez M. C. z całego podwórka za oborę, stanowi źródło zalewania posesji. Najlepszym zaś rozwiązaniem konfliktu byłoby wykonanie przez M. C. studzienki ściekowej. Jak wykazano powyżej przedmiotem badania organów było wyjaśnienie, czy na działce skarżącego podjęte zostały działania wypełniające dyspozycję art. 29 ust. 3 ustawy. W sprawie niniejszej jednoznacznie ustalono związek przyczynowy pomiędzy powstałą szkodą (zalewanie działki nr [...]) a zmianą stosunków wodnych na działkach skarżącego. Skoro więc, jak to prawidłowo ustaliły organy, szkodliwy wpływ na działkę sąsiednią spowodowany był działaniem skarżącego na jego działce, to zasadnym było nałożenie na niego obowiązków zmierzających do usunięcia negatywnych skutków zmiany stanu wody na gruncie a nie na właściciela działki na której szkoda powstała. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).