II SA/Bk 685/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 sierpnia 2014 r. sprzeciwu wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 lipca 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości S. Spółki zo.o. z siedzibą w W. w upadłości likwidacyjnej na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] maja 2014 r. Nr [...] w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Syndyk Masy Upadłości S. Spółki zo.o. z siedzibą w Warszawie w upadłości likwidacyjnej - dalej "skarżący" lub "syndyk" wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. W uzasadnieniu swego wniosku syndyk podniósł, że Spółka znajduje się w upadłości likwidacyjnej od dnia 16 maja 2012 r., przy czym od 20 września 2011 r., znajdowała się ona w stanie upadłości układowej. Koszty postępowania upadłościowego były finansowane od lipca 2012 r. z dochodu z zawartych umów dzierżawy. Jednakże od października 2013 r. dzierżawca zaprzestał przekazywania środków na podatek POG, od stycznia 2014 r. przestał płacić również czynsz, co skutkowało nieprzedłużeniem umów dzierżawy, a w konsekwencji ich wygaśnięciem z końcem lutego bieżącego roku. W związku z powyższym syndyk został pozbawiony źródła finansowania kosztów postępowania upadłościowego, a jego zaległości z tytułu podatku od gier osiągnęły kwotę 344.000 zł plus odsetki. Skarżącemu udało się zmniejszyć stratę bilansową, na koniec 2013 r. wynosiła ona 277.624,21 zł. Syndyk prowadzi intensywne działania zmierzające do sprzedaży składników masy upadłości. Podejmowane próby sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa jak również poszczególnych nieruchomości nie przyniosły rezultatów. Środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym oraz w kasie w łącznej wysokości 5.540,79 zł są niezbędne do pokrycia kosztów postępowania upadłościowego. Z uwagi na przeznaczenie tych środków, nie jest możliwe finansowanie nimi kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z danymi zawartymi we wniosku, wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 1.000.000 zł. Według bilansu za rok 2013 przedsiębiorstwo poniosło stratę w wysokości 277.624,21 zł, wartość środków trwałych firmy wynosi 4.178.877 zł. Na rachunkach bankowych firma posiada środki w łącznej wysokości 5.407,11 zł, z czego na koncie w Banku Z. [...]S.A. – 5.317,94 zł oraz 89,17 zł w Banku M. S.A. Dodatkowo majątek spółki stanowią trzy nieruchomości w G., Z. i J. (k. 22 – 24). Do akt sprawy skarżący dołączył: sprawozdanie finansowe spółki za 2013 r. (k. 25 – 32); wyciągi z kont (k. 33 – 69); raporty kasowe (k. 70 – 72). W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia 28 lipca 2014 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podano, że skarżąca Spółka nie udowodniła, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Sprzeciw od tego postanowienia wniósł pełnomocnik syndyka. W uzasadnieniu podniósł, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny pomimo, iż Spółka posiada pewne środki pieniężne. Wskazał, że do lipca bieżącego roku Spółka płaciła koszty postępowania przed sądami administracyjnymi, pomimo, że w stanie upadłości znajduje się od 20 września 2011 r. Jednakże w chwili obecnej ze względu na brak dochodów z umowy dzierżawy zorganizowanej części przedsiębiorstwa oraz umowy dzierżawy sprzętu komputerowego, syndyk utracił źródło dochodów, pozostając jednocześnie z zaległościami podatkowymi wygenerowanymi przez dzierżawcę w kwocie 344.000 zł plus odsetki. Ponadto wskazał, że w związku z utratą źródeł finansowania postępowania upadłościowego środki masy ulegają systematycznemu zmniejszeniu i wynoszą według stanu na dzień 13 sierpnia 2014 r. 1977,70 zł (1.913,53 w kasie i 64,17 zł na rachunku). Syndykowi, pomimo wielu starań, nie udało się jeszcze zlikwidować masy upadłości. Dodatkowo ponoszone są koszty m.in. na znaczki pocztowe, ogłoszenia prasowe, utrzymanie biura, wynagrodzenia pracowników, itp. Powyższe, zdaniem pełnomocnika oznacza, że wprawdzie kwota 1.977,70 zł wystarczy na uiszczenie wpisu w niniejszej sprawie, to nie może być ona przeznaczona na ten cel bez uszczerbku dla postępowania upadłościowego. Ponadto pełnomocnik wskazał, że dla oceny przedmiotowego wniosku nie ma znaczenia widniejąca w sprawozdaniu finansowym wysokość środków trwałych, gdyż nie może nimi opłacić skargi, a ich sprzedaż napotyka na trudności. Podniósł również, że wartość majątku upadłego maleje i w dniu 15 kwietnia 2013 r. określono ją na kwotę 2.218.505 zł. Końcowo wskazano, że syndyk obecnie uczestniczy w kilkudziesięciu postępowaniach administracyjnych dotyczących majątku upadłego i od lipca złożył już 5 wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach rozpoznawanych przez WSA w Białymstoku, Olsztynie i Wrocławiu. Choć wpisy od skarg mieszczą się w kwocie 1.977,70 zł, to sumarycznie przekraczają posiadana przez syndyka środki finansowe. Do akt sprawy dołączono wyciągi z kont (k. 86 – 97), raporty kasowe (k. 98 – 99) i aktualizację opisu i oszacowania wartości przedsiębiorstwa działającego pod firmą S. Sp.zo.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Wniosek podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od koszów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Na dzień 26 sierpnia 2014 r. w tutejszym Sądzie są zawisłe cztery sprawy strony skarżącej. W sprawie niniejszej wysokość wpisu od skargi wynosi 500 zł, w sprawach o sygn. akt II SA/Bk 246/14 i 603/14 wysokość wpisu od skargi również wynosi 500 zł, zaś w sprawie o sygn. akt 612/14 wpis od skargi wynosi 100 zł. Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność, tzn. sąd podejmuje określone przepisami czynności jedynie wówczas, gdy strona lub uczestnik postępowania wniosą stosowną, przewidzianą dla danej czynności, opłatę (np. wpis od skargi). Wyjątki od tej zasady wynikają z konkretnych przepisów ustawy p.p.s.a. (art. 239) lub też mają charakter prawa pomocy. Celem prawa pomocy jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji, co wymaga podkreślenia, to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie sądu. Zdaniem sądu znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia nie dają podstaw do przyjęcia, że uiszczenie kwoty 500 zł pozostaje poza zasięgiem możliwości finansowych strony. W tym kontekście nie może ujść uwadze w szczególności fakt posiadania środków pieniężnych w wysokości 1977,70 zł tj. w kwocie przekraczającej koszty sądowe w sprawie niniejszej. Już ta okoliczność uniemożliwia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Także fakt, że obecnie syndyk uczestniczy w postępowaniach przed tutejszym Sądem, w których wpisy od skarg nie przekraczają kwoty zgromadzonych środków finansowych, nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, ze S. Spółka zo.o. z siedzibą w W. znajduje się w stanie w upadłości likwidacyjnej. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 1.000.000 zł. Według bilansu za rok 2013 firma poniosła stratę w wysokości 277.624,21 zł, wartość środków trwałych S. Spółki zo.o. z siedzibą w W. wynosi 4.178.877 zł. Na dzień 15.04.2013 r. według aktualizacji opisu i oszacowania wartości przedsiębiorstwa S. sp.zo.o. w upadłości likwidacyjnej, wartość przedsiębiorstwa wynosi 2.218.505 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z 19 lipca 2011 r. w sprawie II GZ 355/11 (dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA) wskazał, że "strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej". Wskazać trzeba, że mimo wykazywania straty Spółka nie udowodniła, że zalega z jakimikolwiek płatnościami. Pełnomocnik syndyka podniósł wprawdzie, że spółka posiada zaległości podatkowe wygenerowane przez dzierżawcę w kwocie 344.000 zł plus odsetki, lecz nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego ww. fakt. Nie do zaakceptowania jest założenie, że zaległości podatkowe powinny powodować zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem te ostatnie również mają charakter publicznoprawny i nie powinny być traktowane jako podlegające zaspokojeniu w ostatniej kolejności. Także fakt posiadania środków trwałych, nie pozostaje bez znaczenia dla sytuacji finansowej Spółki. Bezzasadny jest podnoszony w sprzeciwie przez Spółkę argument o niemożności spieniężenia środków trwałych. Nie ulega wątpliwości, że posiadane przez skarżącą Spółkę środki finansowe są przeznaczane również na znaczki pocztowe, ogłoszenia prasowe, utrzymanie biura, wynagrodzenia pracowników. Niemniej jednak oczywistym jest, iż wnosząc sprawę do sądu należy liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i z koniecznością zgromadzenia w tym celu odpowiednich środków finansowych. Jak stwierdził NSA w Warszawie w postanowieniu z dnia 29.03.2011 r. sygn. akt. I OZ 191/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl). osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Ponadto nie ma podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Obowiązek ten wynika zaś z art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Poza tym z art. 342 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 28.02.2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.) wynika, że w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale i m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Skoro zatem syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie. (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 6.12.2012 r. sygn. akt I FZ 431/12, opubl. CBOSA). W związku z tym, że strona skarżąca nie udowodniła, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie niniejszej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji