II SA/Bk 699/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 2016 r. sprzeciwu R.G. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 stycznia 2016 r. o odmowie przyznania R. G. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia stwierdzającego konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania obiektu budowlanego na środowisko i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie R. G. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podał, że prowadzi aktualnie samodzielne gospodarstwo domowe. Wskazał, że gospodarstwo rolne, które prowadzi, zostało odziedziczone po rodzicach. Wnioskodawca nie ma środków na modernizację gospodarstwa i zakup dodatkowych gruntów rolnych. Skarżący zajmuje się uprawą ziemi oraz posiada niewielkie stado bydła mlecznego (8 sztuk). Gospodarstwo obecnie jest nierentowne, a skarżący z uwagi na wiek i małą powierzchnię gospodarstwa nie otrzymuje dopłat bezpośrednich. Skarżący z prowadzonego gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód w kwocie ok. 2.000 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom mieszkalny o powierzchni 110 m2 (w stanie remontu, wartości 70.000 zł), nieruchomość rolną o powierzchni 7 ha, grunty leśne o powierzchni 1 ha, inne budynki gospodarcze (stodołę, oborę, garaż) oraz 3 ciągniki (jeden wartości 20.000 zł) i podstawowe maszyny rolnicze, a także samochód osobowy marki G.V. (wartości 12.000 zł). Dodatkowo wnioskodawca posiada oszczędności w kwocie 5.000 zł. Wydatki miesięczne skarżącego przedstawiają się następująco: ubezpieczenie majątku – 150 zł (1.800 zł), media – 350 zł, zakup paliwa – 150 zł, ubezpieczenie KRUS – 132 zł (395 zł kwartalnie). Na tej podstawie wnioskodawca wniósł o zwolnienie od kosztów i ustanowienie pełnomocnika (k. 48-53). W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podano, że posiadanie przez skarżącego stałych źródeł dochodów w kwocie 2.000 zł oraz poczynione przez wnioskodawcę oszczędności w kwocie 5.000 zł, w połączeniu z posiadanym majątkiem (domem oraz nieruchomością rolną, a także 8 krowami mlecznymi, które przynoszą dochód) pozwalają na uznanie, iż R. G. jest w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie niniejszej, w tym koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Od powyższego postanowienia skarżący wywiódł sprzeciw. Podał, że ma niewielki majątek, który nie daje mu stałego dochodu. Wskazał, że dochód w wysokości 2.000 zł miesięcznie jest rzadki oraz, że bywają miesiące, gdy otrzymuje za mleko niespełna 600 zł. Zdarza się też, że wydaje na leczenie zwierząt 1500 zł miesięcznie. Z kolei oszczędności są przeznaczone na wiosenny zakup nawozów mineralnych, oprysków, środków ochrony roślin, zakup paszy, ziarna do zasiewów oraz naprawę starego zużytego sprzętu rolniczego. Wskazał, że nie może sprzedać starego sprzętu (samochodu, ciągnika), gdyż jest on niezbędny do prowadzenia gospodarstwa. Podniósł, że ciągle boryka się z brakiem pieniędzy, żyje tanim kosztem, nie kupuje zbędnych rzeczy oraz oszczędza na jedzeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego jest zasadne. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- dalej jako "p.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika natomiast z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego następuje - gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przy czym ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, w przedmiotowej sprawie na Skarżącym. Należy też wskazać, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (vide: postanowienie NSA z dnia 29 mama 2013 r., sygn. akt II OZ 419/13). Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Powyższe unormowanie wyraźnie wskazuje, że przesłanką badaną przez sąd jest przede wszystkim stan majątkowy wnioskodawcy, natomiast wiek oraz stan zdrowia nie wpływają bezpośrednio na treść orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 242/12). Odnosząc przywołane wyżej regulacje prawne do realiów niniejszej sprawy brak jest zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Sąd dokonał oceny stanu majątkowego skarżącego, jego dochodu i sytuacji życiowej . Z treści złożonego przez niego formularza wynika, że źródłem utrzymania skarżącego jest stały dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości ok. 2.000 zł (k. 52), zaś wydatki miesięczne zamykają się kwotą 782 zł. Wprawdzie w sprzeciwie podał, że bywają miesiące kiedy za mleko otrzymuje niespełna 600 zł, a dodatkowo zdarza się ponosi wydatki w wysokości około 1500 zł miesięcznie na leczenie zwierząt, to jednak tego nie przedstawił na tą okoliczność żadnych dokumentów. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom mieszkalny o powierzchni 110 m2 (w stanie remontu, wartości 70.000 zł), nieruchomość rolna o powierzchni 7 ha, grunty leśne o powierzchni 1 ha, inne budynki gospodarcze (stodołę, oborę, garaż), 8 krów mlecznych oraz 3 ciągniki (jeden wartości 20.000 zł) i podstawowe maszyny rolnicze, a także samochód osobowy marki G. V.(wartości 12.000 zł). Dodatkowo wnioskodawca posiada oszczędności w kwocie 5.000 zł. (k. 51), które przeznacza na wiosenny zakup nawozów mineralnych, oprysków, środków ochrony roślin, zakup paszy, ziarna do zasiewów oraz naprawę starego zużytego sprzętu rolniczego. Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie spełnia określonych w art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanek do przyznania mu prawa pomocy. Z osiąganych dochodów ma możliwość zgromadzenia odpowiednich środków finansowych na potrzeby związane z toczącym się postępowaniem. W ocenie Sądu skarżącego nie można bowiem uznać za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Jego dochód nie jest na tyle niski, że przy uwzględnieniu kosztów utrzymania, jest w stanie odłożyć wystarczające środki na poniesienie kosztów postępowania (wpis w sprawie wynosi 100 zł). Koszty sądowe nie mogą byś stawiane na ostatnim miejscu pod względem zaspakajania, dlatego część posiadanych oszczędności powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Zdaniem Sądu odmowa przyznania prawa pomocy nie ograniczy skarżącemu prawa do sądu. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245 § 2 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.