II SA/Bk 7/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: , Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 sierpnia 2016 r. sprzeciwu B. Z. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 5 maja 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. Z. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o ustalenie i wypłatę odszkodowania p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie B. Z. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata podając we wniosku, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Dochodem rodziny jest dochód skarżącej z tytułu umowy o pracę w kwocie 2.000 zł netto oraz dochód małżonka z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 12.500 zł. Wnioskodawczyni posiada dom o powierzchni 180 m2 (wartości około 500.00 zł) oraz dwie działki: 400 m2 (wartości 5.000 zł) oraz 600 m2 (wartości 10.000 zł). Ponadto mąż wnioskodawczyni posiada 3 samochody. Miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny przedstawiają się następująco: kredyty – 5.600 zł; leasing – 3.300 zł; mieszkanie – 2.500 zł; jedzenie – 1.000 zł. Mając powyższe okoliczności na uwadze referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 5 maja 2016 r. nie uwzględnił wniosku. W uzasadnieniu stwierdzono, że posiadanie przez rodzinę skarżącej stałego źródła dochodu w wysokości 14.500 zł, przy stałych opłatach na bieżące utrzymanie w kwocie około 12.400 zł pozwala na uznanie, iż skarżąca z pozostałej kwoty 2.100 zł (dochód 14.500 zł – wykazane wydatki 12.400 zł) jest w stanie pokryć koszty sądowe oraz koszty ustanowienia adwokata bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła sprzeciw i zarzuciła sprzeczność istotnych ustaleń referendarza z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, przez przyjęcie, że jest w stanie pokryć koszty sądowe oraz koszty ustanowienia adwokata, ponieważ dochód rodziny wynosi 14.500 zł, w sytuacji, gdy w tej sprawie występuję tylko ona, dotyczy ona jej nieruchomości rodzinnych, z którymi mąż nie ma nic wspólnego. Wskazując na powyższe wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i udzielenie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu podano, że znaczną część kwoty 14.500 zł pochłaniają wydatki związane z prowadzeniem przez męża działalności gospodarczej. Zarobki skarżącej wynoszą niewielką część tej sumy i jest to ok. 2.000 zł miesięcznie. Jeszcze raz podkreślono, że w sprawie tej jako strona występuje tylko skarżąca, w żadnym stopniu nie dotyczy ona jej męża. Przedmiotowa sprawa dotyczy jej nieruchomości rodzinnych, z którymi mąż nie ma nic wspólnego. Toteż nie ma podstaw, żeby ponosił on koszty związane ze sprawą. Z kolei skarżąca ze swojej pensji nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie honorarium adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zważył co następuje. Sprzeciw jest niezasadny. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718; dalej p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy skarżąca nie wykazała braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z zawartych we wniosku informacji wynika, że źródłem utrzymania skarżącej i jej męża, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, jest dochód z prowadzonej przez męża działalności gospodarczej w wysokości 12.500 zł miesięcznie oraz uzyskiwane przez skarżącą wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.000 zł netto miesięcznie. W sumie 14.500 zł miesięcznie. Nadto z wniosku wynika, że znaczna część dochodu przeznaczana jest na spłatę kredytów – 5.600 zł i ratę leasingową – 3.300 zł. W tym miejscu należy podkreślić, że konieczność spłacania zobowiązań cywilnoprawnych nie może przesądzać o zwolnieniu z obowiązku poniesienia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 12 marca 2014 r., II GZ 96/14, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć bowiem pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto wysokość rat kredytów jak i raty leasingowej świadczą o tym, że skarżąca zaciągając je posiadała zdolność kredytową, a co za tym idzie, spełniała kryteria majątkowe przy obliczaniu tej zdolności. W takich okolicznościach trudno uznać skarżącą za osobę ubogą, pomimo konieczności spłaty zobowiązań cywilnoprawnych w kwocie ok. 10.000 zł miesięcznie, skoro uzyskuje wraz z mężem dochód w wysokości około 15.000 zł miesięcznie. Po spłacie kredytów i raty leasingowej skarżącej pozostaje jeszcze około 5.000 zł. Zdaniem Sądu, nawet przy uwzględnieniu kosztów utrzymania mieszkania i kosztów na jedzenie, jest to kwota z której można wygospodarować środki na realizację prawa do sądu. Podkreślić bowiem należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Skarżąca nie może, zatem w zaistniałych w sprawie okolicznościach faktycznych domagać się tego, aby przerzucić na Skarb Państwa ciężar ponoszenia zobowiązań publicznoprawnych, do jakich należą koszty sądowe. Bez znaczenia pozostaje twierdzenie skarżącej, że sprawa w żadnym stopniu nie dotyczy jej męża i dlatego nie ma podstaw, żeby ponosił on związane z nią koszty. Z informacji zawartej we wniosku wynika bowiem, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, a co za tym idzie niemożliwym jest dokonanie oceny możliwości finansowych strony w oderwaniu od dochodów uzyskiwanych przez jej małżonka. Nie zostało bowiem wykazane w żaden sposób, aby istniała między nimi jakakolwiek sytuacja wykluczająca zasadę określoną w art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którą małżonkowie zobligowani są do świadczenia wzajemnej pomocy, także w zakresie ewentualnej pomocy finansowej. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. Mając to na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.