II SA/Bk 715/05

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia w sprawie odmowy zwolnienia z opłat za wymianę prawa jazdy p o s t a n a w i a oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. K. M. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 251). We wniosku podał, iż pozostaje sam w gospodarstwie domowym, jest współwłaścicielem w 1/3 części domu o pow. [...] m² oraz w ½ części nieruchomości rolnej o pow. [...] ha przeliczeniowego. Wnioskodawca uzyskuje dochód miesięczny z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego – około 50 zł, otrzymywanego zasiłku okresowego – 167 zł, dodatku mieszkaniowego - 45 zł, a także zasiłku celowego w kwocie 330 zł (za miesiąc wrzesień 2008 r.). W konkluzji K. M. stwierdził, iż obecna sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego (k. 251-252). Pismem z dnia 19 stycznia 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącego do złożenia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania oświadczenia, w którym należało wskazać: rodzaj prowadzonej działalności rolniczej oraz faktyczny dochód roczny z tego tytułu, ponoszone miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wnioskodawcy oraz posiadanych nieruchomości, czy w roku bieżącym skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie z Unii Europejskiej na prowadzone gospodarstwo rolne; czy poza wskazanymi we wniosku dochodami, wnioskodawca posiada inne źródła utrzymania. Dane powyższe były niezbędne do oceny stanu majątkowego wnioskodawcy (k. 270). Wezwanie zostało doręczone prawidłowo dnia 26 stycznia 2009 r. (k. 271), pomimo upływu wyznaczonego terminu wnioskodawca nie ustosunkował się do jego treści. Stosownie do regulacji art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż miesięczny jego dochód wynosi około 592 zł (dochód z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego – około 50 zł, zasiłek okresowy – 167 zł, dodatek mieszkaniowy - 45 zł, zasiłek celowego w kwocie 330 zł za miesiąc wrzesień 2008 r.). Majątek skarżącej stanowi 1/3 części domu o pow. [...] m² oraz w ½ części nieruchomości rolnej o pow. [...] ha przeliczeniowego. Przedstawione powyżej dane w zestawieniu z brakiem odpowiedzi K. M. na cytowanie wezwanie z dnia 19 stycznia 2009 r., uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący bowiem nie uzupełnił złożonego oświadczenia, w tym nie określił wysokości wydatków ponoszonych na bieżące miesięczne utrzymanie własne, co zupełnie uniemożliwia merytoryczną ocenę możliwości finansowych skarżącego. Należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 946/04, zawarte w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania mu tego prawa. Orzeczenie sądu w kwestii przyznania prawa pomocy, zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W konsekwencji, skoro strona nie wykazuje – ani w złożonym przez siebie wniosku o udzielenie prawa pomocy, ani też w odpowiedzi na wezwanie Sądu - że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania - jej wniosek należy oddalić. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 marca 2005r. (I OZ 6/05). Ponadto w niniejszej sprawie K. M. był już raz wzywany do złożenia szczegółowego oświadczenia wskazującego na jego aktualną sytuację majątkową, pod rygorem oddalenia wniosku i w zakreślonym terminie również nie udzielił żadnej odpowiedzi. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 30 października 2008 roku oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie (postanowienie z dnia 21 listopada 2008 roku, sygn. akt I OZ 858/08). Wobec powyższych okoliczności należało stwierdzić, iż K. M. nie wykazał w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.