II SA/Bk 761/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi E. D., S. D. i B. D. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę. Wojewoda P. decyzją z dnia [...].05.2010 r. Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Pana E. D., działającego w imieniu swoim oraz J. D., B.D. oraz Stanisława D. od decyzji Starosty Ł. z dnia [...].03.2010 r. odmawiającej zwrotu nieruchomości położonej we wsi G., gm. Ł., oznaczonej jako działka nr geod. [...] o pow. 0,0500 ha, przejętej na Skarb Państwa na podstawie uchwały Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. Nr [...]z [...] maja 1972 r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne. Wnioskiem z dnia [...].10.2008 r. E.D.- spadkobierca J. D. wystąpił o zwrot nieruchomości o pow. 0,05 ha położonej we wsi G., gm. Ł., oznaczonej aktualnie w ewidencji gruntów jako działka nr [...], ujawnionej w księdze wieczystej KW nr [...]. W dniu [...].04.2009 r. o zwrot ww. nieruchomości wystąpili wszyscy spadkobiercy J. D. tj. E.D., J.D., S. D. i B. D. Starosta Ł. decyzją z dnia [...].06.2009 r. nr [...]odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda P. decyzją nr [...]z dnia [...].08.2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, a następnie decyzją nr [...]z dnia [...].10.2009 r. uchylił swoją decyzję w całości oraz decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Starosta Ł. decyzją nr [...]z dnia [...].03.2010 r. odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości, W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że uchwałą Nr [...] z dnia [...].05.1972 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. przejęło przedmiotową nieruchomość jako tereny budowlane. Za przejęty grunt decyzją nr [...]z dnia [...].11.1972 r. ustalono odszkodowanie w wysokości 4.210.80 zł, które następnie zostało przekazane na konto Banku R. w Ł. tytułem spłaty pożyczki bankowej zaciągniętej przez J. D. Następnie decyzją Powiatowej Rady Narodowej w Z. nr [...]z dnia [...].03.1973 r. przedmiotowa nieruchomość została przekazana w użytkowanie na czas nieokreślony dla Wydziału Oświaty i Kultury PPRN w Z. na cele nierolnicze, tj. pod budowę domu nauczyciela we wsi G. Na nieruchomości został wybudowany budynek, który od 1976 r. był zamieszkiwany przez nauczycieli. Decyzją Naczelnika Gminy w Ł. nr [...] z dnia [...].02.1983 r. przedmiotowa nieruchomość została przekazana w użytkowanie Zbiorczej Szkole Gminnej w Ł. Od powyższej decyzji E. D., działający w imieniu swoim oraz pozostałych spadkobierców złożył odwołanie, w którym zarzucił naruszenie prawa, a szczególności art. 136 ust. 3 w zw. z art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "u.g.n." W uzasadnieniu wskazał argumenty przemawiające za obowiązkiem zwrotu wnioskowanej nieruchomości. Zdaniem stron skarżących za zwrotem nieruchomości przemawia m.in. fakt, że obecnie budynek i teren wokół niego jest opuszczony. Do odwołania Skarżący dołączył oświadczenie dwóch mieszkanek wsi G., z których wynika, że od kilku lat w budynku domu nauczyciela nikt nie zamieszkuje. Ponadto strona skarżąca podniosła, że organy nie przedstawiły jednoznacznych dowodów potwierdzających wypłacenie byłemu właścicielowi odszkodowania za przejętą nieruchomość. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz wydanie decyzji nakazującej Gminie Ł. zwrot wywłaszczonej nieruchomości, ewentualnie nakazanie wydania działek zamiennych odpowiadających wartością i powierzchnią odebranej działce. Wojewoda P. po rozpatrzeniu ww. odwołania podzielił stanowisko organu pierwszej instancji i decyzją z dnia [...].05.2010 r. utrzymał w mocy kwestionowaną przez Skarżącego - decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że z art. 136 ust. 3 u.g.n. wynika, że poprzedni właściciele lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zdaniem organu drugiej instancji w przedmiotowej sprawie bezzasadne jest żądanie zwrotu nieruchomości, gdyż cel, na który została wywłaszczona został zrealizowany w terminie, o którym mowa w art. 137 ust. 1 u.g.n., tj. przed upływem 7 lat od dnia wywłaszczenia nieruchomości. Wojewoda P. zaznaczył również, że ustawa o gospodarce nieruchomościami nie określa skutków zaprzestania wykorzystywania nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a zatem przesłanka zagospodarowania nieruchomości zgodnie z celem wskazanym w decyzji jest spełniona także wtedy, gdy dana nieruchomość wykorzystywana była we wskazany sposób przez pewien czas. Organ odwoławczy stwierdził również, że nie ma znaczenia w niniejszej sprawie i nie stanowi przesłanki zwrotu nieruchomości obecny stan zagospodarowania działki. Bezzasadny jest też zdaniem Wojewody zarzut niewypłacenia odszkodowania za przejętą nieruchomość. Z akt sprawy wynika, ze decyzją z dnia [...].11.1972 r. nr [...]ustalono odszkodowanie za przejętą nieruchomość w wysokości 4210,80 zł. Natomiast z oświadczenia z dnia [...].12.1972 r. wynika, że ww. kwotę przekazano na konto Banku R. w Ł. tytułem spłaty zobowiązań wobec banku państwowego, o czym poprzedni właściciel był zawiadamiany. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem E. D. działający w imieniu swoim jak i pozostałych spadkobierców J. D. złożył skargę do tutejszego Sądu, wnosząc jednocześnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz wydanie decyzji nakazującej Gminie Ł. zwrot wywłaszczonej nieruchomości, ewentualnie nakazanie wydania działek zamiennych odpowiadających wartości i powierzchni zabranej nieruchomości. Zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy mogących mieć wpływ na decyzję odmowną , a także przewlekłość postępowania. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, podobnie jak w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, że przedmiotowa nieruchomość jest zaniedbana i sprawia wrażenie opuszczonej. Skarżący zaznaczył, że organy administracji państwowej rozpatrując dotychczasowe wnioski o zwrot nieruchomości nie zajęły się kwestią pogwałcenia prawa przez ówczesne Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. Strona skarżąca dodała również, że czuje się pokrzywdzona, gdyż niektórym właścicielom oddano odebrane nieruchomości na terenie Gminy Z. lub zaproponowano działki zamienne. W związku z powyższym Skarżący stwierdził, że wniesienie skargi jest konieczne, tym bardziej, ze organy administracji przez wiele miesięcy oraz niezbyt precyzyjnie badały sprawę. W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), zwanej dalej:" p.p.s.a.", sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 cytowanej ustawy sąd rozstrzyga o skardze w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W myśl art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej, stosownie do art. 140. W myśl art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Nieruchomość podlega zwrotowi tylko wtedy, jeżeli zaistniała którakolwiek z przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, określona w art. 137 ustawy, ustawodawca bowiem w art. 136 ust. 3 wyraźnie określił, kiedy taki zwrot jest dopuszczalny. Ustawodawca zdefiniował zatem przesłanki zbędności jedynie w powołanym art. 137 u.g.n. a contrario oznacza to, że w każdej innej sytuacji, nie określonej w tym przepisie, ustawodawca uznał nieruchomość za normatywnie niezbędną na cel wywłaszczenia. Przesłanka z art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. zachodzi zatem w razie pozostawienia nieruchomości w stanie niezmienionym, a więc takim jak w czasie wywłaszczenia, bez rozpoczęcia prac związanych z robotami budowlanym, w rozumieniu przepisów prawa budowlanego (wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 581/08, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, Lex nr 555628). Zbędność na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu należy oceniać przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości, bowiem cel decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości powinien być identyczny ze sposobem dalszego korzystania z tej nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 21 października 1991r., sygn. akt IV SA 914/91, niepubl.; wyrok NSA z dnia 22 października 1993r., sygn. akt SA/Kr 477/93, niepubl.; wyrok SN z dnia 7 lutego 1995 r., sygn. akt III ARN 82/94, publ. OSNP 1995/18/183). O ile cel wywłaszczenia został osiągnięty, to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości, mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia (vide: wyrok NSA z dnia 21.02.2008 r. – I OSK 180/07; wyrok NSA z dnia 6.05.2010 r. – I OSK 941/09). W sprawie niniejszej stan faktyczny nie budził wątpliwości. Działka o nr geodez. [...] położona we wsi G. została przejęta od J. D. na rzecz Skarbu Państwa w 1972 roku na cele budowlane i przekazana pod budowę domu nauczyciela (podstawę przejęcia decyzyjnego stanowiły wówczas obowiązujące przepisy ustawy z dnia 31.01.1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi – Dz.U. z 1969 r. nr 27, poz. 216 ze zm.). W 1976 roku, a więc po 4 latach od wywłaszczenia, dom nauczyciela został oddany do użytkowania i służył zamieszkiwaniu przez kolejnych lokatorów ( w tym nauczycieli) aż do 2006 roku. Zatem, słusznie podkreślono w zaskarżonej decyzji, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Nie zostały spełnione przesłanki "zbędności" nieruchomości, określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. pomimo, że od 2006 roku zaprzestano wykorzystywania budynku mieszkalnego, zapewne z powodu jego złego stanu technicznego. Wbrew twierdzeniom Skarżących, obecny stan zagospodarowania działki (zaniedbanej i opuszczonej) nie stanowi przesłanki do zwrotu nieruchomości spadkobiercom poprzedniego właściciela. W tym względzie, skład orzekający w niniejszej sprawie, podziela zaprezentowany powyżej, pogląd orzecznictwa sądowoadministracyjnego. Pogląd ten sprowadza się do zasady, że nie ma możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości po osiągnięciu celu wywłaszczenia pomimo zaprzestania, po latach, dalszego wykorzystywania nieruchomości na ten cel. W wyroku z dnia 17.05.2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie ( I OSK 1025/09) wypowiedział tezę: "Z chwilą zrealizowania celu wywłaszczenia, wykonanie prawa własności takiej nieruchomości nie jest ograniczone jakimikolwiek warunkami, dlatego prawo to – w zakresie jego wykonywania – poddane jest tylko takim ograniczeniom, jakim poddawane jest prawo własności przysługujące każdemu innemu podmiotowi". Wobec powyższego, Sąd nie zgodził się z zarzutami skargi, iż organy naruszyły przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania – art. 6,7,8 k.p.a. Faktem pozostaje (wbrew twierdzeniom skargi), że dom nauczyciela został zrealizowany, bo dotychczas istnieje na spornej nieruchomości. Świadczy o tym, chociażby, zdjęcie tego budynku dołączone przez samych skarżących (k. 116,117). Budynek zwany domem nauczyciela posiadał mieszkania służbowe dla nauczycieli i w taki sposób był przez wiele lat wykorzystywany. Używanie przez Skarżących określenia "barak" z lat 70 – tych nie jest zaprzeczeniem zrealizowanego celu, dla którego została wywłaszczona nieruchomość, zaś obecne zaniechanie wykorzystywania budynku z przeznaczeniem mieszkalnym nie stanowi przesłanki do zwrotu nieruchomości. Nieruchomość jest własnością Skarbu Państwa, bo (jak wyjaśnił przedstawiciel Gminy Ł.) nie została dotychczas skomunalizowana. Należy zaznaczyć, że Sąd zajmował się w sprawie niniejszej, badaniem zgodności z prawem konkretnej decyzji zaskarżonej przez Państwa D., nie zaś decyzji dotyczących innych osób np. spadkobierców W. K. Stąd też, poza kognicją Sądu pozostaje wypowiedzenie się na temat prawidłowości zwrotu wywłaszczonych nieruchomości na rzecz wspomnianych osób. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Kwestia wypłacenia J. D. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (o ile pozostaje sporna) nie stanowiła przedmiotu sprawy niniejszej. Może być dochodzona w odrębnym postępowaniu. Mając na względzie powyższe okoliczności i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.