II SA/Bk 775/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 9 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na akt Prezesa Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 14 lipca 2023 r. w przedmiocie mianowania na stanowisko referendarza sądowego p. I. P. p o s t a n a w i a: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić A. B. uiszczony wpis sądowy od skargi w kwocie 200 (dwustu) złotych. A. B. (dalej powoływana także jako skarżąca) wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na akt Prezesa Sądu Apelacyjnego w Białymstoku (dalej powoływany także jako Prezes Sądu) z dnia 14 lipca 2023 r. w przedmiocie mianowania z dniem 10 sierpnia 2023 r. na stanowisko referendarza sądowego p. I. P. Zaskarżonemu aktowi zarzuciła m.in. naruszenie art. 2, art. 32 i art. 60 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę, Prezes Sądu wniósł o odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej, ewentualnie o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy, sąd w pierwszej kolejności obowiązany jest ocenić dopuszczalność skargi. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 1 i 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego lub z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne, wówczas podlega ona odrzuceniu. Wskazać należy, że właściwość sądów administracyjnych wyznacza przepis art. 184 Konstytucji RP, który stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie określonym w ustawie. Z brzmienia tego przepisu wynika, że zakres kontroli działalności administracji publicznej sprawowanej przez sądy administracyjne określa ustawa. Zakres tej kontroli wyznacza przede wszystkim art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych wskazując, że sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zaznaczyć również trzeba, że właściwość sądów administracyjnych obejmuje rozpatrywanie skarg na określone prawne formy działania administracji publicznej (art. 3 § 2 p.p.s.a.) oraz inne sprawy z zakresu działalności administracji publicznej, jeżeli ustawa tak stanowi (art. 3 § 3 i art. 4 p.p.s.a.), przez wskazanie spraw, w których wyraźnie wyłączona jest właściwość sądów administracyjnych (art. 5 p.p.s.a.). Z tak określonego zakresu sprawowania kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne i ich właściwości wynika, iż dla przyjęcia właściwości sądu administracyjnego konieczne jest nie tylko to, że przedmiotem sprawy jest działalność administracji publicznej, ale także to, że sprawa jest załatwiana w takiej prawnej formie działania administracji publicznej, która poddana została kontroli sądu administracyjnego albo zamieszczenie w ustawie wyraźnego przepisu wskazującego na możliwość wniesienia określonej sprawy do sądu administracyjnego. Stosownie do art. 3 § 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: (1) decyzje administracyjne; (2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; (3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; (4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w Kodeksie postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; (4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; (4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; (5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; (6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; (7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; (8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; (9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Nie budzi wątpliwości sądu, że żaden z przepisów szczególnych nie przewiduje możliwości zaskarżenia aktu mianowania określonej osoby na stanowisko referendarza sądowego przez prezesa sądu apelacyjnego, dlatego też w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 3 § 3 p.p.s.a. Akt mianowania nie jest również decyzją administracyjną ani postanowieniem wydanym czy to w ramach postępowania administracyjnego czy też egzekucyjnego lub zabezpieczającego (art. 3 § 2 pkt. 1 – 3 p.p.s.a.), dlatego też pozostaje do rozważenia kwestia, czy akt ten może być potraktowany jako akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa – art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. W tym zakresie wskazać należy, że kryteria odróżnienia aktu lub czynności, do których nawiązuje art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. od innych aktów administracyjnych były przedmiotem rozważań w doktrynie i orzecznictwie sądowym. W uchwale składu 7 sędziów NSA z 3 września 2013 r. (sygn. akt I OPS 2/13) wskazano, że akty lub czynności, o których mowa w wymienionym wyżej przepisie, charakteryzują się następującymi cechami: a) mają charakter władczy, chociaż nie zostały określone jako decyzja lub postanowienie; b) są podejmowane w sprawach indywidualnych; c) mają charakter publicznoprawny, ponieważ tylko w tym zakresie działalność administracji została poddana kontroli sądów administracyjnych; d) dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisu prawa co oznacza, że musi istnieć ścisły i bezpośredni związek między działaniem (zaniechaniem określonego działania) organu administracji a możliwością realizacji uprawnienia (obowiązku) wynikającego z przepisu prawa przez podmiot niepowiązany organizacyjnie z organem wydającym dany akt lub podejmującym daną czynność. Innymi słowy uprawnienie lub obowiązek, których akt (czynność) dotyczy, są określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego (uchwała składu 7 sędziów NSA z 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 3/07). Nie ulega wątpliwości, że czynność, o której mowa w art. 150 § 3 ustawy z dnia o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 217 ze zm.) w postaci mianowania referendarza sądowego ma charakter władczy, mimo braku jej określenia mianem decyzji administracyjnej lub postanowienia. Nie ulega także wątpliwości, że takie mianowanie dotyczy sprawy indywidualnej (indywidualny adresat i konkretny przedmiot) i ma charakter publicznoprawny. O mianowaniu konkretnej osoby referendarzem sądowym rozstrzyga prezes sądu apelacyjnego, która to czynność ma charakter jednostronny, wywołującą jednak dwojakiego rodzaju skutki prawne: organizacyjnoprawne i pracownicze. Zatem sam akt mianowania ma złożony charakter prawny. Skutek o charakterze organizacyjnoprawnym polega na powierzeniu przez uprawniony organ określonego prawem stanowiska – referendarza sądowego, zaś skutek pracowniczy wiąże się z jednoczesnym nawiązaniem stosunku pracy. Zatem elementem administracyjnym w akcie mianowania konkretnej osoby na stanowisko referendarza sądowego jest jednostronna i władcza czynność organu – prezesa sądu apelacyjnego zmierzająca do powierzenia poprzez mianowanie określonego stanowiska służbowego w danym sądzie rejonowym. Zdaniem sądu, zaskarżony akt dotyczy również uprawnień wynikających z przepisów prawa – mianowania na stanowisko referendarza sądowego konkretnego kandydata, jednakże uprawnienia te odnoszą się wyłącznie do osoby wobec której dany akt został skierowany a nie wszystkich osób uczestniczących w konkursie na stanowisko referendarza sądowego. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, że akt mianowania na stanowisko referendarza sądowego mieści się w pojęciu aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), jednakże dla skutecznego wniesienia skargi na powyższy akt, skarżąca zobowiązana była do wykazania interesu prawnego. Podkreślić należy, że w myśl art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi, jest każdy, kto ma w tym interes prawny. Interes prawny podmiotu wnoszącego skargę do sądu przejawia się w tym, że działa on bezpośrednio we własnym imieniu i ma roszczenie o przyznanie uprawnienia lub zwolnienie z nałożonego obowiązku. Pojęcie interesu prawnego należy ujmować w kategoriach obiektywnych. Istnieje on wtedy, kiedy można wskazać przepis prawa materialnego (procesowego, ustrojowego), z którego można wywieść dla danego podmiotu określone prawa lub obowiązki (por. np. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 791/18). Mieć interes prawny to tyle, co wskazać przepis prawa uprawniający dany podmiot do wystąpienia z określonym żądaniem w stosunku do organu administracji publicznej. W konsekwencji, postępowanie sądowoadministracyjne może być wszczęte i prowadzone tylko na podstawie skargi wniesionej przez uprawniony do tego podmiot. Brak legitymacji do wniesienia skargi wynika z braku interesu prawnego (art. 50 § 1 p.p.s.a.). W ocenie sądu, skarżąca w niniejszej sprawie nie posiada interesu prawnego w zaskarżeniu aktu Prezesa Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 14 lipca 2023 r. o mianowaniu p. I. P. na stanowisko referendarza sądowego, bowiem nie wskazała żadnego przepisu prawa, z którego wynikałoby, że zaskarżony akt mianowania dotyczył jej uprawnień lub obowiązków. Zaskarżony akt został skierowany do p. I. P. a zatem dotyczy jedynie jej uprawnień i ewentualnych obowiązków związanych z objęciem stanowiska referendarza sądowego. Zaskarżony akt w żadnej mierze nie dotyczył uprawnień ani obowiązków skarżącej, w związku z powyższym skarżąca nie mogła skutecznie wnieść skargi na powyższy akt do sądu administracyjnego. W realiach niniejszej sprawy można co najwyżej mówić o interesie faktycznym skarżącej, jako osoby biorącej udział w procedurze konkursowej, która nie została wytypowana do zatrudnienia na stanowisku referendarza sądowego, ale nie o interesie prawnym. Podkreślić należy, że akt mianowania na stanowisko referendarza sądowego nie jest zakończeniem postępowania konkursowego na stanowisko referendarza, przeprowadzonego przez właściwą komisję powołaną przez prezesa sądu rejonowego. Postępowanie konkursowe kończy się podaniem do wiadomości publicznej informacji o wynikach konkursu przez prezesa sądu rejonowego. O ile zatem skarżąca posiadała interes prawny w zaskarżaniu poszczególnych czynności, podejmowanych ramach prowadzonego postępowania konkursowego, w tym informacji prezesa sądu rejonowego o wynikach konkursu (vide: merytoryczne rozpoznanie skargi skarżącej przez WSA w Białymstoku w sprawie sygn. akt II SA/Bk 593/23), tak takiego interesu nie posiada w zakresie mianowania innej osoby na stanowisko referendarza sądowego przez właściwego prezesa sądu apelacyjnego. Mając na względzie powyższe uznać należało w sprawie niniejszej, że skarżąca jako kandydatka, która nie została wybrana w wyniku przeprowadzenia konkursu na stanowisko referendarza sądowego do zatrudnienia, nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu aktu prezesa sądu apelacyjnego w przedmiocie mianowania na stanowisko referendarza sądowego innej osoby. Brak jest przesłanek do przyjęcia, że powyższy akt dotyczy uprawnień lub obowiązków skarżącej, tylko z tej przyczyny, że brała ona udział w uprzednio przeprowadzonym konkursie. W tej sytuacji, nie było także podstaw do rozpatrzenia zawartego w piśmie z dnia 2 listopada 2023 r. (k. 40-41 akt sąd.) wniosku skarżącej o zawieszenie postępowania sądowego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie II SA/Bk 593/23. Skoro skarga w przedmiotowej sprawie jest niedopuszczalna i w konsekwencji podlegała odrzuceniu, wniosek o zawieszenie postępowania należało uznać za bezprzedmiotowy. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt I sentencji postanowienia. Podstawę orzeczenia o zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od skargi (pkt II sentencji) stanowi art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.