II SA/Bk 778/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.),, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 lutego 2012 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Rektora Wyższej Szkoły Agrobiznesu w Ł. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o nieważności decyzji o przyjęciu na studia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Rektora Wyższej Szkoły Agrobiznesu w Ł. z dnia [...].03.2011 r. nr [...], 2. stwierdza, że wymienione decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Rektora Wyższej Szkoły Agrobiznesu w Ł. na rzecz skarżącego W. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne. W dniu [...] czerwca 1997 r. W. S. złożył w Wyższej Szkole Agrobiznesu w Ł. wniosek o przyjęcie na studia w systemie zaocznym. Do podania dołączył świadectwo dojrzałości wydane przez [...] Liceum Ogólnokształcące dla Pracujących w W. z dnia [...] czerwca 1996 r. Na tej podstawie został przyjęty na studia, a następnie w 2001 r. uzyskał status absolwenta Wyższej Szkoły Agrobiznesu oraz tytuł inżyniera. W 2010 r. Rektor Wyższej Szkoły Agrobiznesu w Ł. uzyskał informację, że [...] Liceum Ogólnokształcące dla Pracujących w W. zostało z dniem [...] sierpnia 1981 r. zamknięte na mocy decyzji Kuratora Oświaty i Wychowania z dnia [...] lipca 1981 r. nr [...]. Z kolei z informacji uzyskanej w Urzędzie Miasta Stołecznego W. wynikało, że Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych nr [...] w W. funkcjonowało w latach 1993 – 1996, jednak w dokumentacji tej szkoły nie figuruje nazwisko W. S. Na tej podstawie ustalono, że W. S. nie uzyskał świadectwa dojrzałości a składając wniosek o przyjęcie na studia posłużył się świadectwem nieautentycznym. Kwestia ta była przedmiotem dochodzenia prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w Ł., które zakończyło się wydaniem w dniu [..] sierpnia 2010 r. postanowienia o jego umorzeniu z uwagi na przedawnienie karalności. Decyzją z [...] grudnia 2010 r. nr [...] Rektor Wyższej Szkoły Agrobiznesu w Ł. działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, stwierdził nieważność własnej decyzji o przyjęciu W. S. na studia. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, powyższe rozstrzygnięcie zostało uchylone decyzją Rektora WSA w Ł. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...]. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, Rektor Wyższej Szkoły Agrobiznesu w Ł. decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] stwierdził nieważność decyzji o przyjęciu na studia W. S. W uzasadnieniu wyjaśniono, iż stosownie do art. 169 ust. 1 pkt 1 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) warunkiem dopuszczenia do studiów w szkole wyższej jest posiadanie świadectwa dojrzałości. Tymczasem skarżący ubiegając się o przyjęcie na studia w Wyższej Szkole Agrobiznesu w Ł. posłużył się podrobionym świadectwem dojrzałości, tym samym nie był uprawniony do dopuszczenia i odbywania studiów. W związku z tym stwierdzono, że decyzja o przyjęciu na studia została podjęta z rażącym naruszeniem prawa, co z kolei uzasadnia stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Następnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], Rektor Wyższej Szkoły Agrobiznesu w Ł. utrzymał w/w decyzję w mocy. Podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji pierwszoinstancyjnej dodatkowo wskazano, że "decyzja o przyjęciu na studia osoby posługującej się nieautentycznym świadectwem dojrzałości, którego posiadanie jest głównym ustawowym warunkiem ubiegania się o przyjęcie na studia jest orzeczeniem wadliwym w takim stopniu, że niemożliwym jest aprobowanie jego dalszego bytu. Z punktu widzenia praworządności nie sposób zaakceptować sytuacji, w której studentem i w konsekwencji inżynierem staje się osoba nieposiadająca świadectwa maturalnego". Organ stwierdził, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest brak świadomości strony o nieautentyczności świadectwa a także okoliczność, że Prokuratura Rejonowa w Ł. umorzyła prowadzone w tej sprawie postępowanie przygotowawcze. Wskazano, że umorzenie postępowania nastąpiło z powodu przedawnienia karalności, "jednakże zebrane w toku tegoż postępowania materiały pozwoliły zarówno prokuratorowi jak i organowi administracji dojść do przekonania, że świadectwo dojrzałości przedłożone przez W. S. nie jest autentyczne, który to fakt stanowi samodzielną podstawę niniejszego rozstrzygnięcia". W skardze wywiedzionej do tutejszego Sądu Administracyjnego W. S., zarzucił skarżonej decyzji uchybienie np. przepisom prawa: - art. 2 Konstytucji RP, poprzez naruszenie zasady ochrony praw nabytych, polegające na stwierdzeniu nieważności decyzji o wydaniu tytułu zawodowego w sytuacji, gdy postępowanie karne zostało umorzone przez Prokuratora i nie można mu przypisać winy, że świadomie posłużył się świadectwem dojrzałości celem wprowadzenia w błąd Rektora Wyższej Szkoły Agrobiznesu w Ł., a także pominięcie okoliczności, że jest on osobą oszukaną i pokrzywdzoną w sprawie, gdyż uczęszczał do szkoły, pisał prace zaliczeniowe i poniósł koszty nauki, po czym uzyskał świadectwo dojrzałości, które okazało się nieważne; - art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez zastosowanie wykładni rozszerzającej i przyjęcie, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa; - art. 169 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, poprzez zastosowanie go jako podstawy prawnej przy stwierdzeniu nieważności decyzji o nadaniu tytułu zawodowego i dyplomu ukończenia studiów. Podnosząc powyższe zarzuty i rozbudowując w uzasadnieniu skargi argumentację, skarżący wniósł o uchylenie zakwestionowanej decyzji w całości oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę Rektor Wyższej Szkoły Agrobiznesu w Ł. podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wskazał też, że po otrzymaniu wniosku Prokuratora zwrócił się do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie prawnych możliwości pozbawienia absolwenta uczelni dyplomu w przypadku posłużenia się przez niego nieautentycznym świadectwem dojrzałości podczas ubiegania się o przyjęcie na studia. W odpowiedzi Ministerstwo wskazało, że z uwagi na rażące naruszenie prawa, jakie miało miejsce przy wydawaniu decyzji o przyjęciu na studia należy stwierdzić jej nieważność. Podniesiono też, że przedmiotem postępowania nie było badanie winy skarżącego odnośnie posłużenia się fałszywym dokumentem, lecz prawidłowość podjęcia decyzji o przyjęciu skarżącego na studia. Organ wskazał też, że przedłożone przez skarżącego w procesie rekrutacji świadectwo dojrzałości nie posiadało widocznych cech dokumentu podrobionego lub przerobionego, stąd brak było podstaw do stwierdzenia, że jest to taki właśnie dokument. Fakt ten został dopiero ujawniony w toku postępowania prokuratorskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skargę należało uwzględnić, albowiem zarówno w decyzji organu I instancji, jaki i w decyzji wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy przez Rektora Wyższej Szkoły Agrobiznesu w Ł. stwierdzono naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 ust. 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) – zwanej p.p.s.a. Stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż podniesione w skardze zarzuty wymagają ustosunkowania się, jednak nie są wyłącznym kryterium badania legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd ma bowiem obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony. Oznacza to możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego także z przyczyn nie podniesionych w skardze, a z powodu naruszenia przepisów prawa dostrzeżonych przez Sąd z urzędu. W konkretnej sprawie owo naruszenie prawa polegało na zastosowaniu niewłaściwego trybu wzruszenia ostatecznej decyzji o przyjęciu skarżącego na studia. Zdaniem Sądu organy obu instancji dokonały nieprawidłowej reasumpcji ustalonego stanu faktycznego sprawy do normy prawnej. W tym miejscu wyjaśnić należy, iż przedmiotem postępowania nadzwyczajnego jest przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym. Możliwość wzruszenia decyzji ostatecznej, jako wyjątek od reguły ostatecznego załatwienia sprawy administracyjnej został dopuszczony przez ustawodawcę w art. 16 § 1 kpa (zdanie drugie). Na system weryfikacji decyzji na drodze administracyjne składa się: 1) postępowanie w sprawie wznowienia postępowania, 2) postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności, 3) postępowanie w sprawie uchylenia, zmiany decyzji dotkniętych wadami niekwalifikowanymi bądź decyzji prawidłowej. Powyższy system oparty jest na zasadzie niekonkurencyjności, tzn. że poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usunięcie określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie. Co więcej w kpa przyjęto rozwiązanie wyczerpującego wyliczenia podstaw wzruszenia decyzji ostatecznych dla każdego z trzech wyżej wymienionych trybów postępowania nadzwyczajnego. Oznacza to niedopuszczalności wzruszenia decyzji na podstawie niewyliczonej w konkretnym przepisie przesłanki. Nadto akcentuje się, iż z racji wyczerpującego wyliczenia przesłanek wzruszenia decyzji, nie mogą one podlegać wykładni rozszerzającej, a powinny być interpretowane dosłownie lub nawet ściślająco, w szczególności dotyczy to pozytywnych przesłanek stwierdzenia nieważności. W ocenie Sądu, w okolicznościach przedmiotowej sprawie brak było podstaw do uznania, iż wydana w dniu [...] września 1997 r. decyzja o przyjęciu skarżącego na studia rażąco narusza prawo. Zauważyć bowiem należy, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, to oczywiste naruszenie jednoznacznego przepisu prawa, które równocześnie narusza zasadę praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej" (M. Jaśkowska, Komentarz do art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego, System Informacji Prawnej Lex). W doktrynie wskazuje się, że rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku naruszenia przepisu, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Podstawą zastosowania tej przesłanki może być zatem niebudzący wątpliwości stan prawny. Rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne (J. Jendrośka, B. Adamiak, Zagadnienie rażącego..., s. 69 i n.). Można zatem mówić o nim tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 1996 r., III SA 565/95, Biul. Skarb. 1997, nr 2, s. 26). Rażące naruszenia prawa ma miejsce w szczególności wówczas, gdy decyzja została wydana wbrew zakazom lub nakazom ustanowionym w przepisie materialnoprawnym, a także wtedy, gdy wbrew przesłankom przepisu nadano prawa lub obowiązki lub też odmówiono ich (tak: wyrok NSA z 26 maja 1989 r., IV SA 339/89, ONSA 1989, nr 1, poz. 50). Zdaniem Sądu w realiach niniejszej sprawy nie zaistniała żadna z wyżej opisanych sytuacji, a w konsekwencji brak było podstaw do zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zarówno w poprzednim stanie prawnym - obowiązującym w czasie rekrutacji skarżącego, jak i aktualnym (art. 140 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym i art. 169 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym), do rozpoczęcia studiów bezwzględnie wymagane jest posiadanie świadectwa dojrzałości. Tymczasem z niespornych ustaleń organów obu instancji wynika, iż Szkole Wyższej, która wydawała decyzję w sprawie przyjęcia skarżącego na studia, świadectwo takie zostało przedstawione. Skarżący do wniosku o przyjęcie na studia dołączył bowiem świadectwo dojrzałości wydane przez [...] Liceum Ogólnokształcące dla Pracujących w W. z dnia [...] czerwca 1996 r. Niewątpliwie mając na uwadze, że dokument ten nie był prawdziwy w chwili jego składania, doszło do naruszenia prawa. Jednakże ze względu na to, iż organ nie był zobowiązany do badania prawdziwość świadectwa, nie można tu mówić o rażącym naruszeniu prawa. Opisane wyżej okoliczności spełniają natomiast ustawowe przesłanki do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 kpa, zgodnie z którym wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Jak już wyżej wskazano wydanie przez Wydziałową Komisję Rekrutacyjną decyzji z dnia [...] września 1997 r. o przyjęciu na studia nastąpiło na skutek przedłożenia przez skarżącego sfałszowanego dokumentu. Okoliczność, iż przedłożone w celu przyjęcia na studia świadectwo maturalne było fałszywe, wynika z postanowienia Prokuratury Rejonowej w Ł. z dnia [...] sierpnia 2010 r. o umorzeniu postępowania w sprawie posłużenia się podrobionym świadectwem dojrzałości w dniu [...] czerwca 1997 r. w Wyższej Szkole Agrobiznesu w Ł. oraz wyłudzenia poświadczenia nieprawdy poprzez wyłudzenie dyplomu ukończenia studiów inżynierskich w tej Szkole, z uwagi na przedawnienie karalności. W tym miejscu powołać się należy na wyrok NSA z dnia 2 lutego 2007 r. I OSK 418/06, w którym Sąd stwierdził, iż "fakt umorzenia śledztwa, nie może decydować o odmówieniu postępowania prokuratora cech orzeczenia stwierdzającego popełnienie przestępstwa. Przez oczywistość fałszu dowodu, należy przy tym rozumieć przypadki, gdy przy prostym zestawieniu dowodu ze stanem faktycznym wynika, iż bez potrzeby prowadzenia postępowania wyjaśniającego, że jest on podrobiony"- (Lex 255973). W związku z powyższym, w niniejszej sprawie organ winien rozważyć istnienie przesłanki wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 1 kpa. Podobne stanowisko zostało wyrażono na tle sprawy dotyczącej nadania tytułu zawodowego inżyniera w sytuacji, w której osoba uzyskująca w wyniku czynu zabronionego świadectwo dojrzałości, kończy studia i uzyskuje tytuł zawodowy inżyniera, gdzie Sąd stwierdził, iż taki stan może stanowić podstawę do wznowienia postępowania w sprawie o nadanie tytułu inżyniera (tak: wyroku WSA w Warszawie z dnia 26 listopada 2009 r., VIII SA/Wa 449/09, Lex 589567 utrzymanym wyrokiem NSA z dnia 23 lipca 2010 r. I OSK 596/10 (Lex 694358). Zaprezentowany wyżej pogląd, choć przyjęty na tle sprawy dotyczącej nadania tytułu zawodowego inżyniera, w ocenie Sądu znajduje w pełni odniesienie do rozpatrywanej sprawy dotyczącej przyjęcia skarżącego na studia, które miało miejsce w analogicznym stanie faktycznym. Na uwagę zasługuje, że omawiane wznowienie jest możliwe także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa (art. 145 § 3 kpa). Końcowo wskazać należ, że stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie prawnych możliwości pozbawienia absolwenta uczelni dyplomu w przypadku posłużenia się przez niego nieautentycznym świadectwem dojrzałości podczas ubiegania się o przyjęcie na studia nie jest wiążące ani dla organu orzekającego w sprawie, ani tym bardziej dla Sądu. W związku z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. Organ przy ponownym rozpoznawaniu sprawy winien mieć na względzie treść wyżej wskazanych przepisów prawa i prawidłowo je stosować. Orzeczenie o niewykonywaniu zaskarżonego aktu wydano na podstawie art. 152, zaś w przedmiocie wpisu sądowego Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 200 p.p.s.a.