II SA/Bk 801/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K.W. na czynność Dyrektora Aresztu Śledczego w Hajnówce z dnia 20 września 2023 r. nr D/K-P.453.43.3.2023.KW w przedmiocie korzystania z samoinkasującego aparatu telefonicznego p o s t a n a w i a odrzucić skargę. K.W. wniosła skargę na czynność (pismo) Dyrektora Aresztu Śledczego w Hajnówce z 20 września 2023 r. w przedmiocie odmowy uwzględnienia prośby w zakresie możliwości korzystania z samoinkasującego aparatu telefonicznego przez skazanego pozbawionego wolności P.W. Skarżąca wskazała, że pismo Dyrektora Aresztu Śledczego nie spełnia wymogu art. 107 § 3 k.p.a. przez m.in. brak podania podstawy prawnej udzielonej odmowy oraz brak odniesienia się do wskazanych przez stronę przepisów prawa europejskiego. Skarżąca wskazała, że właściwym w sprawie jest sąd administracyjny, ponieważ stroną postępowania jest ona a nie osadzony w AŚ jej mąż. Wniosła o uznanie, w myśl art. 36 § 4 lit. b Regulaminu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, że nie zaszły przesłanki wykluczenia jej jako pełnomocnika skazanego przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, ewentualnie odrzucenie. Dyrektor wskazał, że 25 sierpnia 2023 r. do Aresztu Śledczego w Hajnówce wpłynęło pismo skarżącej w przedmiocie możliwości korzystania przez skazanego pozbawionego wolności z samoinkasującego aparatu telefonicznego do kontaktu z osobą, o której mowa w art. 8 § 3 w zw. z art. 8 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 127, z 2022 r. poz. 2600, z 2023 r. poz. 818, 1606, 1860). Pismo dotyczyło działalności Służby Więziennej w sprawie osadzonego w Areszcie Śledczym w Hajnówce skazanego P.W. Pismo zakwalifikowano jako prośbę i rozpatrzono zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 września 2022 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. poz. 1960). Skazany wyraził zgodę na udzielenie informacji w jego sprawie żonie K.W. Dyrektor pismem z 20 września 2023 r. poinformował skarżącą, że nie przychylił się do jej prośby. W toku przeprowadzonych czynności ustalono, że decyzją z 17 listopada 2020 r. w sprawie W. przeciwko Polsce (skarga nr 63823/16) Europejski Trybunał Praw Człowieka zatwierdził jednostronną deklarację Rządu. W ramach skargi W. przeciwko Polsce udzielono K.W. prawa do reprezentowania skarżącego zgodnie z zasadą wyrażoną w regule 36 ust. 4 Regulaminu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Jednakże, jak ustalono, skarga W. przeciwko Polsce została skreślona z listy spraw. Trybunał podkreślił, że "kwestia warunków osadzenia i prawa do poszanowania życia prywatnego osadzonych była już wielokrotnie omawiana w orzecznictwie, także w sprawach przeciwko Polsce. Mając zatem na uwadze charakter sprawy, uznanie naruszenia przez Rząd oraz wysokość zaproponowanego zadośćuczynienia, która jest zgodna z kwotami zwykle przyznawanymi w tego typu sprawach, Trybunał uznał, że dalsze badanie sprawy nie byłoby uzasadniane." W związku ze skreśleniem skargi z listy spraw uznano, że skarżąca nie jest umocowana do działania w ramach udzielonego jej do tej sprawy pełnomocnictwa. W świetle powyższego skoro w ocenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dalsze badanie sprawy nie byłoby uzasadnione, a K.W. nie wykazała sprawy w jakiej aktualnie reprezentuje osadzonego, postanowiono nie przychylić się do jej prośby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. Sąd z urzędu bada dopuszczalność skargi ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek jej odrzucenia wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (§2a), a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (§ 3). Wyliczenie zawarte w powyższym katalogu ma charakter zamknięty. Zaskarżenie aktu lub czynności w nim niewymienionych oznacza, że sprawa nie jest objęta właściwością sądu administracyjnego. I z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej, w której przedmiotem skargi jest czynność Dyrektora Aresztu Śledczego w przedmiocie możliwości korzystania z samoinkasującego aparatu telefonicznego przez skazanego pozbawionego wolności. Stosownie do treści art. 32 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 127, dalej: k.k.w.), nadzór nad legalnością i prawidłowością wykonywania kary pozbawienia wolności, zastępczej kary pozbawienia wolności, kary aresztu wojskowego, kary aresztu lub zastępczej kary aresztu, kary porządkowej, tymczasowego aresztowania, zatrzymania, środka przymusu skutkującego pozbawienie wolności oraz środka zabezpieczającego związanego z umieszczeniem w zakładzie psychiatrycznym sprawuje sędzia penitencjarny. W art. 2 pkt 5 k.k.w. jako organy postępowania wykonawczego wskazano dyrektora zakładu karnego, aresztu śledczego, a także dyrektora okręgowego i Dyrektora Generalnego Służby Więziennej albo osobę kierującą innym zakładem przewidzianym w przepisach prawa karnego wykonawczego oraz komisję penitencjarną. Zgodnie z art. 6 § 2 k.k.w. skazany może składać wnioski, skargi i prośby do organów wykonujących orzeczenie. Skazany, składając wniosek, skargę lub prośbę, jest obowiązany do uzasadnienia zawartych w nich żądań w stopniu umożliwiającym ich rozpoznanie, w szczególności do dołączenia odpowiednich dokumentów. Ponadto zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 września 2022 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. poz. 1960) skargi dotyczące działalności jednostek organizacyjnych oraz postępowania funkcjonariusza Służby Więziennej, zwanego dalej "funkcjonariuszem", i pracownika Służby Więziennej, zwanego dalej "pracownikiem", załatwiają: 1) kierownik jednostki organizacyjnej - jeżeli skarga jest do niego adresowana, a nie dotyczy jego bezpośredniej działalności lub bezpośredniej działalności jego zastępcy i podjętych przez nich decyzji, chyba że w tym zakresie zostanie uznana za zasadną; 2) dyrektor okręgowy Służby Więziennej - jeżeli skarga dotyczy działalności nadzorowanej przez niego jednostki organizacyjnej i nie została załatwiona w trybie określonym w pkt 1 lub w ust. 2; 3) Dyrektor Generalny Służby Więziennej lub osoba przez niego wyznaczona - jeżeli skarga dotyczy działalności okręgowego inspektoratu Służby Więziennej i nie została załatwiona w trybie określonym w pkt 1 lub w ust. 2. Skazany może także, na podstawie art. 7 § 1 k.k.w., zaskarżyć do sądu decyzję organu wymienionego w art. 2 pkt 3-6 i 10 (w tym decyzje dyrektora aresztu śledczego) z powodu jej niezgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie jednak z art. 7 § 2 k.k.w. skargi rozpoznaje sąd właściwy zgodnie z art. 3. W sprawach dotyczących odbywania kary pozbawienia wolności, zastępczej kary pozbawienia wolności, kary aresztu wojskowego, kary aresztu lub zastępczej kary aresztu, kary porządkowej oraz środka przymusu skutkującego pozbawienie wolności, wykonywania orzeczenia o warunkowym przedterminowym zwolnieniu oraz środka zabezpieczającego polegającego na umieszczeniu w zakładzie psychiatrycznym - sądem właściwym jest sąd penitencjarny. Stosownie do treści art. 3 § 1 k.k.w. sąd, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji, jest właściwy również w postępowaniu dotyczącym wykonania tego orzeczenia, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jak wynika z powyższego skarżąca swoje stanowisko, w tym prośby, powinna kierować do właściwych w tym zakresie organów według przepisów wyżej wskazanych. Sądy administracyjne nie sprawują bowiem kontroli nad sposobem załatwiania skarg i wniosków wnoszonych przez osoby osadzone do administracji zakładów karnych i aresztów śledczych (por: postanowienie NSA z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4453/21). Dodać należy, że wobec braku właściwości sądu administracyjnego w sprawach dotyczących skarg i próśb związanych ze sposobem wykonywania kar i środków karnych izolacyjnych – w sprawie niniejszej nie ma wpływu na wynik sprawy akcentowana przez skarżącą okoliczność posiadania pełnomocnictwa od osadzonego męża. Z akt nadesłanych przez organ wynika, że w piśmie z 20 września 2023 r. Dyrektor Aresztu Śledczego w Hajnówce skierował odpowiedź na wniosek z 24 sierpnia 2023 r. do skarżącej. Wniosek pochodził od skarżącej. Ona też wniosła skargę do sądu administracyjnego. Stąd sąd zakwalifikował K.W. jako skarżącą w sprawie niniejszej i tak też zarejestrował skargę. Jednak nawet wówczas, gdy skarżąca występowałaby expressis verbis jako pełnomocnik osadzonego męża (która to sytuacja nie ma miejsca w sprawie, bowiem we wniosku z 24 sierpnia 2023 r. i w skardze powołuje się ona wyłącznie na posiadanie pełnomocnictwa przed ETPCz) – skarga z powodów wyżej wskazanych byłaby odrzucona. O dopuszczalności skargi w sprawie takiej jak niniejsza nie decyduje bowiem kto skarży (osadzony czy jego pełnomocnik) ale decydujące jest to, że przedmiotem skargi jest działanie organu niepodlegające kognicji sądu administracyjnego. Reasumując, skoro sprawa nie należy do właściwości sądów administracyjnego to na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. skargę należało odrzucić, o czym orzeczono jak na wstępie.