II SA/Bk 816/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 stycznia 2021 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. w związku z art.17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 5 pkt.1 lit. b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej też: ustawą, po rozpatrzeniu odwołania J. M. od decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] września 2020 r. w sprawie odmowy przyznania J. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem J. M., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z dnia [...].06. 2020 r. J. M., działający przez pełnomocnika adw. M. Żurawskiego, wystąpił do Wójta Gminy S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem J. M., a z chwilą przyznania świadczenia wniósł o uchylenie decyzji dotyczącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z dnia [...].09. 2020 r. Wójt Gminy S. odmówił wnioskodawcy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem J. M., z uwagi na niespełnienie warunków wymienionych w przepisie: • art. 17 ust. 1 a ustawy, gdyż matka J. M. – A. M. nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, natomiast opiekuje się synem wraz z wnioskodawcą, • art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, gdyż J. M. ma ustalone, decyzją z dnia 14 listopada 2019 r. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na brata J. M. . Z decyzją odmawiającą ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zgodził się J. M., wnosząc odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...].10. 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swego stanowiska organ II instancji wskazał, że J. M. posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w S. z dnia [...].03. 2019 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31.03.2023 r. Cytując art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r,, poz. 111) oraz przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2086 ze. zm.) organ odwoławczy podniósł, że J. M. jest spokrewniony z J. M. w dalszej kolejności niż jego córka i matka. Ponieważ córka przebywa za granicą i nie utrzymuje kontaktów z ojcem, to matka jest krewną w pierwszej linii zobowiązaną do alimentacji stosownie do przepisu art. 129 § 1 w zw. z art. 132 k.r.o. Matka-A. M.( jak ustalono w wywiadzie środowiskowym) opiekuje się niepełnosprawnym synem na co dzień: pierze, gotuje, sprząta, robi zakupy wespół z J. M., który pomaga też w kąpieli brata i innych czynnościach w zależności od potrzeb. Organ podkreślił, że zakres czynności wykonywanych przez wnioskodawcę nie uprawnia do stwierdzenia, że musiał on zrezygnować z zatrudnienia lub pracy zarobkowej albo jej niepodejmowania w celu sprawowania opieki nad bratem. Brak jest związku pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a biernością zawodową wnioskodawcy, co jest jedną z negatywnych przesłanek do przyznania świadczenia. Przeszkodą jest również pobieranie przez J. M. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że J. M. nie można ustalić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem , gdyż nie zostały spełnione przesłanki wymieniona w art. 17 ustawy. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył pełnomocnik J. M. zarzucając rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się brata, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci lub rodzica niepełnosprawnego, którzy nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Nadto zarzucono naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy przez błędne przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez wnioskodawcę w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki. Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...].10. 2020 r. i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie świadczenia ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola działania administracji publicznej, odbywa się z uwzględnieniem kryterium zgodności z prawem na podstawie art. 3 par.1i par.2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ) zwanej: p.p.s.a. . Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do wniosku, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu. Na wstępie należy wyjaśnić, że przedmiotowa sprawa została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 §2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt niniejszej sprawy wniosek taki został złożony przez pełnomocnika strony skarżącej , a w zakreślonym dla organu terminie nie wpłynął wniosek z żądaniem przeprowadzenia rozprawy. Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami, a skarżącym jest zagadnienie, czy można było w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznać świadczenie pielęgnacyjne bratu (skarżącemu) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu w sytuacji, gdy w kręgu osób zobowiązanych do opieki ze względu na obowiązek alimentacyjny są osoby bliższe – córka niepełnosprawnego oraz matka. Stan faktyczny w sprawie nie jest kwestionowany i nie budzi wątpliwości. Skarżący wskazuje, że opiekuje się niepełnosprawnym bratem, który legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w S. z dnia [...].03.2019 r. o zaliczeniu go do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia [...].03.2023 r. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od 2.11. 2015 r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. opiekunowi faktycznemu dziecka, 3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1a tej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1 b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Dla porządku należy wskazać, że organ II instancji, orzekając po raz pierwszy w tej sprawie ( decyzją z [...].08.2020 r. uchylił decyzję organu I instancji) słusznie orzekł, że część przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, utraciło przymiot konstytucyjności a mianowicie przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1 b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium. Organ odwoławczy należycie ocenił stan faktyczny sprawy i właściwie zastosował przepisy prawa materialnego, wbrew zarzutom skargi. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy. Aktualnie dominujący kierunek wykładni art. 17 ust 1 i art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ugruntowany po podjęciu przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z dnia 9 grudnia 2013 r. w sprawie I OPS 5/13 (ONSAWiA 2014/3/36) wskazuje, że przepisy te poprzez odesłanie do ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Z treści tych przepisów wynika jednoznacznie, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 129 § 1 kodeksu obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Jak zatem z powyższego wynika opisane zasady dotyczące obowiązku alimentacyjnego obowiązujące na gruncie prawa rodzinnego zostały przyjęte przez ustawę o świadczeniach rodzinnych. Zestawienie treści art. 17 ust. 1 z treścią art. 17 ust. 1a ustawy jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo gdy osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku (zob. też wyrok WSA w Białymstoku z dnia 24 lipca 2012r. sygn. akt II SA/Bk 334/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że J. M. jest osobą o ustalonym znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymaga opieki osób drugich, ale ma córkę, która nie mieszka w Polsce i praktycznie jest osobą nieznaną bo nie utrzymuje z ojcem kontaktów. Natomiast matka A. M. opiekuje się na co dzień niepełnosprawnym synem, co nie jest sporne. W świetle powołanego przepisu art. 17 ust. 1a ustawy, skoro niepełnosprawny ma rodzica, nie legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącego będącego jego bratem mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że matka nie jest w stanie sprawować stałej nad nim opieki. Jest to przesłanka wystarczająca do tego by nie uwzględnić wniosku skarżącego do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu przeniesienia centrum swojej aktywności życiowej na sprawowanie opieki nad chorym miałaby znaczenie wtedy, gdyby skarżący spełnił pierwszy warunek czyli byłby zobowiązany do alimentacji brata a tak nie jest w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Nawet bowiem fakt niezamieszkiwania osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie stanowi przeszkody obiektywnej, to jest niemożliwej do przezwyciężenia, a jedynie przeszkodę natury faktycznej. Nie ma znaczenia, że matka nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z niepełnosprawnym synem, lecz zamieszkuje w tym samym domu i świadczy opiekę nad nim. Organy nie negowały też współopieki skarżącego, lecz nie jest to wystarczającą okolicznością do przyznania mu świadczenia. Końcowo podkreślić trzeba, że argumentem do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącego nie może być okoliczność, że pobiera on specjalny zasiłek opiekuńczy związany z opieką nad bratem. Decyzja tamta nie była zapewne kontrolowana przez organ wyższej instancji i nie jest rzeczą sądu by ją podważać w tym postępowaniu. Natomiast, jak wyżej wskazano, skarżący nie spełnił przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Argumenty podnoszone przez skarżącego nie mogły zatem zostać uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, a zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest zgodna z obowiązującym prawem, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 151 p.p.s.a.