II SA/Bk 334/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.),, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 lipca 2012 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Skarga została wywiedziona w następujących okolicznościach. Wnioskiem z dnia [...].01.2011 r. P. S. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem – M. S. Decyzją z dnia [...].03.2012 r. nr [...]Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działający z upoważnienia Wójta Gminy R., odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu podano, że w przedmiotowej sprawie obowiązkiem alimentacyjnym w stosunku do M. S. obciążeni są w pierwszej kolejności jego zstępni, tj. córka i syn. Od decyzji tej odwołał się P.S. (zwany dalej Skarżącym) i podniósł, że dziadek jest osobą w podeszłym wieku, niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji (niedowład kończyn górnych i dolnych) i w związku z tym wymaga opieki. Syn pracuje, zaś córka mieszka w dużej odległości. W tych okolicznościach wniósł o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...].03. 2011 r. nr [...]utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że z art. 17 ust. 1 (ust. 1a) ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) wynika, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Kolegium podniosło, że w przedmiotowej sprawie, bezsporne jest że M. S. (wdowiec) jest osobą w podeszłym wieku, o znacznym stopniu niepełnosprawności, która wymaga opieki i pomocy innych osób. Organ stwierdził, że skoro M. S. ma dwoje dzieci, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla wnuczka, o ile spełniałby ustawowe przesłanki, mogłoby nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że żadne z jego dzieci, które są spokrewnione w pierwszym stopniu, nie są w stanie sprawować opieki na ojcem. Tymczasem z oświadczeń dzieci M. S. wynika, że nie są w stanie sprawować opieki nad ojcem w związku z wykonywaniem pracy zawodowej. Kolegium uznało, że jeżeli wolą Skarżącego (wnuczka) jest opiekowanie się dziadkiem, to nie oznacza to tym samym, że jest on osobą której może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne ze środków pomocy społecznej. Na powyższą decyzją Skarżący złożył skargę do tutejszego Sądu, zarzucając jej niezgodność z prawem. W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, podobnie jak w odwołaniu, że jej dziadek jest osobą schorowaną w podeszłym wieku o znacznym stopniu niepełnosprawności, która wymaga stałej opieki. W związku zaś z tym, że syn i córka pracują zawodowo i nie są w stanie zrezygnować z pracy, gdyż mają na utrzymaniu dzieci, dlatego decyzja SKO odmawiająca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest krzywdząca. Skarżący podniósł również, że organ błędnie powołał w treści uzasadnienia art. 17 ust. 5 pkt 2 ww. ustawy. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 2.05.2012 r. Skarżący ponownie wyraził swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu odwoławczego oraz załączył zaświadczenie o dochodach M. S. oraz informację o rozwiązaniu ze Skarżącym umowy zlecenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja jak i decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), a w szczególności przepis art. 17 ust.1 i ust. 1a tej ustawy. Z przepisów tych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25.02.1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2) oraz opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 3). Z kolei przywołany przepis art. 17 ust. 1a stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Z treści tych przepisów wynika jednoznacznie, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 617 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.). Zgodnie natomiast z art. 129 § 1 kodeksu obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Jak zatem z powyższego wynika opisane zasady dotyczące obowiązku alimentacyjnego obowiązujące na gruncie prawa rodzinnego zostały przyjęte przez ustawę o świadczeniach rodzinnych. Zestawienie treści art. 17 ust. 1 z treścią art. 17 ust. 1a ustawy jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo gdy osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku (zob. też wyrok WSA W Białymstoku z dnia 19.01.2012 r. sygn. akt II SA/Bk 842/11, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że M.S. jest osobą w podeszłym wieku, o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji orzeczonej na stałe (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...].01.2012 r., akta administracyjne organu pierwszej instancji). Osoba ta jest wdowcem i ma dwoje dzieci: M. S. i B. P. W świetle powołanego przepisu art. 17 ust. 1a ustawy, skoro niepełnosprawny M. S. ma dwoje dzieci, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla Skarżącego będącego jego wnukiem mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że żadne z jego dzieci nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad ojcem. Przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorym krewnym. W tym zakresie prawidłowe jest stanowisko organów, iż w świetle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie można przyjąć, by dzieci M. S., nie były w stanie opiekować się niepełnosprawnym ojcem. Przede wszystkim podnieść należy, że to iż M. S. (mieszkający pod tym samym adresem co ojciec) jak i B. P. (mieszkająca w W.) pracują zawodowo nie wyłącza – w rozumieniu art. 17 ust. 1a ustawy – możliwości sprawowania przez nich sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok wykazania, że osoba bliska, co do której istnieje obowiązek alimentacji, wymaga opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, jest bowiem właśnie rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad tą osobą. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy zaś częściowemu zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Osobom takim ze środków publicznych opłacana jest składka zdrowotna oraz składka na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, przy spełnieniu przesłanek z art. 42 ustawy o pomocy społecznej. To osoba czynna zawodowo dokonuje wyboru czy pracować, czy też sprawować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem w zamian za wsparcie ze środków publicznych. Stwierdzić zatem należy, że fakt wykonywania pracy zarobkowej przez M. S. oraz B. P. nie stanowi obiektywnej okoliczności uniemożliwiającej mu sprawowanie stałej opieki nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji ojcem (tak też WSA w Lublinie w wyroku z dnia 2.12.2010 r., II SA/Lu 657/10, Lex nr 753921 oraz WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 21.06. 2011 r., II SA/Bk 267/11, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy też zaznaczyć, że powołanie się przez organ odwoławczy w treści uzasadnienia na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a cyt. ustawy nie miało wpływu na rozstrzygniecie sprawy. W tej sytuacji, wobec stwierdzenia istnienia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu mogących sprawować opiekę nad chorym, słusznie przyjęto, że wykluczona jest możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez wnuka niepełnosprawnego, który jest jego zstępnym w linii prostej, ale drugiego stopnia. Wobec niepotwierdzenia zarzutów skargi Sąd ją oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).