II SA/Bk 818/23

WyrokWSA w Białymstoku2023-12-04

Skład orzekający: Elżbieta Trykoszko, Marta Joanna Czubkowska, Elżbieta Lemańska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy potrzeba ułatwienia rolniczego wykorzystania całej działki rolnej poprzez zmianę lasu na użytek rolny, gdy wnioskodawcy posiadają znaczną powierzchnię użytków rolnych i stabilną sytuację materialną, może być uznana za "szczególnie uzasadnioną potrzebę właściciela lasu" w rozumieniu art. 13 ust. 2 ustawy o lasach?
Ratio decidendi
Potrzeba ułatwienia rolniczego wykorzystania całej działki rolnej, zwłaszcza gdy wnioskodawcy posiadają znaczną powierzchnię użytków rolnych i stabilną sytuację materialną, nie stanowi "szczególnie uzasadnionej potrzeby właściciela lasu" w rozumieniu art. 13 ust. 2 ustawy o lasach. Zmiana lasu na użytek rolny jest dopuszczalna jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy potrzeba ta jest absolutnie niezbędna dla właściciela i jej niezaspokojenie stanowiłoby zagrożenie dla jego egzystencji, a jej waga przewyższa wartości chronione ustawą o lasach.
Stan faktyczny
Skarżący Z. i S. B. wystąpili o zgodę na zmianę lasu o powierzchni 0,4022 ha na użytek rolny na działce nr [...]. Starosta Łomżyński odmówił uwzględnienia wniosku, uznając, że wnioskodawcy nie wykazali szczególnie uzasadnionej potrzeby takiej zmiany. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Skarżący podnieśli zarzuty naruszenia art. 13 ust. 2 ustawy o lasach oraz przepisów K.p.a. dotyczących postępowania dowodowego i uzasadnienia decyzji.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi Z. B. i S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 18 września 2023 r. nr SKO.410/22/2023 w przedmiocie zmiany lasu na użytek rolny oddala skargę Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Wnioskiem z 22 czerwca 2023r. Z. i S. B. wystąpili do Starosty Łomżyńskiego o wyrażenie zgody na zmianę lasu o powierzchni 0,4022 ha na użytek rolny na działce nr [...] o powierzchni ogólnej 0,9450 ha, położonej w obrębie miejscowości P., gm. Łomża, pow. łomżyński, woj. podlaskie. Wnioskodawcy do wniosku dołączyli kserokopię mapy ewidencyjnej oraz ostateczną decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Białymstoku z dnia 11 kwietnia 2023 r. znak: WSTII.420.4.2023.MM stwierdzającą brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedmiotowego przedsięwzięcia. Decyzją z 28 lipca 2023r. Starosta Łomżyński powołując się na przepisy art. 13 ust. 2 i 3 ustawy z 28 września 1991r. o lasach orzekł o odmowie uwzględnienia wniosku. W uzasadnieniu decyzji przedstawił następującą argumentację. Stosownie do przedłożonego wniosku omawiane przedsięwzięcie polega na zmianie lasu na użytek rolny dwóch konturów położonych na działce nr [...]. Powierzchnia przedsięwzięcia porośnięta jest drzewostanem sosnowym w wieku około 55-60 lat pochodzącym z sukcesji naturalnej, z dużą lukowatością. Działka nr [...] graniczy z drogą publiczną, użytkami rolnymi intensywnie wykorzystywanymi w uprawie płużnej oraz terenami leśnymi. W odległości około 195 m przebiega linia energetyczna średniego napięcia natomiast w odległości około 750 m linia kolejowa. Występująca w sąsiedztwie szata roślinna oraz sposób zagospodarowania działek sąsiednich związany jest z uprawą połową. Wnioskodawcy wyjaśnili, że na przedmiotowych konturach występuje drzewostan o luźnym zwarciu, porażony przez szkodniki i choroby, a silne wichury dokonały zniszczeń. Wartość hodowlana tego lasu jest niska. Las nie posiada strefy ekotonowej. Wnioskodawcy mając na uwadze dodatkowe koszty uprawy działki, oraz brak dojazdu do części użytkowanej rolniczo (powierzchnia środkowa działki położona pomiędzy konturami i fragment zachodni działki położony za konturem B) zmuszeni są do usunięcia tych drzew i właściwego zagospodarowania przedmiotowej powierzchni. Poinformowali także, iż posiadają gospodarstwo rolne o pow. 41,9774 ha w tym 38,2375 ha użytków rolnych i obsadę zwierząt 64,99 DJP. Prowadzone gospodarstwo rolne jest jedynym źródłem utrzymania rodziny. Zmiana części działki nr [...] na użytek rolny pozwoli na uzyskanie dodatkowej powierzchni na potrzeby żywnościowe posiadanych zwierząt oraz dodatkowej powierzchni na zagospodarowanie nawozów naturalnych. Ponadto wnioskodawcy argumentowali wniosek tym. że nakładane są coraz to nowsze wymagania środowiskowe z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w tym plany nawozowe. Organ stwierdził, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach na realizację przedsięwzięcia stanowi obligatoryjny załącznik do wniosku, wynikający z ustawy z dnia 28 września 1991 roku o lasach (Dz.U. z 2022 r., poz. 672 z późn. zm.), natomiast nie wpływa na rozstrzygnięcie kluczowej kwestii dla sprawy, tj. dowiedzenia, że planowane działania są podyktowane szczególnie uzasadnionymi potrzebami właściciela lasu. Następnie wskazał, że według uproszczonego planu urządzenia lasu (dalej UPUL) dla lasów należących do indywidualnych właścicieli, obowiązującego na lata 01.01.2012 r. - 31.12.2021 r. dla obrębu P., gm. Łomża powierzchnia przeznaczona do zmiany użytkowania na działkach nr [...] i [...] znajduje się w oddziale "2g". Przytoczył opis taksacyjny oddziału wynikający z uproszczonego planu urządzenia lasu. Przeprowadzone dnia 18 lipca 2023 r. oględziny na gruncie w obecności S. B. wykazały, że kontur Ls przeznaczony do zmiany terenu podzielony jest na dwa wydzielenia (kontur A i B). Powierzchni porośnięta jest drzewostanem sosnowym w wieku ok. 59 lat. Stan zdrowotny drzewostanu określono jako dobry. Przedmiotowa powierzchnia jest częścią kompleksu leśnego. Otoczenie konturu A stanowią: - od północy i południa użytki rolne oraz las, - od wschodu i zachodu użytki rolne na tej samej działce. Otoczenie natomiast konturu B stanowią : - od północy użytki rolne , - od wschodu i zachodu użytki rolne na tej samej działce, - od południa las. Ponadto wnioskodawca na oględzinach podniósł, że w obecnym stanie użytkowania działki nie ma możliwości dojazdu do użytków rolnych położonych w zachodniej i środkowej części działki. Uzasadniając odmowę uwzględnienia wniosku od strony prawnej organ zwrócił uwagę, że prowadzenie gospodarki leśnej, w tym również przez prywatnych właścicieli, zgodnie z art. 8 ustawy o lasach, powinno odbywać się według zasady powszechnej ochrony lasów, trwałości ich utrzymania, ciągłego i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasu. W związku z tym, że ustawa nakłada na właścicieli lasów obowiązki związane z trwałym utrzymaniem lasów i zapewnieniem ciągłości ich użytkowania właściciel lasu musi wykazać, w kontekście obiektywnych kryteriów oceny sytuacji, okoliczności, które przeważają nad ww obowiązkami, bowiem uszczuplanie powierzchni leśnej jest wyjątkiem od zasady utrzymania dotychczasowej powierzchni leśnej, a nawet jej zwiększania. W myśl art. 7 wwustawy trwale zrównoważoną gospodarkę leśną prowadzi się według planu urządzenia lasu (zawiera opis i ocenę lasu oraz cele, zadania i sposoby prowadzenia gospodarki leśnej) z uwzględnieniem w szczególności ochrony lasów. Nawiązując do podstawy prawnej wyrażenia zgody na zmianę lasu na użytek rolny tj. art. 13 ust.2 ustawy o lasach, organ stwierdził, że nie wystarczy ustalenie wystąpienia po stronie właściciela lasu jakiejkolwiek, zwykłej potrzeby przekształcenia terenu leśnego na użytek rolny, ale musi to być potrzeba wyjątkowa, kwalifikowana, ustalona w oparciu o całokształt zebranego materiału dowodowego oraz uzasadniona szczególnymi okolicznościami, które w sytuacji konkretnego właściciela przeważają nad zasadą ochrony i trwałości utrzymania lasu. Organ prowadząc postępowanie wyjaśniające ustalił na podstawie zebranego materiału dowodowego sytuację życiową wnioskodawców, w szczególności w kontekście bytu materialnego i stanu rodzinnego, sposób i warunki zamierzonego wykorzystania działki, a także otoczenie oraz wpływ przedmiotowego lasu na środowisko. Organ opisał wielorakie funkcje jakie pełni las i stwierdził, ze niewątpliwie powierzchnia lasu wynosząca 0,4022 ha, położonego na działce nr [...] w miejscowości P., nadal powinna te funkcje spełniać. Podczas oględzin nie potwierdzono porażenia drzewostanu przez szkodniki i choroby. Stwierdzono, że drzewostan jest w dobrej kondycji zdrowotnej. Występujące wichury w poprzednich latach nie mogą być argumentem przemawiającym za zmianą lasu na użytek rolny. Jest to zdarzenie niepowołane, jednak na gruncie nie stwierdzono dużego rozluźnienia drzewostanu, które mogłoby powodować zagrożenie trwałości i ciągłości użytkowania przedmiotowego lasu. Ponadto przedmiotowa powierzchnia jest częścią dużego kompleksu leśnego i usunięcie drzewostanu opisywanego we wniosku spowodowałoby zmniejszenie tego kompleksu i przerwanie jego ciągłości. Dodatkowo wpłynęłoby na zniszczenie strefy ekotonowej tj. części przestrzeni ekosystemu leśnego na styku z innymi ekosystemami, pozostającej pod określonym wpływem oddziaływań, zjawisk i procesów, zachodzących w tych innych ekosystemach i odwrotnie. Zamieszkują go organizmy charakterystyczne dla obu biocenoz (efekt styku) oraz takie, które są swoiste tylko dla tej strefy. Obszary te charakteryzują się więc dużą bioróżnorodnością. Populacje ekotonu mogą być liczniejsze niż sąsiadujących ekosystemów. Z definicji ekotonu wynika, iż strefa ekotonowa jak najbardziej występuje w przypadku gdy istnieje strefa styku lasu oraz gruntów użytkowanych rolniczo. Dodatkowo organ stwierdził, że dojazd do części działek użytkowanych rolniczo można uzyskać poprzez utworzenie drogi leśnej, co nie wymaga przeklasyfikowania gruntu leśnego na grunt rolny, ponieważ lasem są również grunty związane z gospodarką leśną, w tym drogi leśne. Natomiast prowadzenie oprysków użytków zielonych środkami chemicznymi jest powszechnie stosowaną metodą w rolnictwie i użytkowanie opryskiwacza wymaga jego przeglądu stanu technicznego w celu sprawdzenia jego przydatności do użytkowania oraz przestrzegania zasad BHP co minimalizuje negatywny wpływ tych środków na zdrowie obsługującej osoby. W ocenie organu odmowa zmiany przedmiotowego lasu na rolę nie ma wpływu na warunki bytowe rodziny wnioskodawcy, gdyż są oni w posiadaniu innych gruntów rolnych. Zgodnie z wnioskiem są w posiadaniu 41,9774 ha (w tym 38,2375 ha użytków rolnych), które z powodzeniem mogą stanowić podstawę do prowadzenia gospodarstwa rolnego, a dążenie do rozwijania własnej działalności jest naturalnym procesem i nie spełnia przesłanki szczególnie uzasadnionych potrzeb właściciela lasu. Końcowo organ przeanalizował sytuację rodzinno-materialną wnioskodawców w szczególności w kontekście środków finansowych zapewniających byt rodziny. W piśmie (uzupełnieniu) z 7 lipca 2023 r. S. B. wyliczył, iż roczny dochód przypadający na jednego członka rodziny w 2022 r,. wyniósł minus 26 561,78 zł. W kwotę tą wliczone zostały wydatki na inwestycję t.j. zakup ziemi (430 000 zł), wliczono spłaty zaciągniętych kredytów na inwestycje (71 160 zł), spłatę kredytu komercyjnego (144 696 zł), utrzymanie rodziny (120 000 zł), a do dochodu wliczono zaciągnięty kredyt w 2022 r. na kwotę 205 000 zł. Zdaniem organu wydatki ww. nie są niezbędnymi wydatkami na utrzymanie gospodarstwa rolnego wnioskodawców. Dochód w gospodarstwie rolnym wylicza się w oparciu o zestawienie wszystkich niezbędnych wydatków poniesionych na utrzymanie gospodarstwa rolnego w jakimś okresie z wszystkimi wpływami z tego gospodarstwa. Pozwala to określić jaki dochód uzyskało w tym okresie rodzinne gospodarstwo. Natomiast wykazane przez wnioskodawcę dochody w uzupełnieniu z dnia 7 lipca 2023 r. są rozliczone wraz ze wszystkimi kosztami utrzymania rodziny oraz poniesionymi dodatkowymi wydatkami inwestycyjnymi. W związku z powyższym w ocenie organu czysty dochód rozumiany słownikowo jako dochód po potraceniu wydatków, w 2022 roku powinien wynieść 5576,19 zł miesięcznie na jednego członka rodziny: dochód z działalności (1 148 253, 07 zł) + dopłaty obszarowe (60 742,19 zł) pomniejszone o koszty działalności rodzinnego gospodarstwa rolnego (687 509,33 zł), zakup pasz i zboża (80 000 zł) oraz koszty usług i ubezpieczenia (40 000 zł). Z dostarczonych dokumentów wynika również, iż kredyty spłacane są regularnie, wnioskodawcy nie mają żadnych zaległości w spłacie rat. Powyższe wskazuje, że rodzina wnioskodawców nie znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. W konsekwencji organ stwierdził, że wnioskodawcy nie znajdują się w trudnej sytuacji rodzinno-materialnej. Biorąc pod uwagę powyższą analizę zebranych dokumentów organ uznał, że wnioskodawcy nie wykazali wystąpienia "szczególnie uzasadnionej potrzeby właściciela lasu" uzasadniającej zmianę lasu na użytek rolny. Pozytywne rozstrzygnięcie sprawy dawałoby w istocie pozwolenie i negatywny przykład dla innych właścicieli lasów do podobnych działań. Starosta jako sprawujący nadzór nad gospodarką leśną (w lasach niestanowiących własności Skarbu Państwa) musi rozpatrywać w równej mierze słuszny interes strony, jak i również interes społeczny. Odwołanie Z. i S. B. od tej decyzji nie zostało uwzględnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży po jego rozpoznaniu decyzją z 18 września 2023r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej Kolegium wskazało, że zmiana lasu na użytek rolny jest dopuszczalna w przypadkach szczególnie uzasadnionych potrzeb właścicieli lasów. Z załączonego do akt sprawy aktu notarialnego Repertorium A nr [...] z dnia 31 sierpnia 2022 r. wynika, że S. B. i Z. B. nabyli siedem działek rolnych o łącznej powierzchni 4,4592 ha położonych w miejscowości P., w związku z tym uprawnione jest twierdzenie, że zamiana lasu na działce nr [...] na użytek rolny nie jest niezbędna do prowadzenia posiadanego gospodarstwa rolnego. Kolegium nie podzieliło stanowiska skarżących, że jedynym sposobem zagospodarowania działki nr [...], jest usunięcie z niej lasu. Skoro uprawa tej działki jest utrudniona przez położone w jej środkowej części dwa wydzielenia leśne, to równie dobrze można wprowadzić uprawę leśną na całej powierzchni tej działki. Byłoby to uzasadnione również z uwagi na fakt, że działka nr [...] graniczy bezpośrednio z działkami leśnymi nr [...] i nr [...]. Poza tym znajdujący się na części działki nr [...] drzewostan to sosna w wieku 55-60 lat, czyli niebędąca w wieku rębności, który dla tego gatunku wynosi 80 lat. Nawet gdyby drzewostan znajdujący się na części działki nr [...] był już w wieku rębności, to stosownie do przepisu art. 13 ust. 1 ustawy o lasach, właściciele lasów są obowiązani do trwałego utrzymywania lasów i zapewnienia ciągłości ich użytkowania, a w szczególności do ponownego wprowadzania roślinności leśnej (upraw leśnych) w lasach w okresie do 5 lat od usunięcia drzewostanu; Zdaniem Kolegium wskazana przez odwołujących się potrzeba zamiany lasu, na części działki nr [...] na użytek rolny, nie jest szczególna. Kolegium zauważyło, że wola wykorzystania użytku leśnego w celu prowadzenia na nim upraw rolnych leży w interesie jego właścicieli, jednak nie jest to wystarczające do wydania decyzji o zmianie lasu na użytek rolny. W ocenie Kolegium sam fakt, że właściciele działki nr [...] nie są zainteresowani prowadzeniem na niej gospodarki leśnej (a woleliby wykorzystać ją w całości pod uprawę rolną) nie oznacza, że stanowi to wystarczającą przesłankę do żądanej zmiany przeznaczenia działki. Ponadto, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by zmiana fragmentu lasu na użytek rolny związana była z aktualną i szczególną sytuacją skarżących. Faktem jest, że w niniejszej Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Białymstoku decyzją z dnia 11 kwietnia 2023 r., nr WST.II.420.4.2023.MM, o środowiskowych uwarunkowaniach, stwierdził brak potrzeby przeprowadzania oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na "zmianie lasu nie stanowiącego własności Skarbu Państwa o powierzchni 0,4022 ha na użytek rolny na terenie obejmującym część działki nr [...], o powierzchni ogólnej 0,9450ha położonej w obrębie miejscowości P." ale decyla ta w żaden sposób nie wpływa na sposób interpretacji kluczowej w niniejszej sprawie przesłanki szczególnie uzasadnionych potrzeb właścicieli nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży stwierdziło, że zarzuty odwołania są niezasadne. Decyzja organu I instancji nie naruszyła przepisu prawa materialnego tj. art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1356), gdyż potrzeba zamiany lasu na użytek rolny wskazana przez S. i Z. B. nie jest "szczególna". Nie doszło też do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny i pozwalał na dokonanie oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżących w celu ustalenia, czy są w stanie utrzymać uprawę leśną na działce nr [...]. Błędne jest stanowisko Skarżących, że Starosta Łomżyński zobowiązany był przeprowadzić z urzędu dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. W wyroku z dnia 17 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 862/22 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że "Organy administracji nie mogą w postępowaniu wszczynanym na wniosek zastępować strony w wykazywaniu spełnienia przesłanek warunkujących zmianę lasu na użytek rolny. Rolą organów administracji w takim przypadku jest wnikliwa ocena, czy okoliczności wskazane we wniosku są wystarczające do uznania ich za na tyle wyjątkowe i szczególne, aby uzasadniały odstąpienie od ustawowej zasady, dbałości przez właścicieli o zasoby leśne w postaci trwałego utrzymywania lasów i zapewnienia ciągłości ich użytkowania - zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o lasach". Stanowisko to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży w niniejszej sprawie przyjęło jako własne. W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzje ostateczną Z. i S. B. podnieśli następujące zarzuty: - naruszenia przepisu art. 13 ust 2 ustawy o lasach poprzez błędne uznanie, że w sprawie nie zaistniała szczególnie uzasadniona potrzeba właściciela lasu; - naruszenia przepisów art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. poprzez niewszechstronne rozpatrzeniu materiału dowodowego, oraz naruszenie przepisów art. 107 § 3 K.p.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji. W oparciu o powyższe zarzuty wnieśli o: -uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji Starosty Łomżyńskiego z dnia 28 lipca 2023 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. -zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowił przepis art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 28 września 1991r. o lasach (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 1356), stanowiący, że zmiana lasu na użytek rolny jest dopuszczalna w przypadkach szczególnie uzasadnionych potrzeb właścicieli lasów. Konstrukcja przepisu wskazuje, że organ go stosujący działa w warunkach uznania administracyjnego tj. ma obowiązek rozpatrzenia indywidualnego wniosku właściciela lasu z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności danej sprawy, samodzielnie oceniając, czy w danym przypadku zaistniały szczególnie uzasadnione potrzeby właściciela lasu, będące przesłanką udzielenia zezwolenia na zmianę użytku leśnego na rolny. W świetle art. 3 pkt 1 ustawy o lasach, lasem jest grunt o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha, pokryty roślinnością leśną (uprawami leśnymi) - drzewami i krzewami oraz runem leśnym - lub przejściowo jej pozbawiony, przeznaczony do produkcji leśnej lub stanowiący rezerwat przyrody lub wchodzący w skład parku narodowego albo wpisany do rejestru zabytków. Przepis art. 13 ust. 1 ustawy o lasach formułuje obowiązki właścicieli lasów trwałego utrzymywania lasów i zapewnienia ciągłości ich użytkowania, uszczegóławiając je w sposób przykładowy m.in. przez: zachowanie w lasach roślinności leśnej (pkt 1), ponowne wprowadzanie roślinności leśnej (upraw leśnych) w lasach w okresie do 5 lat od usunięcia drzewostanu (pkt 2), pielęgnowanie i ochronę lasu (pkt 3), przebudowę drzewostanu, który nie zapewnia osiągnięcia celów gospodarki leśnej (pkt 4) oraz racjonalne użytkowanie lasu w sposób trwale zapewniający optymalną realizację wszystkich jego funkcji (pkt 5). Stosownie zaś do treści art. 8 ustawy o lasach podstawowymi zasadami prowadzenia gospodarki leśnej jest powszechna ochrona lasów, trwałość utrzymania lasów, ciągłość i zrównoważone wykorzystanie wszystkich funkcji lasów oraz powiększanie zasobów leśnych. Rozumienie przepisu art. 13 ust. 2 ustawy o lasach wypracowała praktyka sądowa. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane zostało stanowisko, iż niezdefiniowane ustawowo pojęcie "szczególnie uzasadnione potrzeby właściciela lasu" należy pojmować jako sytuację wyjątkową. Użycie sformułowania "szczególnie" oznacza, że nie wystarczy ustalenie wystąpienia po stronie właściciela lasu jakiejkolwiek potrzeby przekształcenia terenu leśnego na użytek rolny, ale musi to być potrzeba wykraczająca poza zwykłą tj. wyjątkowa, kwalifikowana, uzasadniona szczególnymi okolicznościami. Za szczególne potrzeby mogą być uznane tylko takie wyjątkowe, kwalifikowane przesłanki, które w sytuacji konkretnego właściciela przeważają nad zasadą ochrony i trwałości utrzymania lasu (vide: wyroki w sprawach o sygn. II OSK 1448/10, II SA/Bk 1184/13, II SA/Bk 374/12). Wykładnia językowa zwrotu "szczególnie uzasadniona potrzeba" wskazuje na "konieczność, mus, niezbędność, przymus sytuacyjny". Zmiana przekształcenia lasu w użytek rolny musi być zatem dla właściciela lasu czymś absolutnie niezbędnym w danej sytuacji. Wyjątkowość sytuacji podmiotu ubiegającego się o zezwolenie na zmianę na użytek rolny gruntu leśnego, postrzegana poprzez pryzmat obowiązków ciążących na nim jako właścicielu lasu, określonych ustawą o lasach oraz poprzez pryzmat celów ustawy o lasach, powinna mieć wagę przewyższającą wartości chronione ustawą o lasach. Jak wyżej bowiem sąd wskazał, z mocy art. 13 ust.1 ustawy o lasach, ich właściciele zobowiązani są do trwałego utrzymywania lasów i zapewnienia ciągłości ich leśnego użytkowania, w szczególności do zachowania w lasach roślinności leśnej, ponownego wprowadzania upraw leśnych w okresie do 5 lat od usunięcia drzewostanu, pielęgnowania i ochrony lasu, w tym ochrony przeciwpożarowej, odpowiedniej przebudowy drzewostanu oraz racjonalnego użytkowania lasu w sposób trwale zapewniający realizację wszystkich jego funkcji. Stosownie do art. 8 ustawy o lasach, podstawowymi zasadami prowadzenia gospodarki leśnej jest powszechna ochrona lasów, trwałość utrzymania lasów, ciągłość i zrównoważone wykorzystanie wszystkich funkcji lasów oraz powiększanie zasobów leśnych. Z woli ustawodawcy las można przekształcić wyłącznie w użytek rolny i tylko, gdy zaistnieje szczególnie uzasadniona potrzeba właściciela lasu. Poprzez opisane wyżej priorytetowe cele i wartości chronione ustawą o lasach i szczególną wyjątkowość przekształcenia gruntu leśnego w użytek rolny, organ właściwy do udzielania zezwoleń na powyższe przekształcenie, winien dokonać oceny wskazywanych przez wnioskodawcę powodów wystąpienia z wnioskiem. Powody wystąpienia z wnioskiem winny wykraczać poza subiektywny interes strony, nawet uzasadniony. Jak to trafnie ujął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 października 2011r. sygn. II OSK 1448/10, "szczególnie uzasadnionej potrzeby" nie należy utożsamiać z uzasadnionym interesem strony, sprowadzającym się np. do chęci zagospodarowania działki dla celów rekreacyjnych, czy hodowlanych i jak zasadnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 24 lipca 2012r. sygn. II SA/Bk 374/12, nawet dążenie do rozwijania własnej działalności, choć jest naturalnym procesem, nie spełnia przesłanki szczególnie uzasadnionych potrzeb właściciela lasu. Sąd w sprawie niniejszej w pełni akceptuje wypracowaną na tle stosowania art. 13 ust. 2 ustawy o lasach praktykę orzeczniczą, dodatkowo podkreślając, że szczególnie uzasadniona potrzeba właściciela lasu, mająca uzasadniać przekształcenie lasu w użytek rolny, musi być aktualna (realna) w dacie występowania z wnioskiem a nie tylko być potencjalna. Ważna potrzeba życiowa właściciela lasu, która skłoniła go do wystąpienia z wnioskiem, winna być przy tym na tyle realna, że jej szybkie niezaspokojenie stanowiłoby wręcz zagrożenie dla egzystencji właściciela lasu. Jak wynika z akt administracyjnych oraz z treści uzasadnienia skargi u podstaw dążenia skarżących do przekształcenia powierzchni leśnej działki nr [...] na grunty rolne legła potrzeba ułatwienia rolniczego wykorzystania powierzchni całej działki, którą dwa kontury leśnych użytków przedzielają a z uwagi na małą szerokość działki utrudniają dostęp do użytków rolnych dalej położonych. Dążenie do poprawy jakości gospodarstwa rolnego jest naturalnym dążeniem każdego rolnika ale nie stanowi o nadzwyczajności sytuacji i nie zostało uznane w orzecznictwie sądów administracyjnych jako przypadek szczególnie uzasadnionej potrzeby zmiany lasu na użytek rolny. Podkreślić przy tym należy, że łączna powierzchnia gospodarstwa rolnego skarżących wynosi 41,9774 ha, w tym 38,2375 ha użytków rolnych a zatem rolnicze wykorzystanie całej powierzchni działki nr [...], mniejszej niż 1 ha, nie zwiększy znacząco dochodów z gospodarstwa rolnego. Sytuacja materialna rodziny skarżących jest stabilna, pozwala na zaciąganie kredytów i ponoszenie inwestycyjnych wydatków a zatem niezaspokojenie potrzeby zmiany powierzchni leśnej 0,4022 w użytek rolny, obiektywnie nie będzie stanowiło zagrożenia dla bytu rodziny skarżących. Z akt administracyjnych wynika, że sporne kontury użytków leśnych na działce nr [...] stanowią część brzegową kompleksu leśnego a drzewostan tych użytków jest w stanie dobrym. W okolicznościach sprawy ocena organów obu instancji dokonana poprzez pryzmat ustawowej przesłanki zezwolenia na zamianę lasu na użytek rolny, nie jest oceną dowolną a uzasadnioną. Mając na uwadze powyższe skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło