II SA/Bk 849/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z [...].06.2013 r. nr [...], 2. stwierdza, że wymienione decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. decyzją z [...] lipca 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B., nr [...], z [...] czerwca 2013 r. o braku podstaw do stwierdzenia u Pani H. P. (dalej: Skarżąca) choroby zawodowej – obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] listopada 2012 r. do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. wpłynęło zgłoszenie podejrzenia u Skarżącej choroby zawodowej. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny (PPIS) wszczął postępowanie w tej sprawie. Osoba sporządzająca kartę oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej stwierdziła, że brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, wskazując na brak związku przyczynowego. Poradnia Chorób Zawodowych . Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. wydała orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Stwierdzono, że przeprowadzona analiza narażenia zawodowego nie daje podstaw do przyjęcia zawodowej etiologii choroby, gdyż czynności zawodowe na stanowisku asystenta nie stwarzały takiego zagrożenia. Rodzaj, zakres i powtarzalność ruchów kończyn górnych podczas pracy nie powodował nadmiernego obciążenia okolicy nadgarstków oraz długotrwałego ucisku na pnie nerwów obwodowych. Skarżąca zakwestionowała stanowisko jednostki orzeczniczej, wskazując na brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, gdyż nie wykonano badań ani oględzin na jej stanowisku pracy, nie przeprowadzono badań warunków pracy, nie odniesiono się co do wpływu na powstanie lub nasilenie się choroby innych schorzeń, na jakie ona cierpi i nie wyjaśniono, gdzie, jeśli nie w pracy zawodowej, wykonywanej od 1975 r. i nawet przez 12 godzin dziennie, mogła nabawić się obustronnego zespołu cieśni nadgarstka. W tej sytuacji organ uzyskał orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. nr [...] z [...] kwietnia 2013 r., gdzie również stwierdzono brak podstaw do rozpoznania u Skarżącej choroby zawodowej. Na podstawie analizy czynności zawodowych wykonywanych przez Skarżącą ustalono bowiem, że w trakcie pracy nie wykonywała ona czynności powtarzalnych monotypowych, stwarzających warunki, w których dochodziłoby do zwiększenia ciśnienia w kanale nadgarstka i długotrwałego ucisku na pnie nerwów obwodowych a w konsekwencji wystąpienie zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Czynności wykonywane przez Skarżącą charakteryzują się zmiennością w ciągu dnia pracy, angażują obie kończyny górne, jednak nie wymagają wykonywania takich ruchów, które mogłyby spowodować ucisk na nerw pośrodkowy w kanale nadgarstka. Podkreślono, że obsługa komputera za pomocą klawiatury i myszki nie jest uznanym czynnikiem zawodowym zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W związku z tym przyjęto, że nie można bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, że choroba obwodowa układu nerwowego u Skarżącej została spowodowana sposobem wykonywania pracy, co jest warunkiem koniecznym do uznania etiologii zawodowej tego schorzenia. Decyzją z [...] czerwca 2013r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. nie stwierdził u Skarżącej choroby zawodowej. W odwołaniu od tej decyzji Skarżąca zarzuciła, że nie zawiera ona wyczerpujących dowodów, nie zasięgnięto opinii lekarza ortopedy, nie przeprowadzono badań warunków pracy, nie wyjaśniono przyczyn choroby i wpływu innych stwierdzonych schorzeń. Ponadto Skarżąca wskazała, że orzeczenia lekarskie zapadły bez dokładnego badania i zebrania pełnej dokumentacji. Po rozpoznaniu odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z [...] lipca 2013 r., utrzymał powyższą decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że Skarżąca od [...] października 1975 r. do chwili obecnej pracuje w P. P. S.A. na stanowisku asystenta, starszego asystenta. Organ przytoczył i ocenił treść wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich uznając, że obydwa orzeczenia są jasne, logiczne i spójne. Z ich uzasadnienia wynika, że Skarżąca została poddana wnikliwej diagnostyce medycznej w kierunku ustalenia, czy stwierdzony zespół cieśni obu nadgarstków spowodowany został sposobem wykonywania pracy. Wzięto pod uwagę wyniki badań lekarskich, dokumentację medyczną pracownika, dokumentację przebiegu zatrudnienia i ocenę narażenia zawodowego, która zawierała szczegółowy opis wykonywanych czynności, które znajdują potwierdzenie w życiorysie zawodowym Skarżącej. Organ podkreślił, że także lekarz medycyny pracy w karcie oceny narażenia zawodowego wystawionej na prośbę pacjenta stwierdził, że nie ma podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u Skarżącej, gdyż brak jest związku przyczynowego. Organ uznał za bezzasadne zarzuty odwołania dotyczące stanowiska lekarza sporządzającego kartę oceny narażenia zawodowego, lekarzy orzeczników, niezasięgnięcia opinii lekarza ortopedy czy też niezebrania pełnej dokumentacji. Stwierdzono, że postępowanie przeprowadzono zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 105, poz. 869 ze zm.). Zdaniem organu, w aktach sprawy znajdują się też dowody wystarczające dla dokonania oceny stanowiska pracy Skarżącej – opisu stanowiska dokonała zarówno P. P. jak i sama Skarżąca. Za chybiony uznano zarzut niewyjaśnienia wpływu innych schorzeń na obustronny zespół cieśni nadgarstka, gdyż u Skarżącej stwierdzono chorobę, która znajduje się w wykazie chorób zawodowych, wykluczono jedynie jej zawodowe podłoże. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem Pani H. P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie decyzji organu II instancji a także o powołanie nowego lekarza biegłego w celu ponownego sporządzenia Karty oceny narażenia zawodowego. W skardze Skarżąca konsekwentnie podnosi, że orzeczenie zostało wydane bez dokładnego zbadania i zebrania niezbędnych materiałów. Nie zgadza się ona ze stanowiskiem lekarza sporządzającego kartę oceny narażenia zawodowego, gdyż, jak stwierdziła, nie zadał on sobie trudu, aby zapoznać się z warunkami i uciążliwością, jakie były i są na jej stanowisku pracy. Ponadto organ nie zebrał wyczerpujących materiałów, tj. nie zasięgnięto opinii lekarza ortopedy odnośnie przyczyny powstania choroby, nie wykonano badań i oględzin na jej stanowiskach pracy, nie przeprowadzono badania warunków pracy, nie wyjaśniono gdzie i kiedy, jeśli nie w pracy zawodowej, mogła ona nabawić się obustronnego zespołu cieśni nadgarstków. Wskazała, że od wielu lat cierpi z powodu drętwienia obu rąk. Dolegliwości ustąpiły dopiero po zabiegach operacyjnych dekompresji kanałów obu nadgarstków. Od listopada 2012 r. ponownie występują u niej dolegliwości nadgarstka prawego. W pracy wykonuje czynności, które wykonywała przez ostatnie lata, przez kilka godzin pracuje myszką komputerową i dolegliwości zaczynają się powtarzać. Na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2014 r. Skarżąca wyjaśniła, że Pan J. K., który opisywał przebieg jej pracy zawodowej, jest jej bezpośrednim przełożonym od 1976 r. Podniosła, że znajdujący się w aktach sprawy przebieg pracy zawodowej nie odzwierciedla istoty zajęcia i intensywności wysiłku, ponieważ często było tak, że te same czynności wykonywała nieustannie przez kilka dni. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy co w konsekwencji mogło prowadzić do błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego. Wskazać należy, że definicja choroby zawodowej ujęta została w art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. nr 21, poz. 94 ze zm.). Zgodnie z jego treścią za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Wskazując w powołanym przepisie na wykaz chorób zawodowych ustawodawca jednocześnie ustalił w art. 237 § 1 pkt 3 - Kodeksu pracy upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia wykazu chorób zawodowych w drodze rozporządzenia. Na podstawie delegacji zawartej w art. 237 § 1 pkt 3 – 6 i § 1¹ Kodeksu pracy, Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869), Mając powyższe na uwadze przyjąć należy, że o stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch wymogów. Pierwszym z nich jest zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do przywołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., zaś drugim - ustalenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a oddziaływaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. W sprawie nie budzi wątpliwości, że Skarżąca choruje na obustronny zespół cieśni nadgarstka, która to choroba została wymieniona w wykazie chorób zawodowych pod pozycją 20.1 (zespół cieśni w obrębie nadgarstka). Sporna jest natomiast kwestia spełnienia wymogu zaistnienia związku przyczynowego pomiędzy powstaniem choroby a sposobem wykonywania przez nią pracy. Skarżąca w toku postępowania konsekwentnie podnosi, że kwestia ta nie została wystarczająco zbadana i uwzględniona, zarówno przez lekarzy przeprowadzających badania, jak też przez organy wydające decyzję. Podnosi w szczególności, że znajdujący się w aktach sprawy przebieg pracy zawodowej nie odzwierciedla istoty zajęcia i intensywności wysiłku, ponieważ często było tak, że te same czynności wykonywała nieustannie przez kilka dni. Sąd doszedł do przekonania, że kwestia ta istotnie nie została wystarczająco wyjaśniona w toku prowadzonego w sprawie postępowania. W aktach sprawy znajduje się przebieg pracy zawodowej Skarżącej i zakres wykonywanych przez nią czynności sporządzony przez P. P. (k. [...]), jak też przez Skarżącą (k. [...]). W sytuacji jednak, gdy Skarżąca wielokrotnie zgłaszała potrzebę badań i przeprowadzenia oględzin na jej stanowisku pracy, organy powinny były podjąć działania mające na celu dokładne zbadanie jak przebiega praca na zajmowanym przez Skarżącą stanowisku celem jednoznacznego ustalenia, czy pomiędzy sposobem jej wykonywania a zaistniałą chorobą istnieje związek przyczynowy. Skoro wykaz czynności zawodowych został sporządzony przez przełożonego a Skarżąca zarzuca, że nie odzwierciedla on rzeczywistego sposobu wykonywania przez nią obowiązków, to organy winny przeprowadzić dowody w kierunku ustalenia tej kwestii, w szczególności konieczne jest przesłuchanie wieloletniego przełożonego Skarżącej – Pana J. K. Odnośnie kwestii ustalenia związku przyczynowego należy zwrócić uwagę, że w orzecznictwie wyrażony został pogląd, który Sąd orzekający w tej sprawie w pełni podziela, że z punktu widzenia art. 2351 Kodeksu pracy nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku między warunkami pracy w warunkach narażenia, a stwierdzoną dolegliwością. Ustawodawca w przepisie tym wprost wskazał na dopuszczalność sytuacji stwierdzenia tego związku przyczynowego z "dużym prawdopodobieństwem". Analizując przesłankę stwierdzenia z "dużym prawdopodobieństwem" związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywanej pracy, NSA uznał, iż zwalnia ona organy administracyjne z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby (por. wyrok NSA z 15 czerwca 2012 r., II OSK 748/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://cbois.nsa.gov.pl. Sąd zwraca też uwagę, że istotnie organy są związane treścią orzeczenia lekarskiego, niemniej jednak to związanie nie ma charakteru bezwzględnego. Inspektor sanitarny jest bowiem bezwzględnie związany orzeczeniem lekarskim w zakresie rozpoznania choroby zawodowej, polegającej na diagnozie, że dane schorzenie znajduje się (bądź nie) w wykazie chorób zawodowych (vide: uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2002 r., ONSA 2003/1, poz. 4). Natomiast ocena narażenia zawodowego przeprowadzona przez lekarza orzecznika nie wiąże organu i może być dokonana samodzielnie przez organ wydający decyzję, do czego upoważnia go § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia (podobnie w wyroku WSA w Białymstoku z dnia 17 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 602/09, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Powtórzenie oceny zawartej w orzeczeniu lekarskim nie stanowi o wypełnieniu obowiązku przewidzianego również w art. 80 kpa. Przepis ten przewiduje, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Orzeczenie lekarskie jest tylko jednym z dowodów, który powinien zostać oceniony w tym postępowaniu zgodnie z regułami postępowania przewidzianymi w szczególności w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Rozpoznając sprawę ponownie organy uzupełnią materiał dowodowy poprzez ustalenie sposobu wykonywania obowiązków przez Skarżącą, w szczególności przeprowadzą dowód z zeznania świadka J. K. a następnie dokonają ponownie oceny narażenia zawodowego skarżącej i w oparciu o tę ocenę wydadzą decyzję w przedmiocie choroby zawodowej. Organy uwzględnią przy tym stanowisko prawne zajęte przez Sąd w uzasadnieniu wyroku. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm.). Z uwagi na fakt, że stwierdzone przez sąd uchybienie miało miejsce już na etapie postępowania przed organem I instancji i nie zostało wyeliminowane przez organ odwoławczy, orzeczono o uchyleniu obydwu decyzji wydanych w sprawie - art. 135 p.p.s.a.. Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku – art. 152 p.p.s.a.