II SA/Bk 882/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie asesor WSA Małgorzata Roleder (spr.),, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 lutego 2008 r. sprawy ze skargi D. Ch. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] października 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oddala skargę Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] września 2007 r. nr [...] odmawiającą przyznania D. Ch. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem na jedno dziecko. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: W dniu [...] sierpnia 2007 r. D. Ch. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez syna D. Ch. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] września 2007 r. odmówił przyznania prawa do zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku. W ocenie organu I instancji wnioskodawczyni nie spełnia dochodowych warunków do otrzymania żądanych świadczeń, albowiem miesięczny dochód rodziny z 2006 r. wynosi na osobę - 605,69 zł i przekracza kwotę 504,00 zł uprawniającą do otrzymania zasiłku rodzinnego z dodatkiem - art. 5 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od tej decyzji złożonym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., D. Ch. podniosła, iż w dniu [...] listopada 2006 r. otrzymała zaległe alimenty z kilku lat w wysokości [...] zł wraz z błędnie naliczonymi odsetkami w kwocie [...] zł. Przy czym w miesiącach lipcu, sierpniu i wrześniu 2007 r. błędnie naliczone odsetki zostały potrącone z należnych alimentów. W rezultacie przekroczenie progu dochodowego nastąpiło bez jej winy. Dodatkowo podkreśliła, iż w ubiegłych latach miała przyznany zasiłek rodzinny, jest osobą bezrobotną, samotnie wychowującą dziecko, które często choruje, stąd znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Po rozpoznaniu strawy w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, iż warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określają przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm.) – zwanej dalej ustawą. Podstawowym warunkiem nabycia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku jest nie przekroczenie ustalonego w art. 5 ust. 1 miesięcznego dochodu rodziny w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie, to jest kwoty 504,00 zł. Sposób zaś ustalania dochodu reguluje art. 3 pkt 1 ustawy. W świetle zaś art. 6 ust 1 pkt 2 ustawy zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka do ukończenia przez dziecko nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia. Zgodnie z art. 8 pkt 6 ustawy do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Tymczasem z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w roku 2006 będącego podstawą do ustalenia prawa do świadczeń, dochody rodziny odwołującej wyniosły 14536,56 zł, co daje miesięczny dochód w wysokości 1211,38 zł a na jedną osobę 605,69 zł, a więc przekraczający graniczną kwotę 504 zł o 101,69 zł. Ponieważ jest to kwota wyższa od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego (tj. 48,00 zł) zasiłek rodzinny w konkretnej sprawie nie przysługuje (art. 5 ust. 3). Organ odwoławczy podkreślił, iż odwołująca otrzymała w dniu [...] listopada 2006 r. zaległe alimenty z ubiegłych lat w kwocie [...] zł wraz z nadpłatą odsetek w kwocie [...] zł jednak jest to faktycznie dochód osiągnięty w 2006 r., który nie podlega wyłączeniu z ogólnego dochodu z 2006 r. Przepis art. 3 pkt 23 ustawy nie daje bowiem możliwości do odliczenia takiego dochodu, gdyż nie wymienia go jako dochód utracony. Nadto w myśl § 19 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) w przypadku, gdy członek rodziny ma ustalone prawo do alimentów i otrzymuje je w wyższej od ustalonej wyrokiem sądowym wysokości, to do dochodu rodziny stanowiącego podstawę ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych należy wliczać alimenty w otrzymywanej wysokości. Końcowo wskazano, iż nawet przy uwzględnieniu żądania strony i potrąceniu od dochodu w 2006 r. kwoty 676,88 zł błędnie naliczonych odsetek, zasiłek rodzinny również i w tej sytuacji nie mógłby być przyznany (14536,56 - 676,88 = 13959,68 : 12 = 1154,97 : 2 = 577,58 – 504 = 73,48 zł). Kwota przekroczenia kryterium dochodowego wynosząca 73,48 zł jest wyższa od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego (48,00 zł). Nie godząc się z tą decyzją D. Ch. wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. wnosząc o jej uchylenie jako krzywdzącej. Skarżąca podniosła, iż otrzymane w dniu [...] listopada 2006 r. alimenty stanowiły spłatę długu, jaki ciążył na J. Ch. od 2002 r. Były to alimenty zaległe za lata, w których dłużnik ich nie płacił, podnosząc, iż nie ma pieniędzy. Natomiast o fakcie, iż odsetki od alimentów zostały naliczone błędnie dowiedziała się dopiero w maju 2007 r., gdy komornik poinformował ją o nadpłacie w kwocie 676,88 zł i pomniejszeniu w związku z powyższym wysokości alimentów w trzech następnych miesiącach (VII, VIII, IX 2007 r.). W tym stanie rzeczy zdaniem skarżącej nie można czynić jej zarzutu, iż nie zwróciła tej sumy w 2006 r. Nadto podniosła, iż alimenty nie są jej dochodem zarobionym. Dłużnik nie płacił alimentów przez wiele lat i suma ich została zapłacona w 2006 r. Nie jest to jednak kwota alimentów za rok 2006, lecz za tyle lat za ile nie były one płacone, to jest od 2002 r. do dnia zapłaty – 22 listopada 2006 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (np. orzeczenia o przyznaniu zasiłku rodzinnego), ma wyłącznie uprawnienia kasatoryjne. Rozpoznając sprawę nie może, zatem zmienić zaskarżonej decyzji a jedynie, uwzględniając skargę, może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności stanowiące podstawę uwzględnienia skargi wskazane w art. 145 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skarga podlega oddaleniu. Sąd nie posiada również kompetencji do oceny celowości oraz słuszności skarżonego rozstrzygnięcia. Zgodnie zaś z przepisem art. 134 § 1 powołanej wyżej ustawy wojewódzki sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze. Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostały naruszone przepisy prawa obowiązujące w chwili jej wydawania. W szczególności uznać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosowały i zinterpretowały przepisy prawa będące podstawą kontrolowanej decyzji. W myśl art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm.) zwanej dalej ustawą, dochód rodziny jest to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Natomiast zgodnie z art. 5 ust 1 ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie uczącej się), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. W konkretnej sprawie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w dniu [...] sierpnia 2007 r., a zatem organy obu instancji prawidłowo przyjęły za podstawę ustalenia prawa do wnioskowanych świadczeń dochody rodziny uzyskane w roku 2006 r. Jak wynika z analizy akt sprawy skarżącej zgodnie z zaświadczeniem Komornika Sądowego Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w Ł. z dnia [...] lipca 2006 r., w roku 2006 wypłacono kwotę 14280,56 zł tytułem zaległych alimentów. Na tej podstawie organ pierwszej instancji przyjął, że miesięczny dochód skarżącej w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy w przeliczeniu na osobę wyniósł 605,69 zł, co oznacza, iż przekroczona została kwota wyznaczona w art. 5 ust. 1 ustawy i w efekcie brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego zasiłku rodzinnego. Jednocześnie organ rozważył możliwość przyznania zasiłku na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy, wedle którego w przypadku, gdy dochód rodziny przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę do otrzymania zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującego w okresie, na który jest ustalany (48,00 zł) - zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Ustalenia prowadzone w tej mierze wykazały jednakże, iż kwota przekroczenia kryterium dochodowego jest wyższa od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego. Powyższego faktu - jak trafnie zauważa organ II instancji - nie zmiana także sytuacja polegająca na uwzględnieniu żądania strony i potrąceniu od dochodu w 2006 r. błędnie naliczonych odsetek w wysokości kwoty 676,88 zł, gdyż kwota dochodu przypadająca na osobę w rodzinie wynosi 577,58 zł, zaś kwota przekroczenia nadal jest wyższa od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego. W ocenie Sądu wskazane powyższej okoliczności znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym i jako takie nie budzą wątpliwości. Konsekwencją zaś tych ustaleń jest niemożność przyznania skarżącej również dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, gdyż uprawnienia do dodatków są ściśle skorelowane z prawem do zasiłku rodzinnego. Zasadą jest bowiem, iż dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują temu uprawnionemu, który ma prawo do samego zasiłku rodzinnego i odwrotnie, gdy nie przysługuje ten zasiłek nie przysługuje też jakikolwiek dodatek do niego. Co do zarzutów skargi, to zdaniem Sądu organy obu instancji prawidłowo przyjęły, iż otrzymane w listopadzie 2006 r. zaległe alimenty stanowią faktycznie dochód osiągnięty w 2006 r., który nie podlega wyłączeniu z ogólnego dochodu. Przepisy ustawy nie dają bowiem możliwości odliczenia takiego dochodu, gdyż nie wymieniają go jako tzw. "dochód utracony". W tym miejscu godzi się wyjaśnić, iż zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy dochód rodziny może być pomniejszony o dochód utracony, natomiast na podstawie art. 5 ust. 4a tej ustawy powinien zostać powiększony o dochód uzyskany. Stosownie do art. 3 pkt 23 ustawy utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium w wysokości zasiłku dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, e) nieotrzymywaniem części albo całości zasądzonych świadczeń alimentacyjnych, f) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej g) wydzierżawieniem gospodarstwa rolnego na zasadach określonych w art. 5 ust. 8a. Uzyskanie zaś dochodu (art. 3 pkt 24 ustawy) oznacza uzyskanie dochodu spowodowane: a) zakończeniem urlopu wychowawczego, b) uzyskaniem prawa do zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium w wysokości zasiłku dla bezrobotnych, c) uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, d) uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, e) uzyskaniem całości lub części zasądzonych świadczeń alimentacyjnych, f) rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej, g) dzierżawą gospodarstwa rolnego na zasadach określonych w art. 5 ust. 8 a). Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, iż wypłata skarżącej zaległych świadczeń w postaci świadczeń alimentacyjnych bezspornie została zrealizowana w roku 2006, czyli w okresie, z którego dochody stanowiły podstawę do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego. Wypłacono wprawdzie świadczenia, które należały się skarżącej za lata poprzednie, ale faktycznie otrzymała je w roku 2006, tak więc przyjąć należy, iż skarżąca uzyskała dochód w świetle art. 3 pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Takie stanowisko zaprezentowane zostało między innymi w wyroku WSA w W. z dnia 15 lutego 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 2098/06, Lex nr 307167) i Sąd w składzie obecnym w pełni je aprobuje. Podobnie w wyroku WSA w W. z dnia 4 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 403/06 Lex 209725 stwierdzono, iż "Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w precyzyjny sposób określają jak ustala się dochód rodziny i o jakie należności winny być pomniejszone. Powyższe przepisy określają, że chodzi o dochód uzyskany w roku poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie rodzinne, nie precyzując jednak, w jakim okresie prawo do niego powstało. Okoliczność, że w zaświadczeniu urzędu skarbowego za dany rok wskazany jest dochód, do którego prawo powstało przed tym rokiem, nie ma znaczenia dla sprawy." Na tle zaprezentowanych powyżej orzeczeń wywieść należy, iż ustawodawca w sposób kategoryczny określił warunki i sposób ustalania prawa do świadczeń rodzinnych i w tym zakresie nie dopuścił żadnych odstępstw. W tym stanie rzeczy uznać należy, iż decyzje organów obu instancji nie naruszają prawa. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że zarzuty skargi są nieuzasadnione i na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.-