II SA/Bk 914/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, sędzia WSA Marek Leszczyński, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 marca 2014 r. sprawy ze skargi H. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stosunków wodnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącej H. D. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2013r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] lipca 2013r. odmawiającą nałożenia na J. P. właściciela działek nr [...] i [...], położonych w miejscowości J. P., obowiązku przywrócenia stosunków wodnych do stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne i prawne. Pismem z [...] sierpnia 2012r. H. D. zwróciła się do Wójta Gminy S. o wszczęcie postępowania w sprawie niezgodnego z prawem odprowadzania wody z posesji J. P. Uzasadniając wniosek wskazała, że znaczna część wody wypływającej kanałem wybudowanym między jej budynkami gospodarczymi, płynie wzdłuż podmurówki, następnie zatrzymuje się na wysokości domu, nigdzie nie odpływa, ponieważ teren zaczyna się wznosić. Wójt Gminy S. pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania i przeprowadzeniu dowodu z oględzin. W dniu [...] września 2011r. przeprowadzono opisane oględziny na posesji J. P. zam. J. P. [...] w obecności J. P., K. T., K. D., H. D. Podczas oględzin stwierdzono, że kanał odprowadzający wody deszczowe z budynku obory P. na długości całej posesji jest drożny, nie są do niego podłączone inne budynki, nie zalega w nim woda, a naturalny spadek terenu skierowany jest do posesji Państwa D. Na podstawie powyższych ustaleń Wójt Gminy S. w dniu [...]października 2012 r. wydał decyzję nr [...], którą odmówił nałożenia na J. P. właściciela działek nr [...] i [...] obowiązku przywrócenia stosunków wodnych do stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Uzasadniając swoją decyzję organ l instancji oparł się w głównej mierze na wyroku Sądu Okręgowego w Ł. I Wydział Cywilny sygn. akt [...] z dnia [...] października 2011 r., a także wskazał, iż po przeprowadzeniu oględzin nie stwierdzono zmiany lub wystąpienia nowych okoliczności w stosunku do stanu ocenianego przed sądem i z tego tez powodu orzekł jak w sentencji. Z powyższą decyzją nie zgodziła się H. D. i wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., zarzucając jej naruszenie art. 7, 9, 75, 77 i 84 k.p.a oraz art. 29 ust.2 ustawy prawo wodne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] października 2012 r. uchyliło decyzję Wójta Gminy S. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W dniu[...] listopada 2012 r. dokonano ponownej wizji na posesji J. P., podczas której ustalono, iż wzdłuż ogrodzenia dzielącego działki Państwa P. i D. rowek (kanał) odprowadzający wody deszczowe z budynku obory P. jest drożny i brak jest zalegania wody w kanale. Powyższe ustalenia zostały udokumentowane notatką służbową oraz dokumentacją fotograficzną. Następnie, z uwagi na skomplikowany charakter sprawy, Wójt Gminy S. pismem z [...] kwietnia 2013r. przesunął termin załatwienia sprawy na [...] lipca 2013r. oraz wyznaczył termin oględzin z udziałem specjalisty wodno - melioracyjnego na dzień [...] maja 2013 r. Na skutek skargi H. D. złożonej do Samorządowego Kolegium Odwoławczego na bezczynność organu l instancji, Kolegium postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r. zobowiązało Wójta Gminy S. do wydania decyzji sprawie do dnia [...] czerwca 2013 r. W dniu [...] maja 2013 r. przeprowadzono ponowne oględziny na przedmiotowych gruntach w obecności stron postępowania. W budynkach gospodarczych Państwa D. stwierdzono zawilgocenie ścian oraz posadzek, nie stwierdzono zastoisk wody. Ustalono też, że rowek na posesji Państwa P. jest wilgotny, ale drożny ze śladami przepływu wody. W dniu [...] maja 2013 r. organ l instancji dokonał kolejnych oględzin na posesji J. P., tym razem po intensywnych deszczach w dniu[...] maja 2013 r., z których sporządzono protokół. Podczas oględzin nie stwierdzono jednak stagnacji wody w kanale między budynkami J. P., a budynkami H. D. oraz w rowku odprowadzającym wody opadowe, nie stwierdzono też wycieku gnojówki. W dniu[...] czerwca 2013 r. Wójt Gminy S. wystosował pismo do specjalisty wodno melioracyjnego w sprawie dostarczenia opinii w przedmiotowej sprawie. Po złożeniu do akt takiej opinii organ l instancji zawiadomił strony o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranych dowodów w sprawie. Na podstawie powyższych ustaleń Wójt Gminy S. decyzją z dnia [...] lipca 2013r. nr [...] odmówił nałożenia na J. P. obowiązku przywrócenia stosunków wodnych do stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Z powyższą decyzją nie zgodziła się Pani H. D. i wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego Ł. Odwołująca wskazała, iż Wójt Gminy S. w przedmiotowej decyzji nie dokonał rzetelnej analizy wszystkich zebranych dowodów z pominięciem tych wskazanych przez nią, uwzględnił opinię specjalisty z zakresu melioracji wodnej, który nie jest biegłym z listy Wojewody ani rzeczoznawcą, a teza sporządzonej przez niego opinii jest niezrozumiała i oparta na domysłach autora. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło argumentacji odwołania i decyzją z [...] sierpnia 2013r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu Kolegium w pierwszej kolejności powołało treść art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 145), wyjaśniając, że do jego zastosowania nie jest wystarczający sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie. Konieczne jest nadto ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Rozważając zebrany w sprawie materiał dowodowy, Kolegium stwierdziło, iż J. P. nie dokonał zmian na swych gruntach, które by powodowały wyczerpanie przesłanek zawartych w art. 29 ust. 3 ustawy prawo wodne. Dochodząc do tego wniosku SKO powołało się na ustalenia zawarte w opinii specjalisty wodno melioracyjnego J. I., iż wody powierzchniowe zawsze spływały z wyżej położonych działek przez działkę Pana P. nr [...], a następnie przez działkę H. D. nr [...], na oględziny z dnia [...] maja 2013r., podczas których nie stwierdzono stagnacji wody na posesjach H. D. oraz J. P., a także w budynkach gospodarczych oraz piwnicy budynku mieszkalnego Państwa D. Nie stwierdzono również wody w kanale betonowym do odprowadzania wód opadowych z obory J. P. i użytków rolnych położonych poza budynkami. Ustalono natomiast zawilgocenie posadzek oraz ścian od podłoża w budynkach gospodarczych oraz piwnicy domu Państwa D. od strony P. Organ II instancji zwrócił też uwagę, że stagnacji wody w kanale między budynkami jak i w rowku na posesji J. P. nie stwierdzono podczas kolejnych oględzin dokonanych przez specjalistę po intensywnych deszczach w dniu [...] maja 2013 r. Ponadto zgodnie z opinią specjalisty wodno melioracyjnego J. I. system odprowadzania wody u J. P. wykonany jest ze znacznym spadkiem i nie ma możliwości, aby woda w nim stagnowała, zarówno w uszczelnionym korycie betonowym, gdzie spadek wynosi ok. 27%, jak i w rowku (bruździe) o spadku ok 40%. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ zwrócił też uwagę, iż sama skarżąca nie była wstanie wskazać widocznych śladów przepływu wody z działki sąsiada J. P. na jej działkę, który powodowałaby szkody w jej budynkach, ani żadnych innych dowodów na tę okoliczność. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że ustalenia specjalisty wodno melioracyjnego pokrywają się też z ustaleniami biegłego sądowego, który w opinii sporządzonej na potrzeby postępowania sądowego przed Sądem Okręgowym w Ł. l Wydział Cywilny, sygn. akt [...], stwierdził, że nie sposób ustalić, czy wody gruntowe docierają na działkę H. D. wyłącznie z siedliska Pana P., bo równie dobrze mechanika wód gruntowych może powodować docieranie do budynków D. wód z jej własnego siedliska wsiąkających w grunt za jej stodołą albo z jej podwórza o trawiastej powierzchni. Konkludując organ stwierdził, że iż opinia J. I. specjalisty wodno melioracyjnego została sporządzona w sposób szczegółowy, jasny i zrozumiały, natomiast opinia Z. D., przedłożona przez skarżącą, jest przekazem wyłącznie jej twierdzeń. Stąd też organ odwoławczy uznał, że nie ma powodu, aby powoływać innych biegłych, skoro z dopuszczonych w postępowaniu opinii wynika jednoznacznie, że J. P. nie zmienił stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wywiodła H. D., zarzucając, że naruszono jej prawa do ochrony własności poprzez: 1) przyjęcie, że J. P. nie zmienił stanu wody na gruncie w sytuacji gdy ten fakt zmiany potwierdził już raz w swoich decyzjach z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] i z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] ten sam Wójt Gminy S. i Sąd Rejonowy w W. M. wyrokiem z dnia [...] października 2005 r. sygn. akt [...], 2) brak reakcji na wylanie tysięcy litrów gnojowicy na topniejący śnieg, która wraz z wodą przepłynęła przez działkę skarżącej i następnie do części budynków, 3) uwzględnienie tylko jednego dowodu z pominięciem pozostałych, poprzez przyjęcie, że tylko opinia J. I. zasługuje na uwzględnienie natomiast opinia rzeczoznawcy NOT Z. D., ekspertyza rzeczoznawcy J. K., liczne zdjęcia, notatka Policji i opinie świadków - bez podania przyczyn, nie zasługują na uwzględnienie, przez naruszono art. 7,75 i 77 kpa. Powołując się na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uwzględnienie dowodu w postaci pisemnego stwierdzenia faktów z dnia września 2013 r. przez świadków, które w sposób istotny podważają opinię J. I., oraz uchylenie decyzji obu organów i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w kwestionowanej decyzji. Dodatkowo ustosunkowując się do zarzutów skargi organ wywiódł, że skarżąca winna raczej wykonać prace, które zabezpieczyłyby jej budynki przez zawilgoceniem, a nie doszukiwać się winy tegoż stanu rzeczy u sąsiada. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiającą nałożenia na J. P. właściciela działek nr [...] i [...], położonych w miejscowości J. P., obowiązku przywrócenia stosunków wodnych do stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia podjętego w przedmiotowej sprawie stanowi art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 145 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł ze szkodą dla gruntów sąsiednich, odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Ustęp 2 powołanego przepisu nakłada na właściciela obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Ustęp zaś 3 omawianego artykułu upoważnia wójta, burmistrza lub prezydenta miasta do wydania decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Wydanie takiej decyzji, o której mowa powyżej wymaga jednak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia, czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie właściciel, czy zmiany te spowodowały zmiany stosunków wodnych i czy zmiany te szkodzą gruntom sąsiednim. Zmiany dokonane przez właściciela na jego gruncie mogą być różnego rodzaju. Przy czym spowodowane przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie to takie działania, które ingerują w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi. W orzecznictwie wymienia się liczne przypadki takich działań m.in.: zmiana naturalnego ukształtowania terenu (przykładowo: nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu), wykonanie robót budowlanych (wybetonowanie działki, wzniesienie murowanego ogrodzenia), a także wykonanie innego rodzaju prac, powodujących określone zmiany na gruncie właściciela nieruchomości (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 19 lutego 2008 r., II SA/Lu 880/07, publ. LEX nr 466028). Działaniem takim jest też wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu np. zasypanie zagłębienia, którym dotychczas spływała z terenów wyżej położonych lub podwyższenie terenu uniemożliwiające spływ wody (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14 stycznia 2010 r., II SA/Bd 995/09, publ. LEX nr 559704). Nie ma przy tym znaczenia, czy roboty te zostały wykonane zgodnie z pozwoleniem na budowę lub skutecznym zgłoszeniem. Zastosowanie przedmiotowego przepisu ma na celu doraźną ochronę stanu wód na gruncie, nie zaś ustalanie, czy prace zostały wykonane zgodnie z uzyskanym zezwoleniem. Należy jedynak podkreślić, że sam fakt dokonania określonej zmiany nie jest wystarczający do zastosowania cytowanego art. 29 ust. 3 ustawy, albowiem konieczne jest ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała szkodę na gruncie sąsiednim. W zgodnej ocenie organów orzekających w niniejszej sprawie, wspierających się opinią specjalisty wodno – melioracyjnego J. I. z [...] czerwca 2013 r. oraz opinią biegłego sądowego, sporządzoną na potrzeby postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt [...], szkody powstałe na działce o nr [...], a polegające na przesiąkaniu wód do piwnicy budynku mieszkalnego i budynku gospodarczego skarżącej, nie były następstwem zmiany stanu wody na gruncie należącym do J. P. W ocenie organów powstałe szkody są wynikiem naturalnego ukształtowania terenu ze spadkiem w kierunku drogi powiatowej i rzeki Ś., braku izolacji działki skarżącej przed napływem innych wód, braku odpowiedniej izolacji przeciwwilgociowej i odwadniającej zabudowania skarżącej oraz braku obrynnowania tych budynków. Pogląd ten, w ocenie Sądu, nie zasługuje na akceptację, albowiem zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał organom administracji podstaw do tak jednoznacznego ustalenia, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w przepisie art. 29 ust. 3 ustawy. Z opinii powołanego w toku postępowania specjalisty wodno – melioracyjnego J. I. wynika bowiem, że od momentu wybudowania przez J. P. właściciela działek o nr [...] i [...] spornej obory, stan wody istniejący na działce skarżącej zmienił się zasadniczo, albowiem "z dachów budynków gospodarskich po opadach napływają duże ilości wody, a ich wielkość zależy od intensywności i czasu trwania deszczu. Kierunek i miejsce odprowadzania jest taki, iż napływa korytem betonowym między budynkami gospodarskimi stron, a następnie rowkiem - bruzdą przez ogródek przydomowy w kierunku drogi powiatowej" – (odpowiedź autora opinii na uwagi skarżącej - k. 154-157 akt postępowania administracyjnego). W tej samej opinii jej autor doszedł jednocześnie do wniosku, że w jego ocenie J. P. wznosząc budynek obory nie zmienił stanu wody na gruncie, ale wybudował nowy system odprowadzania wód. W ocenie Sądu oba zacytowane fragmenty opinii potwierdzają, że w niniejszej sprawie bez wątpienia doszło do zmiany stanu wody na gruncie, albowiem zarówno wybudowanie nowego systemu odprowadzenia wody jak i zmiana dotychczasowego systemu jej odprowadzania rodzi ten sam skutek w postaci zmiany stanu wody. W kontrolowanym postępowaniu nie budzi też wątpliwości, że problem z przesiąkaniem wód do piwnicy budynku mieszkalnego i budynku gospodarczego skarżącej zaistniał po wybudowaniu przez J. P. budynku obory z odstępstwami i do dnia wydania zaskarżonej decyzji problem ten nie został wyeliminowany. Tym niemniej, ani autor kluczowej w sprawie opinii, ani organy administracji nie wyjaśniły, czy pomiędzy tym dwoma faktami, tj. działaniem J. P. polegającym na wybudowaniu z odstępstwami spornej obory, a szkodą na działce skarżącej istnieje związek przyczynowy. Ponadto sporządzona w toku postępowania administracyjnego opinia nie jest jednoznaczna, a zawarte w niej stwierdzenia wcale nie wykluczają, iż zawilgocenie ścian budynków skarżącej nie ma związku ze zmianą systemu odprowadzania wody na działce J. P. Wprawdzie budynki skarżącej nie mają izolacji przeciwwilgociowej oraz instalacji odwadniającej, czego nie kwestionuje sama autorka skargi, jednakże jak wynika z opinii, problem zawilgocenia występuje jedynie od strony działki J. P., z której to woda spływa w kierunku drogi powiatowej, m.in. przez działkę skarżącej. Wątpliwości w tym zakresie nie usunął sam autor opinii przyznając, że jego specjalnością są wyłącznie melioracje wodne. Istniejących wątpliwości nie rozstrzyga również, wbrew temu co uznały organy, opinia biegłego sądowego sporządzona na potrzeby postępowania sądowego z powództwa H. D. przeciwko J. P. o ochronę własności (sygn. akt [...]), albowiem, po pierwsze w aktach postępowania administracyjnego nie ma tejże opinii, a po drugie sąd administracyjny nie jest taką opinią w żaden sposób związany. W ocenie Sądu dla rozstrzygnięcia powyższych, kluczowych kwestii decydująca byłaby opinia hydrologiczna, dlatego też rozpoznając sprawę ponownie organ powinien uzupełnić materiał dowodowy o taką ekspertyzę. Podkreślić, bowiem należy, że dopiero zebranie całego materiału dowodowego pozwoli na ustalenie stanu faktycznego sprawy i jego ocenę zgodnie z regułami art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a.. Z podanych wyżej względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję organu I instancji. Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku – art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy.