II SA/Bk 921/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Fundacji D. W. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2017 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzania oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Fundacja D. W. w B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 27). Fundacja oświadczyła, iż nie ma żadnego majątku ani dochodów, gdyż jest organizacją pozarządową, nie nastawioną na zysk, a jej statut nie przewiduje prowadzenia działalności gospodarczej. Do wniosku Fundacja dołączyła zeznanie podatkowe za 2017 r., z którego wynika, że w tym roku nie uzyskała ani przychodów, ani dochodów (k. 27-30). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2018 r. strona skarżąca nadesłała statut, KRS oraz wniosek na urzędowym formularzu (k.36-53). Fundacja działa min. w zakresie szeroko działalności na rzecz społeczeństwa m.in. w zakresie ekologii i ochrony środowiska oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego, działalności charytatywnej, ochrony i promocji zdrowia oraz działalności na rzecz osób niepełnosprawnych (k.36). Fundacja nie posiada statusu organizacji pożytku publicznego (k. 49). W uzasadnieniu swego wniosku strona skarżąca podtrzymała, iż w chwili obecnej nie posiada środków pieniężnych i majątku, a stan kont w kasie i na rachunku bankowym wynosi 0 zł. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje - gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedłożonego KRS Fundacji wynika, że zakresem działalności fundacji jest m.in. szeroko pojęta kontrola i funkcjonowanie prawa, a także podejmowanie działań w imieniu i interesie obywateli, grup społecznych i osób indywidualnych w zakresie pomocy społecznej, ekologii i ochrony środowiska oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego, działalności charytatywnej, ochrony i promocji zdrowia oraz działalności na rzecz osób niepełnosprawnych itd. Fundacja nie posiada żadnego majątku, dochodów, środków trwałych, kapitału zakładowego, ani środków finansowych. Celem działalności Fundacji (jak wynika z celu działania organizacji) jest dobro społeczne w wielu dziedzinach życia, co wskazuje na to, iż fundacja powinna w ramach swoich celów statutowych przewidywać konieczność realizacji swoich praw przed sądem. Dostępność natomiast do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Fundacja bowiem chcąc realizować swoje cele statutowe winna zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Oznacza to, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Zgodnie z ustawą z 6 kwietnia 1984 r. fundacjach (Dz. U. z 2016 r. poz. 40) fundacja może prowadzić działalność gospodarczą, a także zwiększać swój majątek poprzez przyjmowanie spadków, zapisów i darowizn środków pieniężnych i innych praw majątkowych. Z kolei treści statutu Fundacji (§ 6) wynika, że fundacja realizuje swoje cele statutowe poprzez gromadzenie środków finansowych i nieruchomości oraz ruchomości m.in. poprzez darowizny, spadki, zapisy, dotacje i subwencje ze zbiórek i imprez publicznych, majątku ruchomego i nieruchomego, funduszy pomocowych z Unii Europejskiej oraz funduszy przekazanych przez jednostki administracji rządowej i samorządowej. Zatem w zakresie obowiązków Fundacji jest podejmowanie wszelkich działań w celu uzyskiwania środków finansowych. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, nie podejmując starań ukierunkowanych na ich pozyskanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. W tej sytuacji przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych stanowiłoby nieuprawnione finansowanie działalności Fundacji z funduszy państwowych. Przeniesienie ciężaru funkcjonowania Fundacji na Państwo rodzi zaś ten skutek, że faktycznie jej działalność staje się finansowana ze środków publicznych. To natomiast prowadzi do zaprzeczenia zasady, że fundacja prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Może oczywiście zdarzyć się, że w określonym momencie Fundacji zabraknie środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Musi jednak liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której została utworzona i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania dodatkowych środków z zewnątrz bądź z własnego majątku. Przystępując do realizacji zamierzonych celów, Fundacja powinna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach, fundator zobligowany jest do zapewnienia składników majątkowych, pozwalających realizować cele fundacji. Fundacja nie może zatem przerzucać kosztów swej działalności na Skarb Państwa, czyli wszystkich podatników. W sytuacji natomiast, gdy w statucie Fundacji nie przewidziano prowadzenia działalności gospodarczej, to powinna ona tak korzystnie gospodarować wniesionym majątkiem, aby przynosił on dochody na realizację założonych celów (por. postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 114/12). Podkreślić przy tym należy, że w razie osiągnięcia celów, dla których została powołana lub wobec wyczerpania jej środków finansowych i majątku, Fundacja podlega likwidacji w sposób wskazany w statucie (art. 15 ust. 1 w/w. ustawy), co nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Tym samym jest ona w stanie pokrywać swoje zobowiązania. Zatem przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie w sytuacji, kiedy nie wykorzystuje ona wszystkich przewidzianych w ustawie i statucie możliwości uzyskania środków finansowych jest nieuzasadnione. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.