II SA/Bk 945/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska - Bytys (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. R. i E. R. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. R. i E. R. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty legalizacyjnej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący A. i E. R. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym formularzu PPF wskazali, że ich miesięczny dochód wynosi 6 300 zł (z gospodarstwa rolnego - 5 000 zł, z emerytury ojca – 1 300 zł) i w całości jest przeznaczony na utrzymanie domu i gospodarstwa rolnego. Ich rodzina składa się z pięciu osób (dwoje skarżących, dwie małoletnie córki, ojciec emeryt). Posiadają dom o powierzchni 94 m2, nieruchomości rolne o powierzchni 11,51 ha i inne nieruchomości o powierzchni 1,16 ha. Nie posiadają żadnych przedmiotów wartościowych czy oszczędności. Odnośnie miesięcznych wydatków wskazali na następujące kwoty: telefon, telewizja, media, woda i prąd – 500 zł, żywność – 500 zł, kształcenie córek – 200 zł, leczenie dzieci (alergie) – 150 zł, leczenie ojca – 100 zł, leczenie wnioskodawców – 50 zł, KRUS – 300 zł, podatki – 200 zł, zakup oleju napędowego – 150 zł (1 800 zł rocznie), nawozy – 1 834 zł (22 000 zł rocznie), weterynarz – 100 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wskazali, że posiadają samochód osobowy marki [...] rok produkcji 1998, którego miesięczny koszt eksploatacji wynosi 300 zł oraz dwa ciągniki: [...] i [...], których miesięczny koszt eksploatacji wynosi 400 zł. Dodatkowo posiadają maszyny rolnicze (siewnik, pług i kultywator). Wskazali, że na wymienioną we wniosku nieruchomość rolną nie otrzymali dopłat unijnych. Nie wskazali natomiast jaki rodzaj działalności rolniczej jest przez nich prowadzony w gospodarstwie rolnym, ani nie wskazali stanu posiadanego inwentarza żywego. Przedłożyli kserokopie dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki i uzyskiwane dochody oraz wyciąg z rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 20 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy w żądanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazując, że ich sytuacja materialna uprawnia do wniosku o występowaniu możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie niniejszej, wynoszących obecnie 750 zł (wpis od skargi). Referendarz wyjaśnił, że z akt wynikają większe wpływy skarżących niż przez nich wykazywane. Nie wskazali natomiast na jakiekolwiek zaległości czy zadłużenie w opłacaniu bieżących płatności dotyczących utrzymania rodziny i gospodarstwa rolnego. Z akt bowiem wynika, że skarżący dysponują miesięcznie kwotą ponad 12 000 zł ponosząc wydatki na poziomie około 7.000 zł. Skarżący złożyli sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że nie uwzględniono znacznych wydatków ponoszonych przez nich z tytułu prowadzenia gospodarstwa, których nie sposób wykazać rachunkami czy fakturami. Oświadczyli, że uiszczają podatki, obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie budynków, jak też OC rolników. Zakupują nawozy, pasze, paliwa do sprzętu rolniczego, usługi weterynaryjne. Nie gromadzili na te wydatki rachunków, gdyż nie zdawali sobie sprawy, że będą potrzebne. Podkreślili wysokie wydatki związane z utrzymaniem pięcioosobowej rodziny. Wskazali, że zgromadzone środki finansowe traktują jako zabezpieczenia na wypadek nieprzewidzianych zdarzeń losowych w gospodarstwie domowym lub rolnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej jako p.p.s.a.). Zauważyć należy, że w sprawie niniejszej aktualne koszty sądowe (wpis od skargi) wynoszą 750 zł. Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność, wyjątki od tej zasady, a więc sytuacje, gdy dokonanie czynności w postępowaniu sądowym jest nieodpłatne wynikają z konkretnych przepisów ustawy p.p.s.a. (art. 239) lub też mają charakter prawa pomocy. Celem prawa pomocy jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych i dopiero wówczas, gdy żądający zwolnienia wykaże brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Analiza materialnych i finansowych warunków życia skarżących – w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia i dokumenty – uprawnia do wniosku, iż nie udowodnili oni niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania w sprawie. Istotnym dowodem potwierdzającym powyższy wniosek jest wyciąg z rachunku bankowego z okresu 12 sierpnia – 3 listopada 2014 r. (k. 53), z którego wynikają kilkudziesięciotysięczne obroty skarżących w zaledwie trzymiesięcznym okresie. Co prawda z tego wyciągu wynika, że suma wydatków w tym okresie (29 737, 061 zł) przekroczyła sumę wpływów (36 199, 20 zł), jednakże z żadnego oświadczenia złożonego przez strony na potrzeby postępowania wpadkowego nie wynika, by powoływali się na zadłużenie (z tytułu prowadzonej działalności rolniczej lub z tytułu utrzymania pięcioosobowego gospodarstwa domowego), którego nie są w stanie uregulować. Zasady doświadczenia uprawniają zatem do twierdzenia, że zarówno ich gospodarstwo domowe jak i rolne jest wypłacalne. Skład orzekający w sprawie niniejszej nie neguje przy tym, że istotnie utrzymanie pięcioosobowej rodziny generuje stosunkowo wysokie koszty we wszystkich zakresach wymienionych przez skarżących (wyżywienie, lekarstwa, zakup paliwa do samochodu, ubezpieczenia i inne), zaś prowadzenie gospodarstwa rolnego jest związane z koniecznością poniesienia wysokich nakładów celem uzyskania dochodów zabezpieczających potrzeby rodziny, jednakże strony nie wykazały w sposób przekonujący, że kwota 750 zł pozostaje poza ich możliwościami finansowymi oraz że – co istotne – nie są w stanie dokonać oszczędności na ten cel przeznaczonych. Przykładowo w sprzeciwie skarżący wskazali, że "zgromadzone środki pieniężne traktują jak zabezpieczenie finansowe na wypadek nieprzewidzianych zdarzeń losowych", co wskazuje że takie dodatkowe środki pieniężne posiadają. Trudno też przyjąć, że konieczność uiszczenia wpisu od skargi nie jest swoistego rodzaju zdarzeniem losowym, na którego sfinansowanie nie mogą być przedmiotowe dodatkowe środki przeznaczone. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że kosztów sądowych nie można stawiać w ostatniej kolejności zaspokojenia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18.02.2010 r. I FZ 447/09 oraz postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 23 września 2013 r. w sprawie II SA/Rz 742/13, dostępne na: www.nsa.gov.pl) oraz że należy je traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (postanowienie NSA z dnia 9 października 2013 r., I OZ 862/13, www.nsa.gov.pl). Wskazać też trzeba, że w formularzu PPF skarżący wskazali na miesięczny dochód rodziny w granicach około 6 300 zł, zaś na wydatki w granicach około 6 400 zł (vide przedłożone faktury i dokumenty). Natomiast z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że dochód miesięczny wynosi prawie 10 000 zł (średnia z trzymiesięcznego dochodu w wysokości 27 737, 06), przy czym kwota ta nie uwzględnia emerytury ojca. Są to rozbieżności, których wyjaśnienia nie sposób znaleźć w przedłożonym oświadczeniu skarżących. Podobnie w sprzeciwie strony ogólnie jedynie zakwestionowały odmowę przyznania im prawa pomocy dokonaną przez referendarza, nie ustosunkowując się do szczegółowych, zawartych w uzasadnieniu jego postanowienia wyliczeń oraz stwierdzenia referendarza sądowego, że "wpływy są większe niż wykazują skarżący" (k. 63). Co prawda na skutek wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza utraciło moc, jednakże szczegółowe ustalenia referendarza były dostępne skarżącym i nie podważyli ich wyników w zakresie wyliczenia dochodów i wydatków (co do których również i sąd ocenił, że brak w nich proporcji wskazującej na brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania). Końcowo wskazać też należy, że skarżący nie ustosunkowali się precyzyjnie do tego punktu wezwania z dnia 23 października 2014 r. (k. 19-20), który dotyczył wskazania rodzaju prowadzonej działalności rolniczej oraz stanu inwentarza. Jedynie z przedłożonych dokumentów (np. faktur) można wnioskować, że prawdopodobnie uzyskują oni dochód ze sprzedaży inwentarza (k. 54), natomiast brak jest dowodów do precyzyjnego ustalenia czy nie prowadzą innej działalności. Reasumując stwierdzić należy, iż nieuzasadnione jest przyznanie skarżącym prawa pomocy w żądanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem nie wykazali oni braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Przedłożone oświadczenia w zakresie stanu majątkowego i dochodów nie są precyzyjne i nie pozwalają na wszechstronną ocenę ich sytuacji finansowej, co uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.