II SAB/Bk 15/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, sędzia WSA Barbara Romanczuk, , po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 15 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. R. oraz A. L. o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez asesora sądowego WSA Annę Bartłomiejczuk w sprawie ze skargi M. R. oraz A. L. na bezczynność Burmistrza Michałowa w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a odrzucić wniosek , Pismem z 25 marca 2026 r. M. R. oraz A. L. (dalej: "Skarżący") wnieśli: 1) na podstawie art. 5a § 1-13 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm. – dalej jako: "p.u.s.a.") w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, o: a) stwierdzenie, że asesor sądowy Bartłomiejczuk nie spełnia w niniejszej sprawie wymogów niezawisłości i bezstronności, b) wyłączenie asesor sądowej Anny Bartłomiejczuk od rozpoznania niniejszej sprawy; 2) ewentualnie — tj. na wypadek uznania przez Sąd, że art. 5a p.u.s.a. nie znajduje zastosowania wprost do asesora sądowego — o potraktowanie niniejszego pisma jako wniosku o wyłączenie na podstawie art. 19-22 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosowanych odpowiednio do asesora sądowego, i o wyłączenie asesor sądowej Anny Bartłomiejczuk od rozpoznania sprawy; 3) o rozpoznanie wniosku po uprzednim odebraniu od asesora sądowego Anny Bartłomiejczuk wyjaśnień/oświadczeń co do okoliczności istotnych dla oceny standardu niezawisłości i bezstronności; 4) o ograniczenie do czasu rozpoznania niniejszego wniosku czynności w sprawie do czynności niecierpiących zwłoki; 5) o przeprowadzenie dowodów z: a) wydruku/odpisu informacji o osobie Anny Bartłomiejczuk z wyszukiwarki sędziów powołanych przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną po zmianach z 2017 r., na okoliczność sposobu ukształtowania procedury nominacyjnej, numeru uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, daty nominacji i stanowiska asesorskiego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku; b) uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr 927/2022 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie przedstawienia Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosku o powołanie Anny Bartłomiejczuk do pełnienia urzędu na stanowisku asesorskim w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku; c) akt konkursowych zakończonych uchwałą nr 927/2022, o ile Sąd uzna to za potrzebne, w szczególności protokołów, kart zgłoszenia, ocen i dokumentów obrazujących przebieg procedury nominacyjnej; d) dołączonych wydruków orzeczeń i materiałów dotyczących standardu "sądu ustanowionego ustawą", niezależności sądu i niezawisłości osoby orzekającej. W uzasadnieniu pisma Skarżący wskazali, że art. 5a § 1-2 p.u.s.a. dotyczy również asesora sądowego. W pkt VI uzasadnienia dodał, że nie da się pogodzić z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Konwencji i art 47 KPP UE takiej wykładni, wedle której strona może żądać testu wobec sędziego sądu administracyjnego, lecz nie może żądać testu wobec asesora sądowego. Podkreślili, że Anna Bartłomiejczuk została powołana do pełnienia urzędu na stanowisku asesora udowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku w następstwie procedury nominacyjnej prowadzonej przed Krajową Radą Sądownictwa w składzie kształtowanym po nowelizacji z 8 grudnia 2017 r.; procedura ta zakończyła się uchwałą nr 927/2022 z dnia 19 października 2022 r., a nominację wręczono 2 marca 2023 r. Nadmienił, że jego wniosek nie opiera się na twierdzeniu, że sam fakt udziału tej Krajowej Rady sądownictwa automatycznie i w każdej sprawie przekreśla status osoby orzekającej. Taki automatyzm byłby nie do pogodzenia ani z aktualnym brzmieniem art. 5a p.u.s.a., ani z linią orzeczniczą Sądu Najwyższego. Istota niniejszego wniosku polega na czym innym: na wykazaniu, że w konkretnej sprawie połączenie wadliwości źródła nominacji, utrwalonego i systemowego charakteru tej wadliwości stwierdzanego w orzecznictwie europejskim i krajowym, oraz braku okoliczności rozpraszających te wątpliwości, prowadzi z perspektywy obiektywnego obserwatora do uzasadnionej i realnej wątpliwości co do standardu bezstronności i niezawisłości wymaganej przy rozpoznaniu tej właśnie sprawy. Skarżący powołali się na orzecznictwo ETPCz oraz Sądu Najwyższego. Dalej zaznaczyli, że wynik sprawy bezpośrednio wpływa na jego sferę praw lub obowiązków, w szczególności na sytuację majątkową, prawo własności, sytuację osobistą, uprawnienia publicznoprawne, jak też ochronę przed ingerencją organu. Już z tego względu wymóg, aby sprawa została rozpoznana przez skład, co do którego nie zachodzi obiektywnie uzasadniona wątpliwość w zakresie niezawisłości i bezstronności, ma w tej sprawie znaczenie podstawowe. Stwierdzili też, że wniosek nie ma charakteru abstrakcyjnego ani obstrukcyjnego. Końcowo Skarżący zaznaczyli, że źródłem wątpliwości co do spełnienia standardu niezawisłości i bezstronności wymaganej przez Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencję, Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej oraz ustawę jest nie pojedyncza, oderwana okoliczność, lecz suma elementów: pochodzenie nominacji od Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z 2017 r., systemowe ustalenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka odnoszące się do skutków udziału tej Rady w procedurach nominacyjnych, utrwalona linia Sądu Najwyższego wymagająca badania konkretnych okoliczności sprawy oraz brak okoliczności skutecznie neutralizujących te wątpliwości w niniejszej sprawie. W tej sytuacji uwzględnienie wniosku jest konieczne dla zachowania standardu rzetelnego postępowania i zaufania strony do sądu. W oświadczeniu z 30 marca 2026 r. asesor sądowy Anna Bartłomiejczuk wskazała, że okoliczności towarzyszące powołaniu jej na stanowisko asesora sądowego WSA w Białymstoku i jej postępowanie po powołaniu nigdy nie doprowadziły do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności w sprawach, w których była członkiem składu orzekającego. Dodała, że nie istnieją żadne okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniosek o zbadanie spełnienia przez asesora sądowego wymogów niezawisłości i bezstronności, złożony w trybie art. 5a ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny. Na wstępie Sąd stwierdza, że dla rozpoznania wniosku nie było potrzeby przeprowadzenia wnioskowanych przez Skarżących dowodów z dokumentów. Zgodnie z art. 5a § 1 p.u.s.a. dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. Do złożenia takowego wniosku uprawniony jest między innymi skarżący, zgodnie z brzmieniem § 3 przywołanego ostatnio artykułu. Z kolei wniosek o stwierdzenie okoliczności, o których mowa w art. 5a § 1 p.u.s.a. może być złożony wobec sędziego sądu administracyjnego wyznaczonego do składu rozpoznającego sprawę co do istoty lub skargę kasacyjną, o czym stanowi art. 5a § 2 p.u.s.a. Odnosząc się do uzasadnienia wniosku zaznaczenia wymaga, że wniosek z art. 5a p.u.s.a. może być złożony zarówno wobec sędziego, jak i asesora sądowego. Dlatego też nie było powodu do potraktowania pisma z 25 marca 2026 r. jako wniosku o wyłączenie asesora sądowego na podstawie art. 19-22 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o co wnosili Skarżący "na wypadek uznania przez Sąd, że art. 5a p.u.s.a. nie znajduje zastosowania wprost do asesora sądowego". Przechodząc do meritum Sąd stwierdza, że dla uznania niedopuszczalności wniosku Skarżących kluczowy jest fakt, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 25 lutego 2026 r. o sygn. SK 68/25 (LEX nr 4026509 oraz www.trybunal.gov.pl) orzekł, że art. 5a p.u.s.a. jest niezgodny z art. 60 w związku z art. 31 ust. 3, w związku z art. 2 oraz w związku z art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego na chwilę orzekania przez skład orzekający w sprawie niniejszej nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw. W świetle art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji nie budzi zatem wątpliwości, że w stosunku do art. 5a p.u.s.a. nie nastąpił skutek derogacyjny, tzn. nie doszło do utraty mocy prawnej zakwestionowanego przepisu. Wyrok ten wywołał jednak inny skutek, tzn. obalił domniemanie konstytucyjności wspomnianego art. 5a p.u.s.a. Należy bowiem uznać że o ile ogłoszenie wyroku TK w Dzienniku Ustaw konieczne jest do wywołania skutku derogacyjnego, to jednak do ziszczenia się skutku w postaci obalenia domniemania konstytucyjności dochodzi już z dniem wydania orzeczenia i ogłoszenia go na sali rozpraw. Skutek ten wynika bowiem z innej podstawy konstytucyjnej, tj. z art. 190 ust. 1 ustawy zasadniczej. Zgodnie z tym przepisem orzeczenia Trybunału są ostateczne i mają moc powszechnie obowiązującą. Oba te przymioty przynależą orzeczeniom Trybunału od momentu ich wydania, a to w przypadku wyroków Trybunału ma miejsce z chwilą ich ogłoszenia na sali rozpraw. Wówczas następuje potwierdzenie lub obalenie domniemania konstytucyjności zakwestionowanej regulacji prawnej, które nie pozostaje bez wpływu na praktykę dalszego stosowania niekonstytucyjnych przepisów (zob. wyrok TK z 9.03.2016 r., K 47/15, OTK-A 2018, nr 31 oraz wyrok TK z 13.03.2007 r., K 8/07, OTK-A 2007, nr 3, poz. 26). Utrata mocy obowiązującej, warunkowana przez publikację wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie stanowi przesłanki warunkującej decyzję sądu o zastosowaniu albo niezastosowaniu przy rozstrzyganiu sprawy przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny (zob. wyrok WSA w Kielcach z 11 grudnia 2025 r., I SA/Ke 428/25, wyrok WSA w Poznaniu z 23 października 2025 r., II SA/Po 474/25, wyrok NSA z 22 lutego 2023 r., III OSK 2336/21. Por. także poglądy doktryny: L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wyd. 6, WKP 2019, s. 411; J. Podkowik, A. Mączyński, komentarz do art. 190 (nb. 96), w: M. Safjan, L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Tom II. Komentarz do art. 87–243, wyd. 1, 2016). Uchylenie domniemania konstytucyjności ma istotne znaczenie dla sądów, jako organów stosujących prawo, które nie mogą pomijać wydanych orzeczeń Trybunału także przed formalną utratą mocy obowiązującej przez przepisy uznane za niekonstytucyjne. Do dnia utraty mocy obowiązującej w następstwie ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw sądy powinny w swojej dalszej działalności orzeczniczej pomijać przepisy ustawowe, których domniemanie konstytucyjności zostało mocą wyroku TK obalone. Ostateczność i powszechna moc obowiązująca wyroku TK (art. 190 ust. 1 Konstytucji) oznacza, że w świetle Konstytucji nie może on zostać skutecznie zakwestionowany przez inne organy państwa, w tym sądy. Są one natomiast zobowiązane do jego wykonania i respektowania (por. wyrok w sprawie K 47/15). Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że domniemanie konstytucyjności art. 5a p.u.s.a. zostało mocą wyroku TK z 25 lutego 2026 r. o sygn. SK 68/25 obalone w sposób ostateczny i powszechnie obowiązujący. Sąd zobowiązany był zatem pominąć przy orzekaniu cały zakwestionowany przepis, regulujący procedurę badania niezawisłości i bezstronności sędziego. Odnotować trzeba, że tożsame stanowisko zajął tut. sąd w postanowieniu z 4 marca 2026 r., II SAB/Bk 7/26 (CBOSA). Na skutki wyroku TK z 25 lutego 2026 r. wskazał również WSA w Poznaniu w postanowieniu z 10 marca 2026 r. (III SA/Po 201/26, niepubl.). Do analogicznych wniosków doszedł także Sąd Najwyższy w postanowieniach z 8 kwietnia 2026 r., sygn. I ZB 51/23 (LEX nr 4068696) oraz I ZB 92/25 (LEX nr 4068697), wydanych na gruncie normatywnie tożsamych z regulacją art. 5a p.u.s.a. przepisów art. 29 § 5–9 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz. 622). W konsekwencji wniesiony w sprawie wniosek należy uznać za niedopuszczalny, co skutkuje jego odrzuceniem na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 64 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 poz. 143). Niedopuszczalność wniosku oznacza, że Sąd nie może go przyjąć do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Niezależnie od powyższej argumentacji Sąd uznał, że wniosek i tak podlegałby odrzuceniu na podstawie art. 5a § 6 w zw. z art. 5a § 5 pkt 2 p.u.s.a. W tym aspekcie zaznaczyć trzeba, że wymagania, jakim winien czynić zadość wniosek o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego, zostały określone w art. 5 § 5 p.u.s.a. Mianowicie wniosek powinien spełniać wymagania przewidziane dla pisma procesowego, ponadto zawierać żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 5a § 1 p.u.s.a., jak również przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Niespełnienie wymagań o których mowa w § 5 ostatnio wskazanego artykułu, skutkuje odrzuceniem wniosku bez wezwania do usunięcia jego braków formalnych (art. 5a § 6 p.u.s.a. zdanie pierwsze). Wymogiem formalnym, warunkującym merytoryczne rozpoznanie wniosku, jest zarówno sformułowanie w nim żądania zbadania spełnienia przez sędziego wymogów bezstronności i niezawisłości w powiązaniu z okolicznościami towarzyszącymi jego powołaniu oraz jego postępowaniu po owym powołaniu, jak i takie uzasadnienie tego wniosku, które będzie wskazywać na okoliczności i dowody wyjaśniające to żądanie. Ponadto, we wniosku tym strona musi połączyć okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego z okolicznościami dotyczącymi jego postępowania po powołaniu i z jej konkretną sprawą, w której rozstrzygane są jej prawa lub obowiązki, w ten sposób, że okoliczności te mogą mieć wpływ na wynik sprawy. Z art. 5a § 1 p.u.s.a. wynika, że "okoliczności towarzyszące powołaniu" nie mogą być przytaczane w sposób abstrakcyjny, lecz muszą odnosić się do konkretnej osoby. Nie jest wystarczające jedynie zgłoszenie zastrzeżeń co do procedury powołania sędziego czy asesora na urząd. Przepis ten odwołuje się również do postępowania jako osobistego zachowania się sędziego po jego powołaniu, przy czym nie chodzi tu o zachowanie osób innych niż sędzia, w tym o postępowanie osób uczestniczących w procedurze powołania sędziego na stanowisko (postanowienie NSA z a 16 stycznia 2023 r., sygn. akt II SAB/Wa 470/22). Brakiem formalnym wniosku będzie więc nieprzywołanie okoliczności związanej z powołaniem sędziego na stanowisko i nieprzedstawienie stosownych dowodów na ich poparcie, zaś konsekwencją odrzucenie wniosku bez wezwania do usunięcia dostrzeżonego braku formalnego (por. postanowienie NSA z 29 października 2025 r. sygn. akt III OSK 1372/25). Wbrew podkreślaniu w uzasadnieniu wniosku, że nie ma on charakteru abstrakcyjnego ani obstrukcyjnego, to jednak w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia właśnie z taką sytuacją. Argumentacja Skarżących nie spełnia wymogu określonego w art. 5a § 5 pkt 2 p.u.s.a. W uzasadnieniu podnoszą oni, że źródłem wątpliwości co do spełnienia standardu niezawisłości i bezstronności wymaganej przez Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencję, Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej oraz ustawę jest nie pojedyncza, oderwana okoliczność, lecz suma następujących elementów: 1) pochodzenie nominacji od Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z 2017 r., systemowe ustalenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka odnoszące się do skutków udziału tej Rady w procedurach nominacyjnych (Skarżący powołują się na wyroki ETPCz w sprawach: Reczkowicz, Dolińska-Ficek i Ozimek, Advance Pharma sp. z o.o. oraz Wałęsa), 2) utrwalona linia Sądu Najwyższego wymagająca badania konkretnych okoliczności sprawy (Skarżący powołują się na uchwałę pełnego składu trzech Izb SN z 23 stycznia 2020 r., sygn. BSA I-4110-1/20 oraz postanowienie z 16 kwietnia 2025 r., sygn. II KO 40/25), 3) brak okoliczności skutecznie neutralizujących te wątpliwości w niniejszej sprawie. W powyższej argumentacji, choć rozbudowanej, próżno szukać jednak rzeczywistych, zindywidualizowanych okoliczności towarzyszących powołaniu asesora sądowego Anny Bartłomiejczuk i – co najistotniejsze – jej postępowania po powołaniu. Okoliczności podniesione przez Skarżących nie odnoszą się do jakichkolwiek konkretnych zachowań asesora sądowego, a tym bardziej jej zachowań lub innych okoliczności związanych z tą konkretną sprawą w przedmiocie bezczynności Burmistrza Michałowa. Sąd nie znalazł też powodów do kwestionowania oświadczenia asesora sądowego z 30 marca 2026 r., w którym wskazała, że okoliczności towarzyszące jej powołaniu na stanowisko i jej postępowanie po powołaniu nigdy nie doprowadziły do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności w sprawach, w których była członkiem składu orzekającego, a także, że nie istnieją żadne okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w niniejszej sprawie. A zatem, niezależnie od zaistnienia podstaw do odrzucenia wniosku z powodu utraty przez art. 5a p.u.s.a. domniemania konstytucyjności, wniosek podlegałby odrzuceniu również na mocy art. 5a § 6 p.u.s.a. jako niespełniający wymagań, o których mowa w § 5. Końcowo Sąd pragnie zapewnić Skarżących, że wbrew ich obawom sprawa niniejsza zostanie rozpoznana przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, stosownie do art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.