II SAB/Bk 38/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi H. S. na bezczynność Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. zobowiązuje Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. do rozpoznania odwołania skarżącego H. S. od decyzji Dyrektora Instytutu Technologiczno – Przyrodniczego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] – w terminie 30 dni, 2. przyznaje adwokatowi P. C. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.- Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności faktycznych: Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] Zastępca Dyrektora Instytutu Technologiczno – Przyrodniczego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. na podstawie § 20 ust. 2 pkt 1 i 2 regulaminu studiów, dokonał skreślenia z listy studentów studiów stacjonarnych H. S. Zainteresowany zakwestionował powyższą decyzję i podniósł, że jest ona obarczona błędami faktycznymi. Prorektor do spraw studenckich i dydaktyki decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, nie uwzględnił powyższego odwołania. W uzasadnieniu podano, że decyzja o skreśleniu z listy studentów jest zasadna, gdyż H. S. nie uczestniczył w zajęciach dydaktycznych oraz nie przestrzegał przepisów obowiązujących w uczelni. Pouczono przy tym, że zgodnie z § 32 ust. 1 regulaminu studiów od decyzji przysługuje odwołanie do Rektora. Z pouczenia tego skorzystał H. S. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. (nr[...]) wydaną na podstawie art. 138 § 1 K.p.a. Rektor utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. Wskazał, że analiza dokumentacji dotyczącej sytuacji zainteresowanego na uczelni, tj. decyzji organów uczelni, akt osobowych oraz złożonych pism odwoławczych, wskazuje, że decyzja Prorektora została podjęta w sposób prawidłowy i po dokonaniu rzetelnej oceny zgromadzonych materiałów związanych z postępami w nauce. W decyzji tej pouczono, że zgodnie z art. 190 ust. 3 – Prawa o szkolnictwie wyższym jest ona ostateczna i przysługuje na nią skarga do sądu administracyjnego. Na powyższą decyzję skargę wywiódł H. S., wnosząc o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem i "o przywrócenie w prawach studenta". Podniósł, że decyzja obarczona jest błędami prawnymi polegającymi na tym, że zostały naruszone podstawowe prawa studenta m.in. naruszono prawo do składania egzaminów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 1 października 2009r. (sygn. akt II SA/Bk 358/09) stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prorektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. z dnia 7 kwietnia 2009 r. nr [...] (pkt 1) oraz stwierdził, że opisane decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku (pkt 2). Uzasadniając wydane orzeczenie Sąd wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie zostały wydane dwie decyzje mające charakter decyzji organu odwoławczego. Odwołanie od decyzji organu I instancji zostało, po raz pierwszy, rozpoznane przez Prorektora ds. studenckich i dydaktyki, który decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, zamieszczając pouczenie, iż "od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Rektora PWSZ". "Odwołanie" od decyzji Prorektora zostało rozpoznane przez Rektora uczelni, który decyzją z dnia [...] maja 2009 r. utrzymał w mocy decyzję Prorektora ds. studenckich i dydaktyki z dnia [...] kwietnia 2009 r. W ten sposób postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie przybrało postać postępowania trójinstancyjnego, co narusza ustawową zasadę dwuinstancyjności w postępowaniu administracyjnym (art. 15 K.p.a.). Końcowo Sąd stwierdził, że obie decyzje wydane na szczeblu odwoławczym obciążone są wadami. Decyzja Rektora jest decyzją podjętą w sprawie, która została już rozstrzygnięta w trybie odwoławczym, o czym świadczy podstawa prawna decyzji – art. 138 § 1 K.p.a. Także decyzja prorektora uczelni jest wadliwa, albowiem prorektor nie jest organem uczelni upoważnionym do wydawania decyzji. Prorektor może wydawać decyzje z upoważnienia rektora bądź ustanowionego w statucie uczelni bądź udzielonego do wydania decyzji w konkretnej sprawie. Prorektor nie powołał się jednak na upoważnienie rektora, upoważnienia takiego nie ma również w statucie uczelni, dlatego też decyzja wydana została bez należytego umocowania. Powyższy wyrok uprawomocnił się w dniu 3 grudnia 2009r. W dniu 6 stycznia 2010r. H. S., powołując na wskazany wyrok, zwrócił się do Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. o przywrócenie na listę studentów. Pismem z dnia 19 stycznia 2010r. Prorektor ds. Nauki Wyższej Szkoły Zawodowej w S. poinformował skarżącego, iż co prawda w wyroku z dnia 1 października 2009r. Sąd stwierdził nieważność decyzji Rektora i Prorektora w sprawie skreślenia z listy studentów, jednakże w pkt 2 wyroku jednoznacznie wskazano, że w/w decyzje władz uczelni nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku. Skoro zaś wyrok uprawomocnił się z dniem 3 grudnia 2009r. to obecnie brak jest podstaw formalnych do przychylenia się do złożonego wniosku i przywrócenia na listę studentów. W dniu 2 lutego 2010r. H. S. złożył skargę na niewykonanie wyroku przez Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie argumentując, iż od dnia ogłoszenia wyroku do dnia 6 stycznia 2010r. skarżący nie złożył żadnego pisma, w którym domagałby się przywrócenie go na listę studentów lub też podważałby merytorycznie decyzje władz Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. Skoro zaś decyzje, których nieważność Sąd stwierdził, mogły być wykonane tylko do dnia uprawomocnienia się w/w wyroku, co wynika z pkt 2 wyroku, to wniosek złożony w dniu 6 stycznia 2010r., a zatem po tym terminie nie mógł być pozytywnie rozpatrzony. Na rozprawie sądowej w dniu 17 czerwca 2010r. pełnomocnik skarżącego sprecyzował skargę wyjaśniając, że jest to skarga na bezczynność Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. polegająca na tym, że organ nie podjął czynności prawnych zmierzających do przywrócenia skarżącego w prawach studenta. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawie skarg na akty administracyjne lub czynności z zakresu administracji publicznej, enumeratywnie wymienione w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej: p.p.s.a. ( (Dz.U. Nr 153 poz. 1270, ze zm.), jak również na bezczynność organów w przypadkach określonych w art. 3 §2 pkt 1-4 tej ustawy. W przypadku skargi na bezczynność kontrola Sądu sprowadza się do stwierdzenia, czy istotnie organ administracji publicznej pozostaje w zwłoce w załatwieniu sprawy w ten sposób, że w prawnie ustalonym terminie nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub pomimo prowadzenia postępowania w sprawie, nie zakończył postępowania wydaniem w terminie decyzji, postanowienia, innego aktu albo nie podjął stosownej czynności. W sprawach skarg na bezczynność organów administracyjnych sąd administracyjny orzeka, biorąc za podstawę stan prawny i faktyczny sprawy istniejący w dniu orzekania, a właściwie w chwili zamknięcia rozprawy (J. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Wydanie 3, Warszawa 2008, s.329). Wyjaśnić pozostaje także, iż w takich sprawach można skutecznie wnieść skargę na bezczynność, jeśli organ administracji publicznej nie załatwi sprawy w terminie określonym w przepisach art. 35 - 36 k.p.a., bądź w terminie wynikającym z innej ustawy regulującej sposób postępowania organów administracji. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (art. 149 p.p.s.a.). Przesłanką dopuszczalności skargi na bezczynność jest wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 §1 p.p.s.a). Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (§ 2). Zgodnie z art. 37 § 1 kpa, na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub ustalonym zgodnie z art. 36 k.p.a. stronie służy zażalenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia. Niewątpliwie zażalenie to jest środkiem zaskarżenia przewidzianym w art. 52 § 2 p.p.s.a., lecz warunkiem jest, aby środek ten przysługiwał stronie w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Tryb ten nie ma zatem zastosowania, w przypadku gdy w bezczynności pozostaje organ, nad którym w postępowaniu administracyjnym nie ma organu wyższego stopnia. Zgodnie natomiast z art. 207 ust. 2 ustawy z dnia 27 lip[ca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. Wobec powyższego, skoro w niniejszej sprawie w bezczynności z wydaniem decyzji pozostaje Rektor, to nie jest możliwe zastosowanie trybu przewidzianego w art. 37 kpa, albowiem nad tym organem w postępowaniu administracyjnym nie ma organu wyższego stopnia. Jeżeli natomiast w sprawie będącej przedmiotem skargi nie są przewidziane środki zaskarżenia, to skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., lub bezczynność organu w tych sprawach, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że tryb ten ma jednak zastosowanie tylko w sprawach wymienionych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., czyli nie dotyczy skarg na decyzję administracyjną lub bezczynność w wydaniu takiej decyzji. Stanowisko powyższe jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2009r., II SAB/Ol 22/09, Lex nr 512727, postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. akt I OSK 480/06, Lex nr 188512 i z dnia 4 lipca 2006 r., sygn akt I OSK 777/06, niepublikowane oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2006 r., sygn akt I SAB/Wa 6/06, LEX nr 222061). Przystępując do rozpoznania skargi na bezczynność Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. wskazać należy, iż stosownie do art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawę bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Pozostawanie w bezczynności to niepodjęcie lub brak kontynuacji postępowania administracyjnego, mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem. Rozpoznając skargę na bezczynność Sąd jedynie ocenia, czy organ jest w bezczynności i w przypadku uznania, że tak jest w istocie może jedynie - zgodnie z art. 149 p.p.s.a. - zobowiązać organ do wydania aktu w określonym terminie, nie zaś aktu określonej treści. W sprawie niniejszej wyrokiem z dnia 1 października 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku stwierdził nieważność decyzji Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. z dnia [...] maja 2009r. nr [...] oraz decyzji Prorektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] (pkt 1) oraz stwierdził, że opisane decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku (pkt 2). Powyższe orzeczenie uprawomocniło się 3 grudnia 2009r. Stwierdzenie nieważności wskazanych decyzji spowodowało wyeliminowanie ich z obrotu prawnego od daty ich wydania (ex tunc) i skutkowało koniecznością wydania ponownie decyzji kończącej postępowanie z odwołania H. S. od decyzji organu I instancji z dnia [...] marca 2009r. Prawomocne orzeczenie Sądu wraz z aktami administracyjnymi sprawy doręczono organowi w dniu 30 grudnia 2009r. (vide: zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy sygn. akt II SA/Bk358/09 – k. 100 akt sądowych). Od tego dnia Rektor, dysponując aktami sprawy, miał możliwość skutecznego podjęcia czynności w sprawie. Tymczasem, jak wynika z akt niniejszej sprawy, organ nie tylko nie rozpatrzył odwołania skarżącego z dnia [...] marca 2009r., ale i błędnie pouczył skarżącego, powołując się na przepis art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, że tylko w okresie od dnia ogłoszenia do uprawomocnienia się wskazanego wyroku zaskarżone decyzje mogły być merytorycznie zmienione. Takie stanowisko organu nie może być, zdaniem Sądu, zaakceptowane, albowiem jest wynikiem błędnej interpretacji wskazanego przepisu. Stwierdzenie przez sąd administracyjny, że na podstawie art. 152 p.p.s.a. decyzja, w stosunku do której stwierdzono nieważność, nie podlega wykonaniu oznacza, że decyzja ta nie wywołuje skutków prawnych, które wynikają z jej rozstrzygnięcia, od chwili wydania wyroku, mimo że wyrok uchylający tę decyzję nie jest jeszcze prawomocny. Uprawomocnienie się zaś wyroku prowadzi do skutku w postaci wyeliminowania takiej decyzji z obrotu prawnego. Przenosząc powyższe uwagi na płaszczyznę przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż z dniem uprawomocnienia się wyroku z dnia 1 października 2009r. decyzja Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. z dnia [...] maja 2009r. oraz decyzja Prorektora z dnia [...] kwietnia 2009 r. zostały usunięte z obrotu prawnego i Rektor Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. zobowiązany był z urzędu rozpatrzyć odwołanie skarżącego z dnia [...] kwietnia 2009 r., wydając w tym zakresie stosowną decyzję. Brak zaś podjęcia takich czynności skutkuje uznaniem, że Rektor pozostaje w bezczynności nie wydając decyzji stanowiącej rozstrzygnięcie złożonego przez skarżącego - odwołania. Z tych względów Sąd, na mocy art. 149 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 w/w ustawy oraz przepisów § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).