I SA/Bd 1006/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia WSA Teresa Liwacz Protokolant Asystent sędziego Joanna Jaworska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 lutego 2011 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu mandatu karnego 1. oddala skargę 2. zasądza z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. na rzecz radcy prawnego M. B. kwotę [...] zł ([...] złotych [...]groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Po dwukrotnym uchyleniu decyzji organu I instancji, decyzją z dnia [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...]. odmawiającą umorzenia należności z tytułu mandatu karnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...]. R. S. została ukarana przez Straż Miejską mandatem karnym w wysokości 200 zł za brak nadzoru nad psem. W dniu [...]. złożyła wniosek o umorzenie mandatu. Kolegium wyjaśniło, że decyzja została wydana na podstawie przepisu art. 64 ustawy z dnia 27.08.2009r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.), zgodnie z którym właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Ulgi określone w art. 55 ustawy o finansach publicznych to: umorzenie w całości albo w części lub odroczenie lub rozłożenie na raty spłaty należności. Należności, o których mowa w art. 60 ustawy o finansach publicznych to środki publiczne stanowiące niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym, w tym wpływy z mandatów karnych nałożonych w trybie art. 95 i 96 ustawy z dnia 24.08.2001r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2008r. Nr 133, poz. 848 ze zm.). Zgodnie natomiast z art. 67 ustawy o finansach publicznych do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14.061960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.). Kolegium zauważyło, że przepisy ustawy o finansach publicznych nie regulują kwestii umarzania należności z mandatów karnych nakładanych przez Straż Miejską. Stąd na mocy art. 67 ustawy o finansach publicznych zastosowanie w sprawie znajdują przepisy działu III Ordynacji podatkowej. Organ podkreślił, że zgodnie z przepisem art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, mającym odpowiednie zastosowanie w sprawie, umorzenie należności może nastąpić na wniosek dłużnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Dodał, że instytucja umorzenia należności zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. Kolegium wskazało, że jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skarżąca nie pracuje, ale osiąga stały dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, na który składają się: renta socjalna w wysokości [...] zł, zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł i alimenty na syna P. M. w kwocie [...] zł. Strona zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym, którego utrzymanie wynosi około [...] zł miesięcznie, ale które dzieli z matką, synem i dwoma braćmi. Pełnoletni współmieszkańcy posiadają stałe dochody i są zobowiązani do partycypacji w kosztach utrzymania mieszkania. Organ stwierdził, że strona osiąga niewielkie dochody, ale są one stałe. W jego ocenie, okoliczność, że musi zaopatrzyć syna w książki i przybory szkolne oraz zakupić opał nie mogła i nie mogą stanowić przesłanki dla umorzenia należności. Nie są to bowiem okoliczności nadzwyczajne. Także konieczność spłaty pożyczki w kwocie [...] zł, zdaniem Kolegium, nie uzasadnia umorzenia. Organ podkreślił, że taką okolicznością nadzwyczajną, powodująca zaistnienie "ważnego interesu" skarżącej nie jest ukaranie mandatem karnym. Kolegium zauważyło, że jak słusznie podniósł w decyzji organ pierwszej instancji ukaranie grzywną za wykroczenie związane jest z zawinionym naruszeniem prawa. W świetle prawa skarżąca jest winna popełnienia wykroczenia. W ocenie organu odwoławczego, w sprawie nie zachodzi również druga z przesłanek umorzenia należności tj. "interes publiczny". Wręcz przeciwnie, zdaniem organu, interes publiczny przemawia za nie umorzeniem należności. Umorzenie należności z grzywny nałożonej za popełnienie wykroczenia naruszałoby interes publiczny. Skarżąca została ukarana za brak nadzoru nad psem. Nie zachowała ona zatem podstawowych zasad obowiązujących właścicieli psów. Organ podkreślił, że nieogrodzona posesja wynajmowana przez skarżącą, z której wybiegł pies jest położona przy ruchliwej ulicy - pies mógł więc spowodować wypadek samochodowy; w pobliżu sklepu - pies mógł pokąsać ludzi, w tym dzieci. Ponadto skarżąca nie czuje się winna popełnionego wykroczenia. Uważa, że umorzenie jest zasadne i ukaranie było niesłuszne, bowiem pies umie się zachować na drodze, często jest prowadzony na smyczy, jest przyjazny dla ludzi, działka jest blisko skrzyżowania więc kierowcy zwalniają przy jej działce. W opinii Kolegium, umorzenie należności mogłoby więc zrodzić u skarżącej przeświadczenie, że postępuje właściwie co spowodowałoby dalsze postępowanie niezgodne z prawem i dalszy brak nadzoru nad psem. Tym samym bezpieczeństwo innych ludzi byłoby nadal zagrożone, co niewątpliwie sprzeczne jest z interesem publicznym. Zatem, zdaniem organu, w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia wymienionych w art. 67a Ordynacji podatkowej tj. "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Ponadto Kolegium zaznaczyło, że skarżąca, w toku postępowania nie powoływała się na istnienie "ważnego interesu" lub "interes publiczny". W toku postępowania kwestionuje ona wyłącznie zasadność nałożenia na nią mandatu karnego, która to kwestia nie może stanowić przedmiotu rozpatrzenia w niniejszej sprawie, a mogła być rozstrzygana na podstawie przepisów ustawy z dnia 24.08.2001r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (tekst jednolity: Dz. U. z 2008r. Nr 133, poz. 848 ze zm.). W skardze do Sądu, strona nie zgodziła się z ustaleniem przyjętym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że jej sytuacja finansowa jest dobra, albowiem uzyskuje ona stały dochód, ponadto zamieszkuje z dwoma braćmi, którzy również posiadają stałe dochody i partycypują w kosztach utrzymania mieszkania. Podkreśliła, że jest to błędne stwierdzenie, gdyż jeden z braci jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Od [...]. do chwili obecnej uzyskuje zasiłek w MOPR. Drugi z braci jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, z powodu choroby psychicznej i z tego tytułu otrzymuje zasiłek w kwocie [...] zł, w tym dodatek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Opiekę nad nim sprawuje matka skarżącej. Strona podkreśliła, że zamieszkuje z braćmi i matką, jednakże prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe wraz ze swoim [...]-letnim synem. Stwierdziła, że Prezydent Miasta nie umarza jej nałożonego mandatu z uwagi na to, iż jej matka wcześniej kierowała do niego pisma w sprawie przekształcenia mieszkania komunalnego na własność. Podkreśliła, że jej sytuacja finansowa jest bardzo ciężka, gdyż ponosi ciągłe opłaty szkole i dokonuje spłaty kredytu. Spłata mandatu, nawet w systemie ratalnym, spowodowałaby uszczerbek w budżecie rodzinnym. Skarżąca stwierdziła, że nie rozumie zmiany decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które wcześniej dwukrotnie uchylało decyzje organu I instancji. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467). Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że decyzja będąca przedmiotem skargi nie narusza przepisów prawa w sposób, który mógłby implikować jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest odmowa umorzenia należności budżetu gminy wynikającej z mandatu karnego. W myśl art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z dnia 24 września 2009 r. Nr 157, poz. 1240 ze zm.), zwanej dalej u.f.p., właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Właściwym organem pierwszej instancji do wydawania decyzji w odniesieniu do należności, o których mowa w art. 60, o ile odrębne ustawy nie stanowią inaczej, w kontekście stanu faktycznego sprawy, zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.f.p., jest w stosunku do należności budżetów jednostek samorządu terytorialnego - wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta albo marszałek województwa. Art. 55 u.f.p. przewiduje następujące ulgi, a mianowicie: umorzenie należności w całości lub w części, odroczenie terminu spłaty należności lub ich rozłożenie na raty. Z kolei art. 60 u.f.p. określa w sposób przykładowy, wynika to ze zwrotu "w szczególności", środki publiczne stanowiące niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym. W ich ramach mieszczą się dochody pobierane przez jednostki samorządu terytorialnego, które obejmują w myśl art. 100 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848 ze zm.), grzywny nałożone w drodze mandatu karnego. Powołany przepis kodeksu przewiduje wprost, że ściąganie grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Grzywna ta stanowi dochód budżetu państwa, a gdy nałoży ją funkcjonariusz organu podległego władzom jednostki samorządu terytorialnego - stanowi dochód tej jednostki samorządu. W świetle zaś art. 67 u.f.p. do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.), zwanej dalej ord. pod. Dział III ord. pod. reguluje zobowiązania podatkowe, czyli ogólne prawo podatkowe materialne. Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 ord. pod. organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Przesłankami umorzenia należności z tytułu mandatu karnego, jak wynika z powyższego, są ważny interes wnioskodawcy oraz interes publiczny. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że użyte w art. 67 Ordynacji podatkowej pojęcie "ważny interes podatnika" jest pojęciem nieostrym, natomiast pojęcie "interes publiczny", to pojęcie niedookreślone. O istnieniu ważnego interesu podatnika nie decyduje subiektywne przekonanie podatnika, lecz decydować powinny kryteria zobiektyzowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Natomiast przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itp. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 maja 2003 r., sygn. akt III SA 2752/01, LEX 145004). Pojęcia ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków [...] (por. wyrok NSA z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt I FSK 31/08, LEX nr 537191; wyrok WSA w Lublinie z dnia 5 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Lu 565/07, LEX nr 466060; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 1868/07, LEX nr 481300). Przechodząc na grunt stanu faktycznego sprawy przede wszystkim podnieść należy, że sprawa niniejsza dotyczy umorzenia należności wynikającej z mandatu karnego, nie zaś jego nałożenia, wymiaru związanego z popełnionym wykroczeniem. Nie mają zatem znaczenia twierdzenia skarżącej odnoszące się do zasadności nałożonego mandatu. Tym samym nie są wiec istotne argumenty zmierzające do wykazania braku winy w zakresie popełnionego wykroczenia. Nie ma zatem znaczenia, czy Prezydent Miasta był zobowiązany do postawienia ogrodzenia, czy dozorowany przez skarżącą pies jest łagodny, czy potrafi się we właściwy sposób zachować. Te kwestie wykraczają poza zakres tego postępowania. Można byłoby je podnosić jedynie w ramach procedury dotyczącej wyeliminowania z obrotu prawnego wystawionego mandatu. W przekonaniu Sądu organy zasadnie oceniły, że w stanie faktycznym sprawy trudno dopatrzyć się przesłanki umożliwiającej umorzenie przedmiotowej należności. Podkreślić w tym miejscu jeszcze raz wypada, że aktywność skarżącej w toku tego postępowania koncentrowała się na kwestii braku winy, a nie na przesłankach dających podstawę do umorzenia. Jak wcześniej wskazano pojęcia ważnego interesu podatnika nie można ograniczyć jedynie do sytuacji nadzwyczajnych, wypadków losowych uniemożliwiających uregulowanie należności, obejmuje ono swą treścią także normalną sytuację ekonomiczną wnioskodawcy: wysokość uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków, kwotę należności do zapłacenia. Podnieść w kontekście powyższego należy, że organy rozstrzygające sprawę w sposób zgodny z przepisami prawa zebrały stosowny materiał dowodowy, dokonały ustaleń faktycznych i oceny zgromadzonego materiału, nie naruszając przy tym zasady swobodnej oceny dowodów. Za zasadne, w ślad za organami należy uznać, że wprawdzie dochody skarżącej nie są zbyt duże [...] zł, ale regularne, w kosztach utrzymania mieszkania komunalnego partycypuje kilka osób. Należy też mieć na uwadze kwotę długu, która nie jest kwotą wielką - 200 zł. Obciążenie budżetu domowego z tego tytułu może być jeszcze złagodzone w związku z deklaracją organu dotyczącą możliwości rozłożenia tego zobowiązania na raty. Zasadnie zatem w okolicznościach faktycznych sprawy uznano, że uiszczenie kwoty długu w wysokości 200 zł nie zagrozi egzystencji skarżącej. Wskazać ponadto wypada, przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych, że trudna sytuacja materialna podatnika sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi, a tym bardziej nie można jej utożsamiać z ważnym interesem podatnika. W przeciwnym razie prowadziłoby to do absurdu. Zawsze bowiem ulga w zapłacie zobowiązania podatkowego jest w interesie (faktycznym) podatnika. W rezultacie każdy podatnik znajdujący się w trudnej sytuacji majątkowej spełniałby przesłankę przyznania ulgi (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 706/09, LEX nr 584656). Jeśli zaś chodzi o drugą z przesłanek umorzenia – interes publiczny, jak wcześniej już zauważono, pod tym pojęciem kryje się dyrektywa postępowania nakazująca mieć na uwadze wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itp. Sąd oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej legalności, także i w tym zakresie (w zakresie interesu publicznego) podziela zaprezentowane przez organy stanowisko. Zasadnie uznano, że względy społeczne przemawiają za tym, aby wszelkie kary były skutecznie egzekwowane. W tym mandaty karne nałożone w związku z brakiem nadzoru nad psem. Każdego właściciela psa obowiązuje zachowanie przynajmniej zwykłych środków ostrożności. Jest to istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa mieszkańców miasta. Wybiegnięcie psa z posesji, przy której położona jest ruchliwa ulica, stwarzało zagrożenie spowodowania wypadku samochodowego, pokąsania ludzi, zwłaszcza dzieci. W interesie publicznym leży natomiast dbałość o bezpieczeństwo obywateli, co tym samym przemawia za brakiem w okolicznościach faktycznych sprawy interesu publicznego w umorzeniu należności wynikającej z rzeczonego mandatu karnego. Odnosząc się do argumentu pełnomocnika skarżącej wskazanego na rozprawie, iż skarżąca nie była właścicielem psa, zauważyć trzeba, że jest to także motyw, który winien być podniesiony w postępowaniu dotyczącym wyeliminowania z obrotu prawnego nałożonego mandatu. Zauważyć w tym miejscu wypada, jak zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z 29 kwietnia 2003 r., sygn. akt III KK 26/03, LEX nr 77469, sprawcą wykroczenia z art. 77 k.w., nie musi być właściciel zwierzęcia, niemniej sprawcą tym może być tylko ten, kto faktycznie trzyma zwierzę. Niezależnie od powyższego godzi się wskazać na treść wniosku inicjującego niniejsze postępowanie. W piśmie z dnia [...] r. skarżąca zwróciła się z prośbą do Prezydenta o umorzenie należności wynikającej z mandatu karnego. W piśmie tym dwukrotnie stwierdza, że pies był jej (mandat karny spowodowany był "wybiegnięciem mojego psa poza granicę działki"; "wybiegł mój pies poza teren działki do innego psa"). Tym samym również i ten argument należało uznać za niezasadny. Wobec powyższego Sąd uznał skargę za nieusprawiedliwioną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. W przedmiocie zasądzonych na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 250 p.p.s.a. M.Łent D.Dudra T.Liwacz