I SA/Bd 1036/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od zarządzenia Referendarza sądowego z dnia 20 czerwca 2016 r. pozostawiającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: zmienić zarządzenie referendarza sądowego z dnia 20 czerwca 2016 r. i zwolnić skarżącą od wpisu sądowego od zażalenia Pismem z dnia 9 maja 2016 r. skarżąca wniosła o zwolnienie jej od opłaty od wniesionego zażalenia na odrzucenie jej skargi złożonej do tut. Sądu. W wykonaniu zarządzenia Referendarza sądowego z dnia 16 maja 2016 r. stronie skarżącej został przesłany formularz PPF celem jego wypełnienia i przedłożenia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, wynikającym z przepisu art. 257 p.p.s.a. Powyższe wezwanie zostało skutecznie doręczone stronie skarżącej w dniu 24 maja 2016 r. Termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu upłynął, zatem z dniem 31 maja 2016 r. W zakreślonym terminie strona nie złożyła wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Wobec powyższego na podstawie art. 257 p.p.s.a. wniosek ten zarządzeniem Referendarza z dnia 20 czerwca 2016 r. pozostawiono bez rozpoznania. Pismem z dnia 11 lipca 2016 r. skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw (mylnie nazwany "odwołaniem") na powyższe zarządzenie, w którym wniosła o uchylenie zarządzenia Referendarza. Do sprzeciwu dołączyła wypełniony formularz PPF. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako p.p.s.a.), m.in. od zarządzenia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego zarządzenia sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 – dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że skarżąca przyznała, iż posiada mieszkanie w domu, gospodarstwo rolne w pow. 4,82 ha oraz 1/3 budynku gospodarczego. Jednocześnie podała jednak, że jest w trudnej sytuacji finansowej spowodowanej "blokadą bankowo-urzędowo-gospodarczą", brakiem odszkodowań oraz powstałymi w wyniku klęsk żywiołowych szkodami (wiatry, zalanie, gradobicie, mrozy i przymrozki). W przysłanym wraz ze sprzeciwem formularzu przekreśliła rubryki dotyczące dochodów, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych. Mając na uwadze, że koszty na tym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł, a skarżącą nie posiada oszczędności ani dochodów Sąd uznał, iż sytuacja majątkowa skarżącej nie pozwala na uiszczenie kwoty wpisu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.