I SA/Bd 1193/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mirella Łent Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 lutego 2014 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeniósł na T. P. (skarżący) odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego ojca. Rozpoznając wniosek zobowiązanego z dnia [...]. o umorzenie należności składkowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]. (utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...].) umorzył, na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz.. 1585 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s.", należności w części finansowanej przez płatnika składek na jego własne ubezpieczenia, natomiast w części finansowanej przez płatnika składek (tj. za zatrudnionych pracowników) umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: "k.p.a." Wskutek rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 20 lutego 2013r., sygn. akt I SA/Bd 32/13 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia 03 grudnia 2012r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 12 października 2012r. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że nie budzi wątpliwości decyzja umarzająca postępowanie w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych na ich ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, albowiem stosownie do art. 30 u.s.u.s. nie istnieje podstawa prawna do umorzenia składek z tego tytułu. W przekonaniu Sądu brak jednak było usprawiedliwionych podstaw do umorzenia postępowania odnośnie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika na ich ubezpieczenie społeczne (składek i odsetek), jak również należności z tytułu składek i odsetek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zdaniem Sądu dopuszczalne było rozważenie przez organ z urzędu umorzenia należności z tytułu składek pracowniczych finansowanych przez płatnika. Sąd podkreślił, że Zakład dokonał merytorycznego rozstrzygnięcia w decyzji procesowej o umorzeniu postępowania. Konkludując Sąd wskazał, że w ponownym postępowaniu Zakład zobowiązany będzie przede wszystkim do rozdzielenia należności z tytułu składek na te, co do których znajduje zastosowanie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i te, które nie podlegają umorzeniu oraz wydania w tym zakresie stosownych decyzji. W przypadku decyzji merytorycznej organ zobligowany będzie na kanwie zaistniałego stanu faktycznego sprawy do wnikliwego rozważenia wszystkich przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. z uwzględnieniem zarzutów skarżącego. Organ winien również uwzględnić podniesiony przez skarżącego na rozprawie zarzut braku informacji ze strony Zakładu, do którego zwrócił się ze stosownym pytaniem przed momentem przyjęcia spadku o zadłużeniu ojca względem ZUS. Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (tj. za zatrudnionych pracowników). Wskutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy Zakład decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 30 u.s.u.s. nie ma możliwości umorzenia należności powstałych w wyniku nieopłacenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Jak podał zasadność takiej decyzji uznał również WSA w Bydgoszczy w cyt. wyroku z dnia 20 lutego 2013r. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem strona złożyła skargę, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W ocenie skarżącego w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 5 kodeksu cywilnego, albowiem domaganie się przez Zakład zapłaty należności jest nadużyciem prawa. Skarżący podał, że jest ciężko chory, a utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości 1 296,68 zł do czasu kontynuowania nauki. Z tego ZUS potrąca miesięcznie 387 zł. Zatem na utrzymanie pozostaje mu jedynie 909,68 zł. Podkreślił, ze ojciec posiadał środki na uregulowanie składek, albowiem zbył papiery wartościowe na kwotę 48 617,18 zł, w związku z czym aktualnie Urząd Skarbowy dochodzi niezapłaconego podatku w kwocie 9 186,31 zł z tytułu tego zbycia. Ponadto skarżący podkreślił, że na indywidualnym koncie emerytalnym ojca zgromadzona była kwota 29 878,38 zł, której ojciec nigdy nie wykorzysta z powodu przedwczesnej śmierci. Wobec tego na jego koncie w ZUS znajduje się nadwyżka, która winna zostać zaliczona na jego długi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia [...]. skarżący zarzucił Zakładowi, że nie bierze pod uwagę w ogóle faktu, iż to z powodu działań ZUS, tj. nieudzielenia odpowiedzi w sprawie zadłużenia ojca, spadek został przez niego przyjęty. Skarżący ponownie wskazał, że organ przyjął błędną liczbę osób zatrudnionych, bowiem z druku RCX wynika, iż zatrudnione były jedynie dwie panie. Na potwierdzenie swoich racji skarżący powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 października 2007r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1816/07. Na rozprawie w dniu [...]. skarżący przedłożył pismo procesowe wraz z decyzją Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B., mocą której umorzono ww. zaległość wobec skarżącego. Naczelnik, kierując się ważnym interesem podatnika, uznał, że skarżący nie był w stanie uregulować należności z uwagi na stan zdrowia - zdiagnozowany zespół wazowagalny, padaczka, naczyniak żylny w prawej części płata skroniowego oraz zaburzenia adaptacyjne o obrazie depresyjno – lękowym. Ponadto wskazał na bardzo trudną sytuację rodzinną skarżącego –niepełnosprawny brat W., któremu skarżący przekazał 50 % udział w 13, 27 m2 minikawalerce, zabezpieczając w ten sposób jego przyszłość. W ocenie Naczelnika, za umorzeniem przemawia również interes publiczny, rozumiany jako: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje : Przystępując do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy należy wskazać, ze tut. Sąd wyrokiem z dnia 20 lutego 2013r. w sprawie I SA/Bd 32/13 uchylił decyzje obu instancji, nakazując organom przy ponownym rozpoznaniu sprawy wziąć pod uwagę wskazówki Sądu. Należy w tym miejscu przywołać przepis art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2012r. poz. 270 ze zm.) - dalej zwaną w skrócie: "ppsa", zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Chodzi tu zarówno o ocenę prawną jak i wskazania sformułowane w uzasadnieniu orzeczenia. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt zostało uznane za błędne. Z kolei wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (A. Kabat [ B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 324). Zatem z treści art. 153 p.p.s.a. wynika, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Tutejszy Sąd uchylając decyzje organów administracyjnych wskazał kierunki dokonania ustaleń i oceny prawnej. W tym miejscu należy przywołać treść uzasadnienie poprzedniego wyroku, w którym tut. nakazał organowi wzięcie pod uwagę wszystkich argumentów strony. I tak rozpoczynając od najdalej idącego Sąd przypomniał organowi o możliwości umorzenia z urzędu zobowiązań, do czego organ ma prawo. Ta sugestia pozostała bez odpowiedzi. Nie rozpoznano także możliwości umorzenia samych odsetek od tych należności, które z mocy prawa nie podlegają umorzeniu. Sąd przywołał orzecznictwo m. innymi wyrok WSA w Olsztynie z dnia 6 sierpnia 2009r., sygn. akt I SA/Ol 453/09, LEX nr 555234 oraz wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2009r., sygn. akt II GSK 679/08, LEX nr 484061) zarówno sądów wojewódzkich jak i NSA. Bez reakcji organu pozostała także kwestia przywołanego przez stronę prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 31 października 2007r. sygn. akt V SA/Wa 1816/07. W przywołanym przez stronę wyroku Sąd stwierdził, że: "Jednoznaczna deklaracja ustawodawcy, zawarta w art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dotycząca sposobu rozumienia pojęcia »należności z tytułu składek«, nakazuje przyjąć, iż art. 30 ustawy wyłącza stosowanie art. 28 wobec jedynie składek, nie wyłącza natomiast dopuszczalności rozważania przez organy orzekające zastosowania art. 28 wobec pozostałych elementów składających się na ustawowo zdefiniowane pojęcie »należności z tytułu składek«, w tym odsetek". Dalej WSA podał, że: "Błędnie zatem organy orzekające w sprawie przyjęły, iż art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyklucza dopuszczalność zastosowania art. 28 ustawy wobec należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych, w części dotyczącej odsetek za zwłokę w ich uiszczeniu. Mogło to mieć wpływ na wynik sprawy, ponieważ organy orzekające nie rozważyły spełnienia warunków określonych w art. 28 ust. 3 pkt 4 ustawy wobec odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne (stosownie do art. 32 ustawy) finansowanych przez ubezpieczonych, zwłaszcza, iż uiszczenie odsetek lub ich umorzenie nie ma wpływu na przyszły wymiar świadczenia emerytalnego ubezpieczonych, jak wskazały to organy orzekające wobec samych składek." Organ w ogóle nie zajął się tą sprawą. Istotnie poprzedni skład orzekający sformułował pogląd, że przepis art. 30 u.s.u.s. odnosi się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, ale jednak wyraził pogląd, że organ ma obowiązek rozpatrzyć wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek (z wyłączeniem samych składek) finansowanych przez pracowników a dotyczyło to (m.in. odsetek za zwłokę od składek), co powinien uczynić w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 u.s.u.s., czego jak wynika z treści decyzji nadal nie uczynił. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie ma prawa zastępować organu w jego decyzji w podniesionej przez stronę kwestii umorzenia ww. odsetek od składek, do których nie stosuje się umorzenia. Jednak skoro poprzedni skład wyraził taką opinię i wskazał orzecznictwo prezentujące ten pogląd, a sam skarżący powołał się na konkretny wyrok, to obowiązkiem organu w przypadku odmowy było odniesienie się do podniesionych przez poprzedni skład kwestii, jak również na reakcję zasługiwało stanowisko strony w tej materii. Skarżący, jak wynika z treści skargi, po raz kolejny podnosi, że nie udzielono mu rzetelnej odpowiedzi co do wysokości zobowiązań zmarłego, gdyż od tego uzależnił przyjęcie spadku. Według strony udzielono mu błędnej odpowiedzi podając zaniżoną wartość długu ojca. Ta kwestia nadal mimo wskazań Sądu nie została w sposób jasny i czytelny wyjaśniona, mimo, ze obowiązkiem organu jest również przekonanie strony co do zastosowanych przepisów i rozstrzygnięcia. Wreszcie Sąd w poprzednim składzie nakazał organom wzięcie pod uwagę wszystkich zarzutów strony, w tym również jego sytuację zdrowotną, rodzinną i finansową. Reasumując Sąd stwierdza, że organ nie zastosował się w pełni do wskazówek wyroku z dnia 20 lutego 201 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 32/13 czym naruszył przede wszystkim przepis art. 153 p.p.s.a. oraz art. 7 i art. 77 k.p.a. Na marginesie należy podnieść, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. decyzją z [...]. umorzył zaległość podatkową obciążającą stronę jako spadkobiercę po J. P. w kwocie 9.182,00 zł po analizie sytuacji majątkowej strony oraz zdrowotnej i rodzinnej wskazując, iż w sprawie zaszła przesłanka ważnego interesu strony. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c), w związku z art. 153 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku. E. Kruppik – Świetlicka M. Łent U. Wiśniewska