I SA/Bd 133/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 10 czerwca 2016 r. w sprawie ze skargi R. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2009 r. do stycznia 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W dniu 4 maja 2016r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Od 2011r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jak majątek wnioskodawca wskazał mieszkanie o pow. 70 m² - prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Oświadczył, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył zeznanie podatkowe żony za 2014r., decyzje o uznaniu skarżącego oraz jego żony za osoby bezrobotne. Ponadto skarżący w piśmie z dnia 7 czerwca 2016r. oświadczył, że: ostatnie zeznanie podatkowe składał w 2011r.; nie posiada żadnych rachunków bankowych; nie korzysta z pomocy społecznej; nie posiada samochodu; nie posiada oszczędności; korzysta ze wsparcia finansowego rodziny w kwocie 300 zł miesięcznie; nie prowadzi działalności gospodarczej; nie posiada zobowiązań kredytowych. Wniósł także o ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2016r. Referendarz sądowy zwolnił skarżącego od wpisu od skargi oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący wniósł sprzeciw na część powyższego postanowienia odmawiającą przyznania mu zawodowego pełnomocnika. Wskazał na obawę, że samodzielnie nie będzie w stanie przedstawić podstawy prawnej argumentów uzasadniających jego stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie Referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007r., II FZ 498/07 – dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego, że strona wykazała, że spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Zaznaczyć wypada, że wybór powyższej postaci prawa pomocy na obecnym etapie postępowania przyczynia się do realizacji prawa do sądu skarżącego. Otóż skarżący stoi przed koniecznością uiszczenia wpisu sądowego od skargi, stanowiącego element kosztów sądowych, natomiast udział profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie sprawy nie jest potrzebny. Zgodnie z art. 175 § 1 i § 3 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 p.p.s.a. sąd powinien udzielać stronom występującym bez tego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Podkreślić też trzeba, że odmowa przyznania profesjonalnego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości złożenia kolejnego wniosku w tej materii na dalszym etapie postępowania. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji