I SA/Bd 146/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 11 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku do towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do maja oraz od listopad i grudzień 2012 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką dzieci, którego miesięczny dochód wynosi ok. [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz wierzytelności. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący podał: zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego w Nakle nad Notecią [...] zł oraz wobec ZUS ok. [...] zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: zeznania podatkowe za lata 2016-2017; zeznania podatkowe żony za lata 2016-2017; wyciągi z rachunków bankowych; protokół odbioru ruchomości; księgę przychodów i rozchodów za okres od stycznia do czerwca 2018r.; deklaracje VAT-7 za okres od stycznia do czerwca 2018r.; zestawienie sprzedaży VAT za okres od stycznia do czerwca 2018r.; umowę leasingu operacyjnego oraz decyzję o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną z dniem [...] stycznia 2018r. bez prawa do zasiłku. Ponadto skarżący oświadczył, że: wraz z żoną nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej; nie może udokumentować żadnych ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem domu, ponieważ zamieszkują z rodzicami żony i wszystkie rachunki są wystawiane na ojca żony skarżącego; wraz z żoną nie posiadają żadnych oszczędności; żona ponosi wydatki związane z utrzymaniem domu w ˝ części; nie posiada żadnych źródeł utrzymania i pozostaje na utrzymaniu żony; posiada samochód marki [...] o wartości [...] zł zajęty przez Urząd Skarbowy w [...]; żona skarżącego posiada samochód marki [...] o wartości ok. [...] zł; posiada kredyt w banku [...] na kwotę [...]zł oraz w [...] na kwotę [...]zł; żona skarżącego posiada leasing na samochód; wobec żony skarżącego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne; wobec jego osoby prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Urząd Skarbowy w Nakle. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 1302) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym miejscu wskazać również należy, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu (wpis od skargi wynosi [...] zł), z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Skarżący na urzędowym formularzu PPF podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką dzieci, którego miesięczny dochód wynosi ok. [...] zł. Jak wynika z przedłożonej decyzji Starosty [...] skarżący z dniem [...] stycznia 218 uzyskał status osobny bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Skarżący pozostaje na utrzymaniu żony, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Oświadczył, również, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych. W tym miejscu wskazać należy, że z dokumentów nadesłanych w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego wynika również, że skarżący w latach 2016-2017 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazał dochód w kwocie [...]zł – rok 2016 oraz wykazał stratę w kwocie [...]zł – rok 2017. Wskazać również należy, że za powyższe okresy rozliczeniowe skarżący wykazał przychód odpowiednio w kwotach [...]zł oraz [...] zł. Żona skarżącego za lata 2016-2017 wykazała odpowiednio dochód w kwotach [...]zł oraz [...] zł. Przychód natomiast za powyższe okresy rozliczeniowe wyniósł odpowiednio [...] zł oraz [...] zł. Jak wynika z nadesłanych dokumentów skarżący obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Żona skarżącego natomiast za okres od stycznia do czerwca 2018r. wykazuje stratę w wysokości [...] zł. Przychód za powyższy okres rozliczeniowy wynosi natomiast [...] zł. W kontekście powyższych uwag zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Zatem sam fakt wykazania straty, będącej wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie może przesądzać o wyniku rozstrzygnięcia dotyczącego przyznania prawa pomocy. Strata, mająca znaczenie dla rozliczeń podatkowych, nie oznacza bowiem realnego braku środków finansowych (por. postanowienia: NSA z dnia 09 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 43/11; NSA z dnia 04 listopada 2014 r., sygn. akt II GZ 735/14; NSA z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II GZ 860/14 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem skoro skarżący wraz z żoną w latach 2016-2017 z tytułu prowadzonych działalności gospodarczych uzyskali łączny przychód w kwocie [...]zł to bez wątpienia jest on w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł. Orzekający dostrzega fakt o czym była już mowa wcześniej, że obecnie skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej i jak oświadczył pozostaje na utrzymaniu żony, nie mniej wskazać należy, że żona skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres styczeń-czerwiec 2018r. wykazała przychód w kwocie [...]zł. Zatem raz jeszcze przypomnieć skarżącemu należy o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Ponadto wskazać również należy, że jak wynika z deklaracji VAT-7 w okresie od stycznia do czerwca 2018r. żona skarżącego dokonała dostawy towarów i usług w łącznej kwocie [...]zł oraz w powyższym okresie dokonała nabycia towarów i usług pozostałych za łączna kwotę [...]zł. Zatem zdaniem orzekającego stwierdzić należy, że żona skarżącego z którą wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe miała możliwość zgromadzenia środków na pokrycie kosztów udziału w sprawie męża. Ponadto jak podał skarżący posiada dwa kredyty na łączna kwotę [...]zł. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie oświadczył, że kredyty te zostały wypowiedziane czy tez nie są spłacane. Zatem stwierdzić należy, że skarżący regularnie spłaca te zobowiązania cywilnoprawne. Skarżący oświadczył, bowiem, że w stosunku do jego osoby prowadzone jest tylko postępowanie egzekucyjne przez Urząd Skarbowy w Nakle oraz, że posiada zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego i ZUS. Odnosząc się do okoliczności spłaty kredytu wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych zobowiązań nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacała inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Gdyby przyjąć stanowisko odmienne, to konieczność spłacania takich zobowiązań zawsze stanowiłaby przeszkodę w ponoszeniu kosztów sądowych. Ponadto uwzględnienie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy mogłoby godzić w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa innych obywateli, którzy będąc w takiej samej sytuacji życiowej i zarobkowej nie zaciągają tego rodzaju zobowiązań. Nie podważając przy tym prawa każdego obywatela do swobodnego kształtowania swojej sytuacji finansowej, nie można jednak zaakceptować postawy polegającej na zaciąganiu zobowiązań finansowych o charakterze prywatnym i jednoczesnym występowaniu o pomoc państwa przy założeniu a priori jej zasadności, z uwagi na brak środków finansowych wynikający z konieczności zaspokojenia tych zobowiązań. Podkreślenia również wymaga, że skoro strona wygospodarowała środki na udział zawodowego pełnomocnika w przedmiotowej sprawie którego udział na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny to tym bardziej winna zgromadzić środki finansowe na opłacenie wpisu od skargi. W tym stanie rzeczy wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.