I SA/Bd 158/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Ł. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu sprzedaży lokalu mieszkalnego postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 70% 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie W dniu 27 lutego 2015 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz małoletnim synem, którego miesięczny dochód wynosi 3.900 zł. Oświadczył, że posiada oszczędności w kwocie 1.000 zł. Skarżący wskazał, że innego majątku nie posiada. Do wniosku skarżący dołączył zaświadczenie lekarskie o chorobie syna. Referendarz postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 4 maja 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Ponadto skarżący przedłożył: wyciągi z rachunków bankowych oraz zeznania podatkowe za lata 2012, 2013, 2014 (PIT-11, PIT-37). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11 i sygn. akt I OZ). Z regulacji zawartej w art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy, gdy znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, przy czym ciężar wykazanie przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy obciąża wnioskodawcę, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Należy zauważyć, że w orzecznictwie sadowym przyjmuje się dość powszechnie, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może wystąpić o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09). Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej skarżącego oraz jego żony Sąd uznał za zasadne przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Podstawą do takiego stwierdzenia jest przede wszystkim sytuacja majątkowa skarżącego, który uzyskuję dochód w wysokości 1.000 zł miesięcznie oraz sytuacja majątkowa rodziny skarżącego, w tym wysokość osiąganych dochodów wspólnego gospodarstwa domowego, którego miesięczny dochód wynosi 3.900 zł. Z zeznania podatkowego za 2014 r. wynika, że skarżący osiągnął dochód wysokości 9.929,04 zł, za 2013 r. (wraz żoną) - 38.900 zł, a za 2012 r. (wraz z żoną) – 28.329,45 zł. Ponadto skarżący przedstawił zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, iż syn skarżącego posiada wadę rozszczepienia wargi i podniebienia. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że leczenie jest długotrwałe i zajmuje lata, a obecnie dziecko jest już po dwóch operacjach i w dalszym procesie rekonwalescencji. Z rachunków bankowych przedstawionych przez skarżącego wynika, że saldo konta skarżącego jest ujemne, a żona skarżącego korzysta z limitu kredytowego do kwoty 6.000 zł, który jest wykorzystywany na bieżące wydatki utrzymania rodziny, przy czy skarżący dokładnie nie sprecyzował tych wydatków. Niemniej, biorąc pod uwagę sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, przede wszystkim wysokość osiąganych dochodów ok. 3.900 zł brutto, chorobę syna oraz stan majątku (samochód Skoda Fabia 2005r. 1,9 TDI, 1000 zł oszczędności), uznano, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniono jednak, że skarżący ma możliwość poniesienia 30% kosztów sądowych (wpis od skargi wynosi 1.140 zł). W ocenie Sądu obciążenie go taką częścią kosztów sądowych nie będzie się wiązało z zagrożeniem dla pokrycia jego uzasadnionych wydatków, a także nie będzie stanowiło bariery utrudniającej mu dostęp do Sądu. Podkreślenia również wymaga, że wydatkowanie środków związanych z prowadzeniem sprawy sądowej ma charakter tymczasowy, albowiem stosownie do art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt na wniosek strony zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Odnosząc się natomiast do wniosku strony w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika (doradcy podatkowego) wskazać należy, że decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, należy przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych. Zdaniem Sądu, skoro skarżący i jego żona osiągają stały dochód, to strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Należy też zauważyć, że zwolnienie skarżącego z części kosztów sądowych, stwarza mu możliwość wygospodarowania środków finansowych na pokrycie kosztów udziału pełnomocnika w sprawie. Ponadto, jak wynika z orzecznictwa sądowego ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter wyjątkowy. W myśl bowiem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten nakłada na sąd obowiązek wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Zgodnie natomiast z art. 140 § 1 p.p.s.a., stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Strona działając bez adwokata lub radcy prawnego nie zostanie zatem pozbawiona możliwości obrony jej praw (por. postanowienia NSA: z dnia 27 września 2004 r., FZ 330/04, z dnia 28 września 2004 r., FZ 246/04). Okoliczności te powodują, że nie ma obecnie podstaw do angażowania publicznych środków na pokrycie kosztów pomocy prawnej w tym zakresie. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.