I SA/Bd 181/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 01 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] maja 2016 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniosek P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o majątku i dochodach w pozycji wartość zysku lub starty za ostatni rok obrotowy według bilansu wnioskodawca wykazał kwotę [...]zł, wysokość kapitału zakładowego [...] zł; wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...] zł. W uzasadnieniu wniosku podano, że w kasie było [...] zł co łącznie z [...] zł na koncie daje [...] zł. Do końca roku oddział spodziewa się wpływu [...] zł dotacji z Urzędu M. B. oraz ok. [...] zł składek członkowskich tj. łącznie [...] zł. Spodziewane wydatki to: 7 m-cy czynszu po [...] zł oraz 7 opłat za prowadzenie rachunku po [...] zł. Wpłynie również dotacja Urzędu M. B., która wraz z wpisowym uczestników pokryje koszty organizacji wybranych imprez turystycznych w drugim półroczu. Obecne posiadane środki [...] zł oraz spodziewany wpływ [...] zł daje [...] zł które nie pokryją planowanych wydatków w kwocie [...]zł (czynsz, konto, prąd). Na brakujące [...] zł odział liczy na darowizny od członków i sympatyków. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej zwana p.p.s.a, właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a zwolnienie z części kosztów postępowania, jest możliwe jeśli jednostka taka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.). Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że co do zasady, każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Prawo pomocy ma charakter szczególny i dlatego z uprawnienia tego mogą skorzystać jedynie podmioty, które wykażą, że znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Przenosząc powyższe ogólne wywody na grunt przedmiotowej sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, że wpis od skargi wynosi 100 zł. Wnioskodawca posiada majątek (wartość środków trwałych wynosi [...] zł) o wartości wielokrotnie wyższej niż wysokość wpisu. Zatem mając na uwadze wartości posiadanych środków trwałych, udzielenie wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby swoistego rodzaju uprzywilejowanie strony skarżącej. Odnosząc się do wskazywanych we wniosku okoliczności dotyczących kosztów związanych z wynajmem pomieszczenia opłat za prąd oraz opłat za prowadzenie rachunku bankowego wskazać należy, że wszystkie wskazane zobowiązania należą do zobowiązań cywilnoprawnych. Podkreślenia jednak wymaga, że zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi, do których zaliczają się między innymi koszty sądowe. Nie do zaakceptowania jest stanowisko strony, która w pierwszej kolejności reguluje zobowiązania cywilnoprawne a następnie oczekuje pomocy państwa w zakresie finansowania jej ze środków publicznych. Wskazać również należy, że Towarzystwo powinno wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Podzielić więc należy ugruntowany w orzecznictwie pogląd, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). Zauważyć też należy, iż z mocy art. 239 § 2 p.p.s.a. ( dodany przez art. 1 pkt 64 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2015 r., poz. 658) od dnia 15 sierpnia 2015 r. nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych organizacje pożytku publicznego, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach własnych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2014 r. poz. 1118, 1138 i 1146) w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Strona skarżąca - jak wynika z KRS – nie posiada statusu organizacji pożytku publicznego. Jednocześnie orzekający nie znalazł podstaw, by ustanowić na rzecz strony pełnomocnika z urzędu, podzielając w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008r., sygn. akt I FZ 154/08. Sąd ten wyraził pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącej, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08, wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski. Reasumując należy stwierdzić, że brak jest procesowej konieczności powołania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.