I SA/Bd 244/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 26 kwietnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B.) z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi 5.593,91 zł. Jako majątek skarżący wskazał mieszkanie o pow. 55 m². Oświadczył, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: alimenty – 600 zł miesięcznie; kredyt PKO – 1.200 zł rata miesięczna; kredyt Millennium – 1.900 zł rata miesięczna; kredyt Millennium 1.200 zł rata miesięczna; kredyt BNP Paribas – 460 zł rata miesięczna; karta Millenium 1.500 zł rata miesięczna; miesięczne utrzymanie 2.500 zł. W odpowiedzi na zarządzenie Referendarza sądowego skarżący przedłożył: zeznania podatkowe za lata 2014-2016; potwierdzenia wykonania przelewu; wyciąg z rachunku bankowego; zaświadczenie o zarobkach; akt notarialny; umowy pożyczki gotówkowej; umowę kredytu; zawiadomienie o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej; zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej; zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę; zwolnienie lekarskie. Ponadto skarżący oświadczył, że: nie korzysta z pomocy społecznej; jest właścicielem lokalu mieszkalnego przy ul. [...]; nie jest właścicielem nieruchomości wskazanej w pkt 2 formularza; nie posiada oszczędności; jedynym źródłem utrzymania jest umowa o pracę; nie posiada samochodów ani innych pojazdów; nie prowadzi działalności gospodarczej; nie pozostaje w związku małżeńskim; nie posiada statusu osoby bezrobotnej; łączne wydatki związane z opłatami i kredytami wynoszą 5.797,74 zł. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2017 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał, że skarżący nie wykazał, by spełniał ustawowe przesłanki umożliwiające przyznanie mu prawo pomocy oraz że nie przedłożył wszystkich dokumentów, o które był wzywany. Pismem z dnia 18 kwietnia 2017 r. strona złożyła sprzeciw, w którym wnosiła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od opłaty sądowej w całości, ewentualnie w części. Skarżący podniósł, że Referendarz nie odniósł się i nie uwzględnił jego choroby i wypadku, w wyniku którego złamał bark, uszkodził miednicę oraz przeszedł dwie operacje, lecz nie odzyskał sprawności ręki. Wskazał także, że przedłożył wszystkie posiadane dokumenty wskazujące na jego sytuację majątkową. Dodał, że w wyniku działań organu jego działalność gospodarcza uległa zawieszeniu, wypowiedziano mu kredyty i został oszukany przez inne firmy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Innymi słowy, udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 28 sierpnia 2014 r., II FZ 1109/14, z dnia 5 września 2014 r., II OZ 874/14). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie przedłożył wszystkich dokumentów, o które był wzywany przez Referendarza sądowego – nie przedłożył wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (przedłożono tylko wyciąg z rachunku bankowego, który skarżący posiada w banku Millennium, natomiast nie przedłożono wyciągów z rachunków bankowych, które skarżący posiada w PKO S.A. oraz mBanku – przedłożono jedynie potwierdzenia dokonania przelewu). W pkt 2 wezwania wysłanego do pełnomocnika strony skarżącej jednoznacznie wskazano, że należy przedłożyć wyciągi i wykazy z wszystkich posiadanych rachunków bankowych w tym lokat za okres ostatnich trzech miesięcy. Wyciągi miały obrazować wszelkie operacje dokonywane na rachunku w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji skutkujących obciążeniem rachunku (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji skutkujących przyrostem środków (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Rację należy przyznać Referendarzowi, że jest to bardzo istotny brak wniosku o prawo pomocy. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11). Przedmiotowych dokumentów skarżący nie dołączył także do złożonego sprzeciwu. W konsekwencji należy uznać, że nie przedstawił on wystarczających informacji, by rzetelnie ocenić jego faktyczną sytuację materialną, a co za tym idzie nie wykazał, że całkowite poniesienie opłaty sądowej mogłoby spowodować ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego. Ponadto, na podstawie przedłożonych przez skarżącego dokumentów, nie można ustalić, jakie są rzeczywiste źródła finansowania ponoszonych przez stronę wydatków. W tym względzie wskazać należy, że skarżący z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w kwocie 5.593,91 zł netto. Z przedłożonego zaświadczenia o zarobkach wynika, że miesięczne przeciętne wynagrodzenie z ostatnich trzech miesięcy wynosi 3.308,33 zł netto (załącznik nr 3, k. 247 akt sądowych). Na urzędowym formularzu skarżący wskazał, że ponosi miesięczne wydatki w kwocie 9.360 zł (alimenty, kredyty, karta i miesięczne utrzymanie). W oświadczeniu (załącznik nr 5, k. 249 akt sądowych) nadesłanym w odpowiedzi na zarządzenie Referendarza sądowego skarżący oświadczył, że wydatki związane z kredytami i opłatami wynoszą 5.797,74 zł. Ponadto wskazał, że wydatki związane z zakupem żywności, lekarstw oraz ubrań opłaca z kart kredytowej, gdzie limit wynosi 6.000 zł. Podkreślenia przy tym wymaga, że skarżący nie posiada żadnych oszczędności. Nie korzysta z pomocy społecznej. Nie ma również statusu osoby bezrobotnej. Skarżący nie wyjaśnił, skąd bierze środki na systematyczne pokrywanie nadwyżki wydatków nad uzyskiwanymi dochodami. Powtórzyć należy, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca podał, że uzyskuje dochód z umowy o pracę w kwocie 5.593,91 zł, natomiast łączne wydatki wynoszą 9.360 zł. Z kolei w odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego oświadczył, że przeciętne wynagrodzenie wynosi 3.308,33 zł, zaś wydatki stanowią kwotę 5.797,74 zł (bez wydatków na żywność, lekarstwa i ubrania). Niemożliwa jest sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Powyższe powoduje, że oświadczenia o dochodach złożone przez skarżącego nie można uznać za rzetelne. Odnosząc się do okoliczności spłaty kredytu wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych zobowiązań nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie NSA z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi kasacyjnej pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Zdaniem Sądu strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd po dokonaniu analizy sytuacji finansowej skarżącego uznał, że nie przedstawił on wystarczających informacji, by ocenić jego rzeczywistą sytuację materialną, a co za tym idzie – nie wykazał, że całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować u niego ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego. Sąd zauważa, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego w przypadku, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Jeszcze raz należy podkreślić, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Skoro skarżący nie przedłożył wszystkich dokumentów, o które był wzywany i w sposób nierzetelny przedstawił swoją sytuację materialną, to nie było podstaw do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i przyznania mu pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższej oceny nie zmieniają twierdzenia zawarte w sprzeciwie. To, że skarżący uległ wypadkowi nie stało na przeszkodzie rzetelnemu przedstawieniu przez stronę swojej sytuacji majątkowej. Zdaniem Sądu, stan faktyczny sprawy został poprawnie oceniony i ustalony przez Referendarza sądowego. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z oceną dokonaną przez Referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż skarżący nie wykazał, że jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.