I SA/Bd 262/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2014 r. postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2016 r. i zwolnić skarżącego od kosztów sądowych Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że Urząd Skarbowy zabezpieczył cały jego majątek. Zmuszony był zawiesić działalność gospodarczą. Nie ma pracy, nie stać go na utrzymanie, żyje za pożyczone pieniądze od rodziców i znajomych i za to kupuje jedzenie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie osiąga żadnego dochodu. Jako majątek wnioskodawca wskazał zabudowane grunty rolne G. (wartość 200.000 zł), grunty rolne w L. (wartość 200.000 zł) – wpisy hipotek zabezpieczających. Posiada oszczędności w kwocie 1000 zł – zabezpieczone przez Urząd Skarbowy. Oświadczył, że pojazdy Opel Astra rok produkcji 92 oraz Peugeot rok produkcji 1990 zostały zajęte przez Urząd Skarbowy. Inne pojazdy które wnioskodawca posiadał były przewłaszczone na banki, które po zajęciach Urzędu Skarbowego zabrały samochody. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: PIT-36L za lata 2014-2015; wyciągi z rachunków bankowych; wypis z CEIDG w zakresie zamknięcia działalności gospodarczej; zaświadczenie o wymeldowaniu z pobytu stałego; kserokopię aktu notarialnego; umowy pożyczki; umowy kredytowe; zajęcie wierzytelności; zawiadomienie o wszczęciu egzekucji; Postanowienie Sądu Rejonowego o nadaniu klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu; wezwania do zapłaty; wypowiedzenia umów kredytowych; kserokopię umowy o pracę. W piśmie z dnia 30 czerwca 2016r. (data wpływu do tut. Sądu) strona wyjaśniła, że: wszelką dokumentacje potwierdzająca dochód skarżącego zabezpieczył urząd w ramach prowadzonego postępowania; obecnie skarżący jest zatrudniony na ½ etatu na okres próbny z wynagrodzeniem w wysokości ½ minimalnego wynagrodzenia i jest to jego jedyny dochód; skarżący nie korzystał i nie korzysta z żadnych świadczeń pomocy społecznej; tytuł prawny do lokalu ul. [...] w B. posiadają rodzice skarżącego, skarżący nie przebywa pod tym adresem a wskazuje go za zgodą mieszkańców i ich upoważnieniem do odbioru korespondencji; w chwili obecnej skarżący nie ma stałego miejsca zamieszkania i zamieszkuje w razie konieczności w pomieszczeniach socjalnych firmy w której jest przyjęty na okres próbny; skarżący posiada dom w Łochowie (stan bardzo zły, rozpadająca się rudera), jednakże od momentu kupna nieruchomości skarżący nie ma możliwości ewentualnego zamieszkania w nieruchomości, gdyż przebywają tam osoby które wcześniej były tam zameldowane i które dobrowolnie nie chcą opuścić nieruchomości, skarżący posiada wyrok eksmisyjny jednakże koszt czynności eksmisyjnych wyliczony został na kwotę ok. 18.000 zł na co podatnika nie stać; koszty wyżywienia, środków czystości, a także kosztów związanych z poszukiwaniem pracy, oscylują miesięcznie w zależności od miejsca przebywania ok. 500- 800 zł; jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę. Postanowieniem z dnia 26 lipca 2016r. Referendarz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz ocenił, że oświadczenia skarżącego są nierzetelne, a co za tym idzie – nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W złożonym sprzeciwie skarżący podał, że jego środki finansowe zostały zabezpieczone w ramach postępowania, dodatkowo przy zablokowaniu majątku nie mógł prowadzić działalności gospodarczej. Dodał, że nie może sprzedać nieruchomości z uwagi na hipoteki, których wartość przekracza wartość nieruchomości, a wszystkie jego środki finansowe na rachunkach bankowych zostały zabezpieczone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-6 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie wskazanemu wyżej podmiotowi prawa pomocy w zakresie częściowym następuje – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że wykładnia określenia: "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt przedmiotowej sprawy należy wskazać, że wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zasługiwał na uwzględnienie. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Po zawieszeniu działalności gospodarczej z powodu niemożliwości jej prowadzenia ze względu na dokonane zabezpieczenia, jedyny dochód skarżącego pochodzi z zatrudnienia na ½ etatu w wysokości ½ minimalnego wynagrodzenia. Z Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia11 września 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 r. wynika, że wynagrodzenie takie to 1.850 zł, zatem miesięczny dochód skarżącego to 925 zł. Biorąc pod uwagę wysokość wpisu od złożonej skargi (41.653 zł) należy wskazać, że wpis ten jest 45-krotnie większy niż miesięczny dochód skarżącego. Dodać trzeba, że jako majątek wnioskodawca wskazał zabudowane grunty rolne G. (wartość 200.000 zł) oraz grunty rolne w L. (wartość 200.000 zł), jednak na obu są wpisy hipotek zabezpieczających. Dom w Ł. także jest zabezpieczony hipotekami w ramach postępowania zabezpieczającego podatkowego. Oszczędności skarżącego (w kwocie 1.000 zł) są zabezpieczone przez Urząd Skarbowy, podobnie jak dwa samochody, które posiada. Inne pojazdy, które wnioskodawca posiadał, zostały przejęte. W rozpatrywanej sprawie biorąc pod uwagę sytuację majątkową i życiową wnioskodawcy, przede wszystkim niski dochód i zablokowane składniki majątku, uznać należy, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Chociaż posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, to okoliczność taka nie może być jednak podstawą do "automatycznego" odmówienia stronie zwolnienia od kosztów, bez pełnego zbadania jej sytuacji majątkowej przedstawionej we wniosku. Reguła ta nie odnosi się zarazem do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie prawa pomocy nie mają realnej (obiektywnej) możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu (por. też post. NSA z 21.09.2011r., II FZ 500/11, Legalis; post. NSA z 20.01.2012r., II FZ 833/11, Legalis, a także post. NSA z 18.12.2013r., II GZ 747/13, Legalis). Za koniecznością przyznania stronie prawa pomocy przemawia, że obecnie skarżący jest zatrudniony na ½ etatu na okres próbny z wynagrodzeniem minimalnym i jest to jego jedyny dochód, natomiast koszty wyżywienia, środków czystości, a także kosztów związanych z poszukiwaniem pracy, określił miesięcznie w zależności od miejsca przebywania na ok. 500-800 zł. Biorąc pod uwagę jego miesięczny dochód (925 zł) trzeba uznać, że niemożliwym jest, by skarżący poczynił oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania przekładając zaoszczędzone kwoty na uiszczenie kosztów sądowych. Trzeba uznać, że obiektywnie jest on pozbawiony możliwości uzyskania środków na poniesienie kosztów z jakichkolwiek źródeł. Sąd wziął pod uwagę, że dochód skarżącego jest bardzo niski. Majątek, jaki posiada, jest zablokowany i skarżący w rzeczywistości nie może z niego korzystać, a co za tym idzie – nie jest w stanie dokonać wymaganych prawem opłat. Realnie oceniając możliwości finansowe skarżącego należy stwierdzić, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd przyznając prawo pomocy we wskazanym zakresie kierował się zasadą zapewnienia skarżącemu prawa (dostępu) do Sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wobec powyższego na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.