I SA/Bd 275/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 14 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. J. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 czerwca 2017r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III kwartał 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżąca wniosła na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód z tytułu świadczenia emerytalnego oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosi łącznie 2.900 zł. Skarżąca oświadczyła, że: nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych. Jako majątek wnioskodawczyni wskazał mieszkanie o pow. 75 m˛ o wartości 130.000 zł. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wskazała: koszty związane z utrzymaniem mieszkania 300 zł, opłaty za media 330 zł, koszty leczenia 100 zł. Ponadto skarżąca oświadczyła, że na nieruchomości wpisane jest zabezpieczenie Urzędu Skarbowego w Ś.. Ponadto ze świadczenia emerytalnego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: PIT-36L za lata 2015-2016; zawiadomienie z banku o przeterminowanym zadłużeniu; decyzje o waloryzacji emerytury; informację o miesięcznych opłatach za lokal mieszkalny; fakturę za gaz; podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 października 2016r. do 31 grudnia 2016r. oraz za okres od 1 stycznia 2017r. do 31 marca 2017r.; wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiące od stycznia do marca 2017r.; VAT-7K za I kwartał 2017r. Ponadto skarżąca oświadczyła, że: nie korzysta z pomocy społecznej; nie posiada oszczędności; utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego i prowadzonej działalności gospodarczej; nie posiada samochodów; nie posiada zobowiązań kredytowych; ze świadczenia emerytalnego prowadzona jest egzekucja administracyjna w wysokości 363,38 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2017r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pom0cy we wnioskowanym zakresie. W złożonym sprzeciwie strona wniosła o uchylenie ww. postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 – dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że skarżąca nie przedstawiła w sprzeciwie żadnych nowych okoliczności przemawiających za koniecznością przyznania jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd stwierdza, że Referendarz poprawnie ustalił stan majątkowy i finansowy strony oraz prawidłowo uzasadnił odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. Powyższej oceny skarżąca skutecznie nie podważyła w bardzo lakonicznym sprzeciwie, w którym zawarła jedynie wniosek o uchylenie postanowienia referendarza oraz wniosek o przyznanie jej prawa pomocy. Sprzeciw nie zawiera żadnej treści merytorycznej. Analizując ponownie sytuację skarżącej Sąd przychyla się do oceny dokonanej przez Referendarza. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.