I SA/Bd 279/25

WyrokWSA w Bydgoszczy2025-08-26

Skład orzekający: Halina Adamczewska-Wasilewicz, Tomasz Wójcik, Joanna Janiszewska-Ziołek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, które nie podlega weryfikacji prawidłowości ustaleń dokonanych w postępowaniu o odmowę przyznania płatności?
Ratio decidendi
Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiotem nie jest weryfikowanie prawidłowości ustaleń w zakresie odmowy przyznania płatności. Ostateczne i prawomocne rozstrzygnięcia zapadłe w postępowaniu o odmowę przyznania płatności zachowują swoją wagę w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Organ w postępowaniu ustaleniowym nie jest uprawniony do kontrolowania zasadności decyzji odmawiającej pomocy, a jedynie jest zobligowany do ustalenia faktu wynikającego z odmowy przyznania płatności, a mianowicie tego, że pomoc taka jest kwotą pobraną nienależnie lub w nadmiernej wysokości.
Stan faktyczny
Spółka G. sp. z o.o. wnioskowała o płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi (ONW) w roku 2022. Po wypłaceniu zaliczki, organ odmówił przyznania płatności, stwierdzając stworzenie sztucznych warunków do uzyskania środków. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy i oddalona przez WSA w Bydgoszczy. Następnie wydano decyzję ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności. Spółka zaskarżyła tę decyzję, zarzucając m.in. naruszenie przepisów i błędne ustalenie stanu faktycznego oraz zastosowanie niewłaściwych przepisów prawa materialnego.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Tomasz Wójcik sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Krenz-Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2025r. sprawy ze skargi G.sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu z dnia 5 marca 2025 r. nr BDSPB02-38/2025 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) oddala skargę Decyzją z dnia [...] października 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ż. (dalej: "ARiMR") odmówił przyznania G. (dalej też jako skarżąca, spółka) płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), o które spółka wnioskowała w roku 2022. Organ stwierdził, że w sprawie zachodzą przesłanki do uznania stworzenia sztucznych warunków do uzyskania środków pomocowych. W odwołaniu spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Decyzją z dnia [...] czerwca 2024 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymał w mocy ww. decyzję. Wyrokiem z dnia 8 października 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 554/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił wniesioną skargę. W wyniku powyższego, decyzją z dnia [...] grudnia 2024 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ż. ustalił spółce kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) z kampanii 2022 r. w łącznej wysokości [...] zł. W złożonym odwołaniu spółka wniosła o uchylenie ww. decyzji w całości i umorzenie postępowania pierwszej instancji w całości, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego, skutkującego nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego, a także niewystarczające wyjaśnienie i uzasadnienie podstaw ustalenia, że przyznane płatności zostały pobrane w sposób nienależny. Nieprawidłowe ustalenia faktyczne przełożyły się na zastosowanie przez organ niewłaściwych przepisów prawa materialnego dotyczących stwarzania sztucznych warunków do uzyskania płatności. Decyzją z dnia [...] marca 2025 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Na wstępie organ podkreślił, że przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 i 1c ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 1199; dalej także jako: "ustawa o Agencji") jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych w tym przypisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostały zaliczkowo wypłacone, zgodnie z dyspozycją art. 38a ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2023 r., poz. 2298; dalej jako: ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich), a następnie wydana została decyzja odmawiająca przyznania płatności. W przedmiotowej sprawie stronie wypłacono płatność zaliczkową z tytułu ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa I w wysokości [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu [...] listopada 2022 r. Płatności dokonano zaliczkowo, bez wydania decyzji, a następnie po zebraniu i analizie całości materiału dowodowego organ pierwszej instancji odmówił przyznania stronie wnioskowanej płatności ONW. W związku z powyższym, wypłacona rolnikowi płatność zaliczkowa w kwocie [...]zł, stała się płatnością nienależną w rozumieniu wyżej powołanych przepisów. Organ wyjaśnił, że postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności uregulowane w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiotem nie jest weryfikowanie prawidłowości ustaleń w zakresie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), lecz zbadanie czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków i czy nie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość żądania zwrotu. Postępowanie to nie służy natomiast merytorycznej weryfikacji ustaleń dokonanych w innych postępowaniach, a ostateczne i prawomocne rozstrzygnięcia zapadłe w tych postępowaniach zachowują swoją wagę w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Odnosząc się do zarzutów strony zawartych w odwołaniu, organ odwoławczy stwierdził, że nie mogą one wpłynąć na sposób rozstrzygnięcia sprawy z uwagi na to, że jak wskazano powyżej postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiotem nie jest weryfikowanie prawidłowości ustaleń w zakresie odmowy przyznania płatności. Podniesione w odwołaniu zarzuty strony związane są z merytorycznym rozstrzygnięciem co do samej zasadności odmowy przyznania płatności, a nie z kwestią ustalenia kwoty płatności nienależnie pobranych. Ponadto podniesione przez stronę naruszenie przepisów postępowania skutkujące nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego, a także niewystarczające wyjaśnienie i uzasadnienie podstaw ustalenia, że strona stworzyła sztuczne warunki do uzyskania płatności, były już przez organ nadzoru starannie analizowane w związku ze złożeniem przez stronę postępowania odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ż. z dnia [...] października 2023 r. o odmowie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), zakończonego decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. z dnia [...] czerwca 2024 r., co do której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 8 października 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 554/24, oddalił złożoną skargę. Niniejsze postępowanie nie może być zatem traktowane jako ponowne postępowanie odwoławcze od decyzji organu pierwszej instancji, wydanej po przeprowadzeniu postępowania za rok 2022. Takie postępowania zostały już bowiem przeprowadzone i zostały ostatecznie zakończone. Celem niniejszego postępowania jest określenie, czy zachodzą podstawy do ustalenia skarżącej spółce kwoty nienależnie pobranych płatności oraz czy nie zachodzą przesłanki do dochodzenia zwrotu przy braku przesłanek negatywnych. W tym stanie faktycznym i prawnym, wobec odmowy przyznania płatności, w stosunku do których stronie wypłacona została zaliczka, rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania kwoty tej zaliczki w wysokości [...] zł za nienależnie pobrane, organ odwoławczy uznał za prawidłowe i uzasadnione. Organ podkreślił, że w niniejszej sprawie wypłacone w dniu [...] listopada 2022 r. skarżącej spółce płatności zaliczkowe, nie zostały wypłacone na podstawie pomyłki ARiMR, lecz w oparciu o przepisy bezwzględnie obowiązujące, tj. art. 38a ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 września 2022 r. w sprawie zaliczek na poczet pomocy finansowej w ramach niektórych działań i poddziałań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 za 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ż. na dzień wypłaty nie był w posiadaniu informacji, z których wynikałoby, że producent rolny nie jest uprawniony do otrzymania płatności. Dopiero w wyniku kontroli administracyjnej wniosku i przeprowadzeniu wnikliwego i szczegółowego postępowania dowodowego ustalono, że pomiędzy wnioskodawcą a innymi podmiotami zarejestrowanymi w ewidencji producentów, ubiegającymi się o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), zachodzą powiązania uzasadniające sformułowanie wniosku o istnieniu obiektywnych i subiektywnych przesłanek pozwalających na uznanie, że gospodarstwo rolne strony znalazło się w łańcuchu wzajemnych powiązań świadczących o stworzeniu sztucznych warunków w celu osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań przepisów prawnych Unii Europejskiej, które to działania traktowane są jako obejście prawa. Powyższe ustalenia skutkowały odmową przyznania Gospodarstwu Rolnemu G. Sp. z o.o. płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2022. Organ zaznaczył, że wniosek o przyznanie płatności zawiera deklarację rolnika, iż jest on świadomy wymogów odnoszących się do wnioskowanych pomocy. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ż. w kwestii tego, że w realiach rozpatrywanej sprawy nie został przekroczony, wynikający z art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013, str. 549, z późn. zm.) termin 18 miesięcy, liczony od zatwierdzenia nieprawidłowości, na wystąpienie do beneficjenta o zwrot kwoty nienależnie pobranych płatności. Dokumentem stwierdzającym nieprawidłowość w niniejszej sprawie jest decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ż. z dnia [...] października 2023 r. o odmowie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2022, doręczona w dniu [...] listopada 2023 r. W związku z tym nie minął 18-miesięczny okres uprawniający Agencję do występowania o zwrot płatności nienależnie wypłaconych. Zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji prawidłowo, w odniesieniu do okresu, w ciągu którego można dochodzić zwrotu nienależnie pobranych płatności, powołał się na przepisy unijne w części dotyczącej płatności finansowanych bądź współfinansowanych ze środków unijnych (art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 przewidujący czteroletni okres przedawnienia od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości) oraz na przepisy krajowe w części dotyczącej płatności finansowanych w całości ze środków krajowych (art. 68 Ordynacji podatkowej, który ma zastosowanie w sprawach należności, o jakich mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, o czym stanowi art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji). Dalej organ zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie termin przedawnienia zaczął biec od daty złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2022, tj. [...] maja 2022 r. - wniosek zawierał nieprawidłową deklarację. Zatem nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) - ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa I wypłaconych w ramach zaliczki na podstawie złożonego do Biura Powiatowego ARiMR w Ż. wniosku o przyznanie płatności na rok 2022. W złożonej do tut. Sądu skardze skarżąca spółka zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie przepisu art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji - poprzez bezpodstawne jego zastosowanie, w sytuacji kiedy brak jest jakichkolwiek podstaw faktycznych do uznania, iż przyznane skarżącemu płatności stały się płatnościami nienależnymi wobec bezzasadnego stwierdzenia, że skarżący stworzył sztuczne warunki do uzyskania płatności, a ponadto poprzez błędne wyliczenie kwoty nienależnie pobranych płatności; 2) naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 60 Rozporządzenia 1306/2013 przez powołanie się na decyzję w sprawie przyznania płatności obarczonej błędem w postaci niezasadnego uznania, że skarżący stworzył sztuczne warunki do uzyskania płatności poprzez nabycie przez S. K. udziałów w spółkach i utworzenia gospodarstw rolnych przez osoby fizyczne wyłącznie w celu osiągnięcia korzyści sprzecznych z celami polityki rolnej UE, co doprowadziło do nieprzyznania płatności i uznania w konsekwencji, że wypłacona zaliczka stała się płatnością nienależną, a także poprzez błędną wykładnię powyższego przepisu polegającą na uznaniu, iż żadnemu podmiotowi powiązanemu nie należy się jakakolwiek wnioskowana płatność, podczas gdy z treści przepisu wynika, że nie przyznaje się tylko tych korzyści, co do uzyskania których warunki zostały sztucznie stworzone, co skutkowało odebraniem wszystkim podmiotom powiązanym wszystkich płatności, także tych, względem których organy uznały, że byłyby one należne podmiotom, gdyby złożono jeden wniosek przez wszystkie podmioty występujące jako jeden rolnik; 3) naruszenie przepisu art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy organ powziął podejrzenia, że w sprawie mogły zostać stworzone sztuczne warunki w celu uzyskania płatności zanim zrealizował wypłatę zaliczki na poczet płatności; 4) naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572; dalej: k.p.a.), poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W oparciu o powyższe zarzuty, spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz utrzymanej nią decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ż. i umorzenie postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Sprawę rozpoznano na rozprawie. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej także jako: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, sąd oddala skargę (art. 151 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Oddziału ARiMR w T. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ż. o ustaleniu dla skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2022 w łącznej wysokości [...] zł. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji organu stanowił m.in. art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2023 r. poz. 1199; dalej także jako: "ustawa o ARiMR"). Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa albo regulaminu naboru wniosków o przyznanie pomocy finansowej lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków lub w postanowieniach umów o przyznaniu pomocy finansowej. Według art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR, właściwym w sprawie ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1. Należy wskazać, że nienależną płatnością jest wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową. Do płatności nienależnej zalicza się wszelkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika – np. deklaracja we wniosku niezgodna ze stanem faktycznym, brak realizacji obowiązków związanych z utrzymaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzeganiem norm i wymogów, czy też zaniechanie realizacji zobowiązania w odniesieniu do płatności w ramach PROW (zob.: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 20 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Po 540/23). Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków mamy do czynienia także wtedy, gdy organ w postępowaniu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności stwierdzi, że beneficjent dopuścił się nieprawidłowości poprzez stworzenie sztucznych warunków, które skutkują brakiem podstaw do przyznania pomocy lub koniecznością wycofania korzyści (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 grudnia 2024 r., sygn. akt I GSK 1745/21). Przedmiotem postępowania o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności toczącego się przed organem jest zatem ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w art. 29 ust.1 ustawy o ARiMR, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności jest postępowaniem stosunkowo nieskomplikowanym. W postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych płatności (uregulowanym w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR) będącym postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie przyznania płatności, organ ma jedynie za zadanie zbadać czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie pobranych środków (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 2 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Bk 370/22). Przywołany przepis nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy strony, uznanych następnie za pobrane nienależnie z powodu wystąpienia nieprawidłowości, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z 21 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Op 822/24). Jako przesłanka działania w tym trybie organów ARiMR jawi się więc tylko i wyłącznie fakt ustalenia, że beneficjent otrzymujący środki pieniężne realizowane z funduszy unijnych (współfinansowanych z funduszy krajowych), otrzymał pomoc w sposób nienależny lub też otrzymał ją w nadmiernej wielkości (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2715/26; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 8 września 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 168/16; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 1 września 2016 r., sygn. akt I SA/Go 419/16). W konsekwencji, jeżeli organ stwierdzi na podstawie dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym, że kwota przyznana beneficjentowi jest kwotą nienależną, to wówczas jest on zobowiązany do wydania decyzji opartej na art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Przy czym organ nie jest uprawniony w takim postępowaniu ustaleniowym, do kontrolowania zasadności decyzji odmawiającej pomocy, a jedynie jest zobligowany do ustalenia faktu wynikającego z odmowy przyznania płatności, a mianowicie tego, że pomoc taka – w tej sytuacji – jest kwotą pobraną nienależnie lub też w nadmiernej wysokości. Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest więc samodzielnym postępowaniem administracyjnym prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, w którym następuje określenie nienależnie pobranych środków finansowych pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. W postępowaniu uregulowanym w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR organ ma za zadanie zbadać, czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie pobranych lub nadmiernie pobranych środków, co ma miejsce w postępowaniu odrębnym od postępowania o przyznanie danej płatności. Uwzględniając powyższe i po przeanalizowaniu akt sprawy, Sąd uznał, że organ drugiej instancji zasadnie utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ż. o ustaleniu wobec skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2022 r. W uzasadnieniu swojej decyzji Dyrektor ARiMR słusznie stwierdził, że zarzuty odwołania nie odnoszą się do decyzji wydanej w przedmiotowej sprawie. Spółka otrzymała wnioskowane płatności w formie zaliczki, a następnie ustalono, że płatności te były nienależne. Spółka podnosiła w odwołaniu okoliczności będące przedmiotem innego postępowania zmierzając do wykazania, że nie stworzyła wraz z innymi podmiotami sztucznych warunków do uzyskania płatności. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w przedmiotowym postępowaniu, organ nie weryfikuje po raz kolejny prawidłowości decyzji o odmowie przyznania płatności. Wskazać zatem należy, że decyzją z [...] października 2023 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ż. odmówił skarżącej przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) w roku 2022. Po rozpatrzeniu odwołania od ww. decyzji, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wydał decyzję z [...] czerwca 2024 r., nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skarga wywiedziona przez spółkę od tej decyzji została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 8 października 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 554/24, przy czym orzeczenie to nie jest prawomocne ze względu na złożenie przez spółkę skargi kasacyjnej. W ocenie tut. Sądu, dla potrzeb postępowania o ustalenie skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności istotne jest to, że w decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. z [...] czerwca 2024 r., nr [...], wskazano, że w trakcie tzw. administracyjnej kontroli krzyżowej, ustalono istnienie powiązań pomiędzy spółką a szeregiem innych podmiotów, ubiegających się samodzielnie o przyznanie płatności na rok 2022. Stwierdzono m.in., że grupa podmiotów ubiegających się niezależnie od siebie o przyznanie płatności ma siedziby lub siedziby stad zarejestrowane pod tym samym adresem, ma ten sam adres zamieszkania lub adres do korespondencji, jest powiązana kapitałowo, poprzez posiadane udziały, a także osobowo, poprzez funkcje pełnione w organach osób prawnych. Tut. Sąd orzekający w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 554/24 podzielił stanowisko organu o wystąpieniu w przedmiotowej sprawie przesłanki obiektywnej oraz subiektywnej i w konsekwencji – stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności w wyższych kwotach. Zdaniem Sądu, powyższe uprawniało organy do wydania wobec spółki decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, ponieważ decyzja o odmowie przyznania skarżącej płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2022 jest ostateczna i podlega wykonaniu. Jej zgodność z prawem, a tym samym zasadność nie została podważona w dotychczasowym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nadmienić przy tym należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR nie jest uzależnione od uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu płatności (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z 4 grudnia 2024 r., sygn. akt I GSK 1745/21; z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 96/12; z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11). W ocenie tut. Sądu wydanie takiej decyzji nie jest uzależnione od prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego skargą na decyzję o odmowie przyznania płatności. Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest bowiem – jak już wcześniej wskazano - samodzielnym postępowaniem administracyjnym. Odnosząc się do zarzutu skargi, że skarżącej bezzasadnie ustalono kwotę zwrotu nienależnie pobranych płatności poprzez odebranie prawa do całości wypłaconych spółce zaliczek, wskazać należy, że z art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 wynika, iż nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Zdaniem Sądu, sformułowanie "jakichkolwiek korzyści" zawarte w art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 należy interpretować w ten sposób, że podmiotowi, wobec którego stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa – nie należy wypłacać żadnych środków pieniężnych, ani przyznawać żadnych korzyści. Kwestia stworzenia sztucznych warunków, w sprzeczności z celami prawodawstwa unijnego była natomiast przedmiotem decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARIMR w T. z [...] czerwca 2024 r., nr [...] oraz rozważań tut. Sądu w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 554/24. W związku z tym nie należało tej kwestii ponownie oceniać w toku postępowania o ustaleniu skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2022, ani w toku niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego dotyczącego kontroli zaskarżonej decyzji wydanej na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Bezzasadnie zatem skarżąca odwołuje się na str. 4 skargi na wyliczenia zawarte w decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARIMR w T. z [...] czerwca 2024 r., nr [...] (str. 26) wskazując, że organ w sposób błędny wyliczył spółce i pozostałym podmiotom kwotę nienależnie pobranych płatności. Zdaniem Sądu, wskazane przez spółkę wyliczenia miały na celu jedynie zobrazowanie przez organ odmawiający przyznania płatności jaka byłaby szacowana różnica pomiędzy kwotą płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2022, gdyby w 2022 r. został złożony jeden wniosek przez wszystkie podmioty, co do których stwierdzono, że stworzyły sztuczne warunki do uzyskania płatności, a kwotą jaka byłaby możliwa do uzyskania przez poszczególne podmioty. W ocenie tut. Sądu, organ w kontrolowanym aktualnie postępowaniu był uprawniony do ustalenia obowiązku zwrotu wszystkich wypłaconych spółce zaliczek po stwierdzeniu, że spółka wraz z innymi podmiotami stworzyła sztuczne warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z prawodawstwa unijnego, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Wskazuje na to zaprezentowana powyżej wykładnia art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013. W ocenie Sądu, brak także podstaw do odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności na podstawie art. 7 ust. 3 Rozporządzenia nr 809/2014, zgodnie z którym obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Zdaniem Sądu, wypłata zaliczek na rachunek spółki nie wynikała z błędu organu, ale w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Obowiązek wypłaty zaliczek na rzecz spółki wynikał bowiem z art. 38a ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 2020 (Dz. U. z 2023 r., poz. 2298) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 września 2022 r. w sprawie zaliczek na poczet pomocy finansowej w ramach niektórych działań i poddziałań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 za 2022 r. (Dz. U. poz. 2043). Na podstawie art. 38a ww. ustawy Minister właściwy do spraw rozwoju wsi w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych może podjąć, w drodze rozporządzenia, decyzję o wypłacie zaliczek na poczet pomocy w ramach poddziałania, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 8 lit. a, w zakresie rocznej premii, o której mowa w art. 22 ust. 1 rozporządzenia nr 1305/2013, lub w ramach działań, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 10-12a, przewidzianą w art. 75 ust. 1 akapit trzeci lit. b rozporządzenia nr 1306/2013, określając w tym rozporządzeniu procentową wielkość tych zaliczek oraz termin rozpoczęcia wypłaty tych zaliczek, mając na względzie przepisy ustawy budżetowej na dany rok i realizację tej ustawy oraz przepisy Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, w tym przepisy wydane na podstawie art. 75 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013. Zgodnie z § 1 pkt 2 lit. c ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 września 2022 r., podmiotowi, który w 2022 r. złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej w ramach następujących działań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami", wypłaca się zaliczki na poczet tej pomocy. Stosownie do § 2 pkt 1 tego rozporządzenia, wysokość zaliczki na poczet pomocy finansowej, o której mowa w § 1, w ramach poddziałania, o którym mowa w § 1 pkt 1, w zakresie rocznej premii, o której mowa w art. 22 ust. 1 rozporządzenia wymienionego w § 1 pkt 1, oraz działań, o których mowa w § 1 pkt 2 lit. b i c, stanowi iloczyn 85% stawek danej pomocy finansowej oraz obszaru stwierdzonego w ramach kontroli administracyjnych przeprowadzonych na podstawie art. 59 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.), jako spełniający warunki do przyznania danej pomocy finansowej. W przedmiotowej sprawie stronie wypłacono płatność zaliczkową z tytułu ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa I w wysokości [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu [...] listopada 2022 r. W kontrolowanej sprawie przed wydaniem decyzji o odmowie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na 2022 r., skarżącej zostały wypłacone zaliczki na poczet tych płatności w wysokości [...] zł. Przywołane powyżej przepisy ustawy o płatnościach i rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazywały na powinność organu dokonania wypłaty części środków jeszcze przed rozstrzygnięciem w sprawie złożonego wniosku o przyznanie płatności. Niezasadne jest zatem stanowisko prezentowane przez Spółkę w skardze, że wypłata zaliczki na rzecz skarżącej nastąpiła przez pomyłkę. Działanie ARiMR w tym zakresie miało bowiem uzasadnienie w obowiązujących przepisach prawa. Ponadto Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję z urzędu w granicach sprawy, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., nie dostrzegł również innych wad, które powodowałyby konieczność jej eliminacji z obrotu prawnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: [...]

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło