I SA/Bd 293/19
WyrokWSA w Bydgoszczy2019-07-02
Skład orzekający: Teresa Liwacz, Ewa Kruppik – Świetlicka, Urszula Wiśniewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy opłata egzekucyjna za zajęcie rachunku bankowego może zostać naliczona, jeśli na rachunku tym nie było żadnych środków pieniężnych w momencie zajęcia?Ratio decidendi
Sąd uznał, że opłata egzekucyjna za zajęcie rachunku bankowego, naliczana na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobrana wyłącznie w przypadku faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnych. Skoro na zajętym rachunku bankowym nie było środków, nie doszło do zajęcia wierzytelności, a tym samym nie było podstaw do naliczenia tej opłaty. Dodatkowo, sąd podkreślił, że wysokość opłat egzekucyjnych musi być adekwatna do podjętych czynności i nie może stanowić nadmiernej sankcji pieniężnej, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła obciążenia wierzyciela (PFRON) kosztami postępowania egzekucyjnego po umorzeniu tego postępowania. Organ egzekucyjny naliczył opłatę za zajęcie rachunku bankowego, mimo braku środków na tym rachunku. Wierzyciel wniósł zażalenie, a następnie skargę do sądu administracyjnego, kwestionując zasadność naliczenia opłat w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego.Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. i zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz P. Z. P. F. R. O. N. zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Teresa Liwacz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2019 r. sprawy ze skargi P. Z. P. F. R. O. N. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie N. T. U. S. w B. z dnia [...] nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz P. Z. P. F. R. O. N. w W. kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
1. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec praw majątkowych zobowiązanego Spółdzielni [...] na podstawie tytułu wykonawczego Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] stycznia 2017r. nr [...] obejmującego dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych w łącznej kwocie należności głównej [...] zł wynikającej z decyzji z dnia [...] lipca 2017r.
Organ w toku postępowania egzekucyjnego dokonywał czynności egzekucyjnych zmierzających do realizacji egzekwowanej należności. W konsekwencji przeprowadzonych czynności, organ postanowieniem z dnia [...] września 2018r. umorzył postępowanie egzekucyjne. W tym samym dniu organ egzekucyjny skierował do wierzyciela - Prezesa Zarządu PFRON - zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych związanych z ww. tytułem wykonawczym obciążającym wierzyciela. Pismem z dnia [...] października 2018r. wierzyciel wystąpił do organu o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.
2. Postanowieniem z dnia [...] października 2018r. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. na podstawie art. 64c § 4 i § 7 ustawy z dnia [...] czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2018r., poz. 1314 ze zm. - dalej "u.p.e.a.") ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w egzekucji prowadzonej na podstawie ww. tytułu wykonawczego w kwocie [...]zł.
3. Prezes Zarządu PFRON pismem z dnia [...] listopada 2018 r. wniósł w terminie zażalenie na powyższe postanowienie, stwierdzając iż winno być ono usunięte z obiegu prawnego, ponieważ wydane zostało z naruszeniem przepisów prawa materialnego ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
4. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2018r. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. sprostował z urzędu błąd pisarski w postanowieniu z dnia [...] października 2018r. poprzez określenie łącznej kwoty kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela na sumę [...] zł (w miejsce kwoty [...]zł)
5. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018r. Dyrektor Izby Skarbowej uchylił postanowienie organu I instancji z dnia [...] października 2018r.
6. Ponowienie rozpatrując wniosek wierzyciela z dnia [...] października 2018 r. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2019r. działając na podstawie art. 64c § 4 i § 7 u.p.e.a., obciążył Prezesa Zarządu PFRON kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł.
7. W zażaleniu z dnia [...] lutego 2018r. Prezes Zarządu PFRON wniósł o uchylenie powyższego postanowienia, ponieważ zostało wydane z naruszeniem przepisów u.p.e.a.
8. Rozpoznając sprawę w postępowaniu zażaleniowym Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] marca 2019r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W motywach rozstrzygnięcia Dyrektor podał, że w niniejszej sprawie organ egzekucyjny umorzył na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego Spółdzielni [...] na podstawie tytułu wykonawczego Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] stycznia 2017r. nr [...]). W konsekwencji, Trzeci Urząd Skarbowy w B. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w związku z realizacją ww. tytułu wykonawczego.
Odnosząc się do wysokości kosztów egzekucyjnych organ wskazał na treść art. 64 § 1, 6, 7, 9, 10 u.p.e.a. Podał, że w niniejszej sprawie koszty egzekucyjne związane z ww. tytułem wykonawczym zostały naliczone w łącznej kwocie [...]zł i wynikały z opłaty manipulacyjnej (1% od kwoty [...]zł stanowiącej sumę należności głównej i odsetek za zwłokę na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego) – [...] zł oraz zajęcia rachunku bankowego (5% od kwoty [...]zł stanowiącej sumę należności głównej i odsetek za zwłokę na dzień sporządzenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności) – [...] zł.
W zakresie przywołanego przez stronę w zażaleniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14 organ stwierdził, że wyrok ten nie powoduje utraty mocy obowiązującej regulacji prawnych. Jego skutkiem jest jedynie potwierdzenie obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Innymi słowy wskazany wyrok zakresowy nie wywołuje skutków prawnych uchylających. W związku z tym, przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. nadal stanowią element obowiązującego porządku prawnego. Jeżeli więc do chwili obecnej ustawodawca nie dokonał odpowiednich zmian, to organ egzekucyjny określa koszty na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
Odnosząc się do zarzutu braku podstawy do naliczenia i pobrania opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, albowiem wskutek wystosowanego przez organ egzekucyjny zawiadomienia o zajęciach nie doszło de facto do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności organ odwoławczy wskazał, że z przepisu art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 9 i art. 80 § 1 i § 2 u.p.e.a wynika, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności
powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu -
przepisy te nie uzależniają naliczenia opłaty od tego, czy wskutek zajęcia doszło do
wyegzekwowania jakichkolwiek kwot i czy na rachunku bankowym znajdowały się środki
podlegające egzekucji. Określenie tak szeroko zakresu zajęcia wierzytelności z rachunku
bankowego zobowiązanego, przez objęcie nim także kwot, które nie były na rachunku
bankowym w chwili zajęcia, jeśli zostaną wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia,
powoduje, iż okoliczność braku środków pieniężnych na zajętym rachunku bankowym nie ma znaczenia dla skuteczności tego zajęcia. Z akt sprawy wynika, że do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego doszło w dniu [...] lutego 2017r. - data doręczenia zawiadomienia bankowi. Zajęcia zostały uznane przez bank, stąd też naliczenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego uznać należy za zasadne. Na potwierdzenie swojego stanowiska organ powołał wyroki WSA w Opolu oraz w Szczecinie.
9. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz rozważenie przez Sąd uchylenia poprzedzającego postanowienia Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w B..
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a, poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęcia rachunków bankowych pomimo, iż nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności
pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie
było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności
przysługującej skarżącemu wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów
egzekucyjnych art. 138 § 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. pomimo, iż organ winien był na podstawie art. 138 § 2 Kpa uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że postanowienie organu egzekucyjnego
zostało oparte na przepisach, których niezgodność z Konstytucją RP stwierdził Trybunał
Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 przez co zostały
naruszone przepisy postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. W wydanym postanowieniu Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania podjętych przez organ czynności, czy też nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności. Ponadto zdaniem strony, skoro na zajętym rachunku bankowym nie było środków, którymi dłużnik mógł dysponować, nie istniała tym samym wierzytelność wobec banku. Organ egzekucyjny nie mógł dokonać zajęcia wierzytelności, której nie było. W opinii strony skarżącej, nawet gdyby przyjąć, że czynność organu egzekucyjnego polegająca na zajęciu rachunku bankowego jest tą czynnością niezależnie od tego, czy dłużnik dysponuje wierzytelnością wobec banku z tytułu prowadzenia przez ten bank rachunku bankowego, absolutnie nie można wywieść, że czynność taka uprawnia Naczelnika do pobrania z tego tytułu opłaty. Wskazany
przepis nie przewiduje opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego, a pkt 4 tego
przepisu wprost odnosi się wyłącznie do wierzytelności. Skoro więc ustawodawca w przepisach u.p.e.a. w ogóle nie uregulował opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a organ egzekucyjny wyliczenie opłaty oparł na przepisie dotyczącym zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, uznać należy, iż warunkiem pobrania opłaty na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jest istnienie wierzytelności.
10. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
11. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia [...] lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej "p.p.s.a."). W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 p.p.s.a.
Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje także środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] października 2018r. narusza prawo w stopniu powodującym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.
12. Zasadą jest, że koszty egzekucyjne ponosi zobowiązany (art. 64c § 1 zd. drugie u.p.e.a.). Wierzyciel jest obciążony kosztami egzekucyjnymi w przypadku określonym w art. 64c § 2 i § 4 u.p.e.a. Jakkolwiek ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, to przyjmuje się, że art. 64c § 4 u.p.e.a. znajduje zastosowanie, gdy zobowiązany nie posiada majątku, z którego koszty mogą być egzekwowane lub, gdy wyegzekwowanie kosztów wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych.
13. Prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem z [...] września 2018r. na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., z uwagi na stwierdzenie, że w postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn wskazanych w art. 59 § 2 u.p.e.a., dawało zatem podstawę do przyjęcia, że przesłanka obciążenia wierzyciela kosztami - niemożność ściągnięcia kosztów od zobowiązanego została wykazana.
Podstawę naliczenia kosztów za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej stanowi przepis art. 64 § 1 pkt 4, oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.
14. Strona zarzuca naruszenie wskazanych przepisów przez ich niewłaściwe zastosowanie w związku z uznaniem ich za niezgodne z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z [...] czerwca 2016r., SK 31/14 uznał, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazanego wyroku wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest, bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego.
Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla, bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.
Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.
Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił również skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował zatem z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności.
Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej, i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
15. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, na które składa się opłata za zajęcie rachunku bankowego oraz opłata manipulacyjna organ nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów. Jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego a wreszcie brak skuteczności podjętych czynności - powstaje uzasadniona wątpliwość czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.
Na wadę konstrukcyjną regulacji wynikającą z braku zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, prowadzącą w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 579/15. Konieczność uwzględniania przez organy skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2066/14, z dnia 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017r. sygn. akt I SA/Lu 801/17, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
16. Wierzyciel wskazywał na brak możliwości stosowania opłaty egzekucyjnej w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w sytuacji, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym brak jest środków finansowych. Odnosząc się do tej kwestii, podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały – do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty.
Stosownie do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty, z zastrzeżeniem art. 64d - za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] zł 20 gr. Ustalając wysokość opłaty należy wykazać jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Podkreślenia wymaga, że miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego. W wyroku z dnia 06 kwietnia 2017r. sygn. akt II FSK 693/15 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że we właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczającym jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść cytowanego wyżej tekstu prawnego, nie pozostawia, zdaniem NSA, jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327).
W ocenie Sądu organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętym rachunku bankowym nie było żadnych środków pieniężnych. Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.
Z powyższych powodów skład rozpoznający przedmiotową sprawę nie podziela poglądów wyrażony w przywołanych przez organ wyrokach WSA w Opolu z dnia 21 marca 2018r. sygn. akt I SA/Op 33/18 oraz WSA w Szczecinie z dnia 26 września 2018r. sygn. akt I SA/Sz 529/18.
17. Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że jakkolwiek opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem następstwem braku dobrowolnego wykonania świadczenia przez zobowiązanego, to jednak ich wysokość, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od warunków, jakie wskazał Trybunał Konstytucyjny w powoływanym wyroku. Zdaniem Sądu, w realiach rozpatrywanej egzekucji doszło zatem do zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Tym bardziej, że określając minimalne stawki opłaty za zajęcie innej wierzytelności na kwotę [...]zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) a opłaty manipulacyjnej na kwotę [...]zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.), ustawodawca zasugerował, aby organ egzekucyjny podejmował czynności egzekucyjne, za które należne opłaty będą znikome, a wręcz symboliczne. Wobec tego ponownie rozpoznając sprawę, należy obciążyć wierzyciela kosztami egzekucyjnymi ustalonymi w sposób uwzględniający wskazania TK, zawarte w w/w wyroku z [...] czerwca 2016 r., SK 31/14.
Z powołanych powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. z art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. oraz na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz. U. z 2018r. poz. 265) na które składają się wpis od skargi [...] zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie [...]zł.
[...]
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło