I SA/Bd 32/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant referent stażysta Justyna Guzman po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 lutego 2013 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości W dniu 16 sierpnia 2012 r. skarżący T.P. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek po zmarłym ojcu, z tytułu których odpowiedzialność przeniesiono na wnioskodawcę decyzją Zakładu z dnia [...] Decyzją z dnia [...] [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 , art. 28 ust.3a art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r systemie ubezpieczeń społecznych ( t.j. Dz. U. z 2009., nr 205 poz. 1585 ze zm.) Zakład umorzył należności z tytułu składek wraz z odsetkami w łącznej kwocie 12.232,84zł w tym z tytułu: składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od 07/2007 -12/2007I., 11-12/2008, od 1/2009-05/2009 w kwocie 6 527,55zł, składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 06/2007 -12/2007, 11-12/2008 , od 01/2009OS/2009 w kwocie 2 783,84zł, składek na Fundusz Pracy za okres 06/2007-11/2007,11-12/2008, od 01/2009-05/2009 w kwocie 576,45zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie 2 345,00zł. Odrębną decyzją z dnia [...] na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t. j. Dz. U. z 2000r. nr 98 , po. 1071 ze zm.) w związku z art. 123 oraz art.30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ umorzył postępowanie o umorzenie zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek (tj. za zatrudnionych pracowników). We wniosku z dnia 29 października 2002r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie kwestii umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek oraz w części finansowanej przez płatnika składek za zatrudnionych pracowników. Zaznaczył, że w otrzymanych decyzjach istnieją rozbieżności kwotowe. Wyjaśnił, że spadek po zmarłym ojcu przyjął z uwagi na fakt, iż w skład spadku wchodził udział w mieszkaniu, a między rodzicami miały miejsce uzgodnienia, że lokal ten zostanie przeznaczony dla chorego brata W.. Dodatkowo strona powołała się na trudną sytuację zdrowotną i majątkową. Wnioskodawca nadmienił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i ubezwłasnowolnionym bratem, a łączne dochody rodziny wynoszą 4.168 zł miesięcznie. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy Zakład zaskarżoną decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] którą umorzono postępowanie o umorzenie zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że rozpatrując wniosek z dnia 16 sierpnia 2012r. o umorzenie należności z tytułu składek po zmarłym ojcu Zakład na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wydał decyzję o umorzeniu należności w części finansowanej przez płatnika składek na jego własne ubezpieczenia, natomiast w pozostałej części odrębną decyzją umorzył postępowanie na podstawie art. 105 k.p.a. Organ podał, że zgodnie z treścią art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Organ podał, że na koncie rozliczeniowym ojca wnioskodawcy aktualnie figuruje zadłużenie w części finansowanej przez ubezpieczonych jak i w części finansowanej przez płatnika składek za zatrudnionych pracowników. W ocenie organu ze względu na powołany przepis prawny, Zakład nie ma możliwości umorzenia powyższych należności. Organ przywołał regulacje pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zakład wskazał, że przepis ten odnosi się m.in. do należności finansowanych przez płatnika składek za zatrudnionych pracowników. Jednak żadna z wymienionych w nim przesłanek umorzenia nie ma zastosowania w sytuacji wnioskodawcy , albowiem do chwili obecnej nie wdrożono wobec jego majątku postępowania egzekucyjnego, zatem nie ma podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Odnosząc się do zarzutu, że w otrzymanych decyzjach istnieją rozbieżności kwotowe, Zakład wyjaśnił iż zaległość w części finansowanej przez płatnika składek za ubezpieczonych tj. za zatrudnionych pracowników przedstawia się następująco: składki na FUS w kwocie 5.307,90 zł, składki na FP I FGŚP w kwocie 1034,53 zł. W konsekwencji suma należności na poszczególne fundusze wymienione w niniejszej decyzji i w decyzji z dnia 12 października 2012r. o umorzeniu należności składkowych w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., stanowi kwotę wskazaną w sentencji decyzji z dnia [...] o zakresie odpowiedzialności spadkobiercy. Konkludując organ stwierdził, że Zakład nie ma możliwości umorzenia całego zobowiązania z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację zdrowotną i majątkową wnioskodawcy. W omawianym przypadku nie ma również znaczenia sposób w jaki skarżący rozdysponował mieniem wchodzącym w skład masy spadkowej po ojcu, czy wzajemne uzgodnienia pomiędzy rodzicami. Kwestia rozbieżności dokumentacji rozliczeniowej była przedmiotem postępowania przed Sądem Okręgowym w B. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który ostatecznie oddalił odwołanie strony od decyzji o zakresie odpowiedzialności spadkobiercy. W skardze do Sądu Administracyjnego strona zarzuciła, że ZUS, niezgodnie z wnioskiem o umorzenie zadłużenia w drodze decyzji wyjątkowej, uparcie rozpatruje ten wniosek zgodnie z treścią artykułu 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym umorzeniu nie podlegają składki finansowane przez ubezpieczonych. Skarżący podniósł, że kwoty zadłużenia dotyczą okresu od lipca 2007 do grudnia 2007 oraz od listopada 2008 do maja 2009. W tym okresie istniała możliwość wyegzekwowania należności od płatnika składek. Podał, że po śmierci ojca, chcąc by niepełnosprawny brat uzyskał prawo do całego mieszkania (które jest jego swoistym zabezpieczeniem) - przyjął spadek, przekazując automatycznie mieszkanie bratu. Skarżący podkreślił, że przed przyjęciem spadku usiłował dowiedzieć się czy spadkodawca posiadał zadłużenie w stosunku do ZUS. Nie ujawniono mu jednak żadnych szczegółów dot. sprawy zmarłego ojca. Wyjaśnił, że przyjęcie spadku podyktowane było szlachetnymi pobudkami (dobro niepełnosprawnego brata) oraz nie stanowiło podstawy wzbogacenia. Strona czuje się pokrzywdzona, jej zdaniem Zakład naruszył zasadę sprawiedliwości społecznej, a nadto nie rozpatrzył sprawy zgodnie z wnioskiem. Podkreślił, że w aktach ZUS znajduje się wszelka dokumentacja dotycząca jego stanu zdrowia jak i trudnej sytuacji materialnej. Są to przesłanki, na których oparty został wniosek o umorzenie zadłużenie w trybie decyzji wyjątkowej. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 04 lutego 2013r. skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Zarzucił, że organ nie dokonał prawidłowego ustalenia wysokości składek za właściwą ilość ubezpieczonych ( 3 czy 4 osoby) ani też w oparciu o rzetelne deklaracje. Podniósł, że ojciec został zobowiązany do łożenia na jego rzecz renty alimentacyjnej, z czego nie wywiązywał się. W związku z czym zasadne jest uwzględnienie wniosku o umorzenie w drodze wyjątku na podstawie art. 5 kc. Dodał, że od 1 lutego 2013r. została wstrzymana wypłata renty rodzinnej. Obecnie pozostaje na utrzymaniu matki bez świadczeń ze strony ZUS. Z powodu choroby ( zaświadczenia w aktach ZUS) nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 poz. 270, dalej p.p.s.a) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467). Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że decyzja będąca przedmiotem skargi oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też, decyzje te zostały wyeliminowana z obrotu prawnego. W sprawie organ umorzył postępowanie z powodu stwierdzenia jego bezprzedmiotowości. Nie budzi wątpliwości Sądu decyzja umarzająca postępowanie w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych na ich ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) , zwanej dalej ustawą o s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Nie istnieje zatem podstawa prawna do umorzenia składek z tego tytułu. W przekonaniu Sądu brak jednak było usprawiedliwionych podstaw do umorzenia postępowania odnośnie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika na ich ubezpieczenie społeczne (składek i odsetek), jak również należności z tytułu składek i odsetek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jej merytorycznego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 21 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1393/09, LEX nr 611777 oraz wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/GL 476/10, Wspólnota 2011/8/30). Bezprzedmiotowe jest postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 stycznia 2003 r., sygn. akt II SA 428/01, LEX nr 137801). W rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej (w formie decyzji administracyjnej) ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne, czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 1295/08, LEX nr 550284). Żądanie rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu administracyjnym, które nie znajduje żadnej podstawy materialnoprawnej (brak możliwości prawnych umorzenia należności z tytułu pożyczki z Funduszu Pracy w postępowaniu administracyjnym), stwarza stan bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 lipca 1998 r., sygn. akt II SA 647/98, LEX nr 41868). W stanie faktycznym sprawy w dniu 16 sierpnia 2012 r. zobowiązany złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. Nie mniej jednak Zakład rozpatrując złożony wniosek zarówno w decyzji pierwszej, jak i drugiej instancji, powołał art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. W decyzji wydanej w związku wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład rozważył merytorycznie istnienie przesłanek pomieszczonych w powołanym przepisie. Stwierdził w niej bowiem, że art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. odnosi się m.in. do należności finansowanych przez płatnika składek za zatrudnionych pracowników. Zauważył dalej, że w świetle przywołanych przesłanek z art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. żadna z nich nie ma zastosowania w sytuacji wnioskodawcy, albowiem do chwili obecnej nie wdrożono wobec jego majątku postępowania egzekucyjnego, zatem nie ma podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. Wtrącić w tym miejscu wypada, w myśl jednego z orzeczeń WSA w Szczecinie, że decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności może zostać wydana zarówno z inicjatywy samego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ("z urzędu"), jak i z inicjatywy zobowiązanego (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 października 2010r., sygn. akt I SA/Sz 447/10, LEX nr 750337). Dopuszczalne zatem było rozważenie przez organ z urzędu umorzenia należności z tytułu składek pracowniczych finansowanych przez płatnika. Podkreślić należy, że Zakład dokonał merytorycznego rozstrzygnięcia w decyzji procesowej o umorzeniu postępowania. Powyższe jednoznacznie wskazuje na niekonsekwencję organu, który z jednej strony umarza postępowanie jako bezprzedmiotowe, z drugiej zaś stwierdza, że jednak składki pracownicze w części finansowanej przez płatnika podlegają art. 28 ust. 3 i rozważa ich umorzenie, twierdząc końcowo, że brak przesłanek do ich umorzenia, gdyż nie wdrożono wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. W przekonaniu Sądu takie hybrydowe rozstrzygnięcie narusza prawo. Brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrywania sprawy w decyzji umarzającej postępowanie. Zakład winien się jednoznacznie opowiedzieć, co do tego, czy postępowanie jest przedmiotowe i w konsekwencji tego stanowiska wydać stosowną decyzję procesową lub merytoryczną, względnie jedną i drugą, jeśli cześć należności podlega instytucji umorzenia a do części brak stosownej podstawy prawnej. Skoro organ doszedł do wniosku, że cześć składek jednak podlega instytucji umorzenia w oparciu o przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s., to winien wydać w tym zakresie decyzję merytoryczną, uwzględniając przy tym na tle stanu faktycznego sprawy wszystkie przesłanki umorzenia, odnosząc się także do wszystkich argumentów zobowiązanego. Decyzja wydawana na podstawie art. 28 ust. 3 jest decyzją uznaniową co oznacza, że organ w sposób szczególnie dbały jest zobowiązany do rozpatrzenia przesłanek umorzenia. Winien przede wszystkim w takiej decyzji w sposób dokładny ustalić jakie należności i w jakiej wysokości podlegają umorzeniu. W okolicznościach faktycznych sprawy Zakład zobowiązany był uwzględnić należności wynikające z prawomocnej decyzji z dnia 4 sierpnia 2011 r., wydanej w stosunku do skarżącego, a dotyczącej jego odpowiedzialności jako spadkobiercy za zobowiązania spadkodawcy z tytułu nieopłaconych należności składkowych. W nawiązaniu do obowiązku organu odniesienia się do wszystkich zarzutów stawianych przez zobowiązanego wskazać należy na podnoszone przez skarżącego rozbieżności w wysokości poszczególnych należności składkowych. Zakład wyjaśnia w decyzji drugiej instancji i odpowiedzi na skargę, że sumując należności na poszczególne fundusze wymienione w decyzji ostatecznej i decyzji z 12 października 2012 r. umarzającej należności składkowe w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. (należności składkowe płatnika z tytułu jego ubezpieczenia), otrzyma się kwotę wskazaną w sentencji decyzji z dnia 4 sierpnia 2011 r. o odpowiedzialności spadkobiercy. Po dokonaniu jednak wskazanych przez organ działań suma należności na fundusze z tytułu składek wynosi 28.662,10 zł (składki za zatrudnionych finansowane przez ubezpieczonych – str. 3 decyzji, składki pracownicze finansowane przez płatnika składek – str. 4 decyzji, należności umorzone wynikające z decyzji wydanej na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s.). Z decyzji o odpowiedzialności skarżącego jako spadkobiercy, wynika natomiast, że suma należności z tytułu składek jaką obciążono skarżącego, to kwota 29.192,10 zł. Powyższe wskazuje na różnicę, która nie została przez organ wyjaśniona. Zauważyć w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 11 k.p.a. organ zobowiązany jest w myśl zawartej w tym przepisie zasady przekonywania, do wyjaśnienia w treści decyzji motywów swego stanowiska. Reguła ta obliguje też organ do odniesienia się do zarzutów zobowiązanego w sposób zmierzający do uniknięcia dalszego sporu. Z decyzji zatem winno jasno wynikać dlaczego zobowiązany nie ma racji twierdząc, że rozliczenie składek jest nieprawidłowe. Niezależnie od powyższego stwierdzić jeszcze należy, że na podstawie art. 28 ust. 3 nie podlegają umorzeniu zgodnie z art. 30 ustawy o s.u.s. składki pracownicze finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami, ale podlegają temu przepisowi pochodne tych składek: odsetki, opłaty dodatkowe, koszty egzekucyjne. Powyższe znajduje potwierdzenie w jednolitym orzecznictwie sądów administracyjnych. W jednym z wyroków WSA w Olsztynie skonstatował, że skoro przepis art. 30 u.s.u.s. odnosi się jedynie do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, organ ma obowiązek rozpatrzyć wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek (z wyłączeniem samych składek) finansowanych przez pracowników (m.in. odsetki za zwłokę od składek), w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 u.s.u.s. (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 6 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 453/09, LEX nr 555234 oraz wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 679/08, LEX nr 484061). W ponownym postępowaniu Zakład zobowiązany będzie przede wszystkim do rozdzielenia należności z tytułu składek na te, co do których znajduje zastosowanie art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. i te, które nie podlegają umorzeniu oraz wydania w tym zakresie stosownych decyzji. W przypadku decyzji merytorycznej organ zobligowany będzie na kanwie zaistniałego stanu faktycznego sprawy do wnikliwego rozważenia wszystkich przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. z uwzględnieniem zarzutów skarżącego. Organ winien również uwzględnić podniesiony przez skarżącego na rozprawie zarzut braku informacji ze strony Zakładu do którego zwrócił się ze stosownym pytaniem przed momentem przyjęcia spadku o zadłużeniu ojca względem ZUS. Mając zatem na względzie powyższe Sąd dokonał rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.