I SA/Bd 328/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 20 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2018 r. w sprawie ze skargi W. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2015 r. oraz I kwartał 2016 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego dochód wynosi 386,18 zł. Skarżący wskazał, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności i przedmiotów wartościowych. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: alimenty – nie wskazano kwoty; prąd i woda 120 zł oraz lekarstwa 62 zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: zeznania podatkowe za lata 216-2017; decyzje o ustaleniu prawa do renty; paragon za leki; umowę użyczenia lokalu mieszkalnego. Ponadto skarżący oświadczył, że: nie posiada żadnych lokat bankowych w tym dewizowych; w wymaganym okresie nie używał żadnych kont bankowych i w związku z tym nie ma do nich loginów i haseł; utrzymuje się z renty inwalidzkiej – 386 zł oraz sprzedaży surowców wtórnych – 100 zł; nie korzysta z pomocy społecznej; nie prowadzi działalności gospodarczej; nie posiada zobowiązań kredytowych; z renty prowadzona jest egzekucja z tytułu zobowiązań alimentacyjnych na dwójkę nieletnich dzieci; nie posiada udziałów w spółkach prawa handlowego. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 lipca 2018 r. zwolnił skarżącego od wpisu od skargi oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W sprzeciwie (mylnie nazwanym "skargą") od tego postanowienia skarżący wniósł o przyznanie mu pomocy w postaci radcy prawnego z urzędu. Podał, że choruje na padaczkę i leczy się psychiatrycznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie rady prawnego. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazanym postanowieniem Referendarz sądowy zwolnił skarżącego od jedynego na tym etapie postępowania kosztu sądowego, tj. wpisu od skargi. Odnosząc się natomiast do kwestii ustanowienia pełnomocnika to Sąd aprobuje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest warunkiem koniecznym dla skutecznego rozpoznania skargi. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji nie jest bowiem obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim. Podkreślić należy, że Sąd I instancji obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a. – z pewnymi wyjątkami, które w sprawie nie występują). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżących zarzutów czy braku ich zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie mają obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadane pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). Prawidłowość stanowiska, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowoadministracyjnego znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienia z dnia 19 maja 2011 r. i z dnia 26 października 2011 r. - sygn. akt II GZ 245/11 i II FZ 509/11). Sąd wziął również pod uwagę fakt, że skarżący wyraźnie artykułuje swoje żądania i zarzuty, a także korzysta ze środków zaskarżenia jak chociażby poprzez wniesienie rozpatrywanego sprzeciwu. Mając zatem na uwadze powyższe rozważania, zdaniem Sądu podzielić należy stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu, iż brak jest przesłanek do pozytywnego rozpoznania wniosku skarżącego w omawianej części i ustanowienia na jego rzecz radcy prawnego. Prowadziłoby to bowiem do nieuzasadnionego przerzucenia ciężaru kosztów postępowania sądowo-administracyjnego na Skarb Państwa. Odmowa ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie zamyka skarżącemu drogi do wystąpienia z wnioskiem o jego ustanowienie w dalszym jego stadium, gdy pojawi się konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski w przypadku skargi kasacyjnej). Prawo pomocy w zakresie całkowitym ma charakter zupełnie wyjątkowy i z racji jego finansowania ze środków publicznych nie może być nadużywane. Wnioskując, zatem o ustanowienie pełnomocnika skarżący winien wykazać, że zachodzą ku temu szczególnie uzasadnione okoliczności. Domaganie się przez skarżącego, by koszty zainicjowanego przez niego postępowania zostały przerzucone na Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli, jest sprzeczny z ratio legis instytucji prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2015 r. I OZ 1537/15, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Nie wykazano, bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.