II FZ 509/11

Dnia 26 października 2011 r., Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka po rozpoznaniu w dniu 26 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 8 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 279/11 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi L. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 17 marca 2011r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005r. postanawia: oddalić zażalenie . Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2011r., w sprawie o sygn. Akt I SA/Ke 279/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zwolnił skarżącego L. M. od uiszczenia wpisu od skargi, oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów postępowania w pozostałym zakresie i oddalił wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że L. M. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Skarżący podał, że wraz z żoną i miesięcznym dzieckiem zamieszkuje w domu rodziców żony. Jest zatrudniony na pół etatu z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 2000 zł brutto. Jego żona otrzymuje zasiłek macierzyński w wysokości 2000 zł miesięcznie brutto. Wszystkie pieniądze skarżący jego małżonka przeznaczają na bieżące utrzymanie i opłacanie wydatków mieszkaniowych. Wydatki te, w związku narodzinami dziecka znacznie wzrosły. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, dodatkowo komornik sądowy prowadzi egzekucję zaległości w podatku od towarów i usług. Do sądu skarżący złożył 5 skarg i nie ma z czego zapłacić wpisu oraz kosztów fachowego pełnomocnika . Oświadczył także, że nie ma żadnego majątku, natomiast jego żona posiada otrzymaną od rodziców działkę w K. o powierzchni ok. 2400 m 2 z rozpoczętą budową. Skarżący uzupełnił dane o kopię zeznania podatkowego PIT-37 za 2010r. żony, zaświadczenia o zatrudnieniu żony i własnym. Z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2011r. referendarz sądowy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznając sprawę w wyniku sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie wykazał, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, wykazał natomiast, że nie może ponieść ich w całości. Prawo pomocy w zakresie całkowitym winno przysługiwać osobom pozostającym w ubóstwie, pozbawionym środków do życia. Skarżący do osób takich się nie zalicza, skoro on i jego małżonka mają stałe źródło dochodów, a ich dochody pokrywają miesięczne wydatki. Sąd wskazał także, że pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, m.in. art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w myśl którego małżonkowie obowiązani są do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny oraz art. 27 tej ustawy stanowiącym o obowiązku małżonków do przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. Uwzględnić w związku z tym należało posiadanie przez małżonkę skarżącego działki budowlanej. Sąd wskazał także, że skarżący nie wykazał prowadzenia przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego. Do strony zaś należy wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy. Biorąc pod uwagę możliwości finansowe skarżącego i konieczność opłacenia przez niego wpisów w pięciu sprawach Sąd uznał jednak za zasadne przyznanie mu zwolnienia od wpisu od skargi, jest to bowiem czynność warunkująca skuteczne jej złożenie. W pozostałym zakresie Sąd wniosek skarżącego oddalił. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o ustanowienie doradcy podatkowego. Argumentował, że Sąd nie wyjaśnił powodów, dla których uznał, iż skarżącego nie stać na opłaty sądowe, a stać na opłacenie pełnomocnika. Ustanowienie rozdzielności majątkowej w ocenie strony ma wpływ na majątkowe relacje małżonków, a zaspokojenie potrzeb rodziny nie obejmuje obowiązku współfinansowania wydatków na ochronę majątku osobistego drugiego z małżonków. Skarżący stwierdził również, że Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował faktu prowadzenia przeciw skarżącemu postępowania egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo zinterpretował przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym i częściowym, o których mowa w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a), wskazując, że opisana sytuacja materialna i rodzinna skarżącego nie pozwala na przyjęcie, że nie może on ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Negując to stanowisko skarżący zdaje się nie zauważać, że zasadą jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu( art. 199 p.p.s.a). Prawo pomocy ma natomiast gwarantować zapewnienie realizacji prawa do sądu osobom, które z uwagi na ich sytuację materialną, rodzinną, majątkową, kosztów tych w całości lub w części ponieść nie mogą. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy sąd musi zatem rozważyć zarówno konieczność zapewnienia stronie możliwości obrony jej praw przed sądem, jak i ocenić zakres tej niezbędnej, udzielanej wszak z budżetu Państwa, pomocy przy ponoszeniu kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być zatem przyznane osobie, która wykaże, że mimo ograniczenia wydatków do niezbędnego minimum nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Przy ocenie zakresu pomocy sąd bierze też pod uwagę stan sprawy i konieczne na tym etapie wydatki związane z postępowaniem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił, że skarżący nie wykazał, iż sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym za ugruntowany uznać można pogląd, że Sąd winien brać pod uwagę nie tylko sytuację majątkową wnioskodawcy, ale również możliwości finansowe współmałżonka oraz innych osób z rodziny zobowiązanych do alimentacji. Z art. 252 p.p.s.a. wynika, że sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2008 r. sprawie o sygn. akt I FZ 515/07), obowiązek wzajemnej pomocy nawet przy rozdzielności majątkowej zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. akt I FZ 599/07), przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny stosownie do art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 210/08). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela zaprezentowane stanowiska. W tej sytuacji nie można się zgodzić ze skarżącym, aby fakt rozdzielności małżeńskiej miał wpływ na jego sytuację majątkową. Sąd pierwszej instancji oceniając sytuację majątkową strony słusznie uwzględnił fakt posiadania przez żonę wnioskodawcy działki o powierzchni około 2400 m² z rozpoczętą budową i uznał, że stałe dochody skarżącego i jego małżonki pozwalają mu na częściowe poniesienie kosztów sądowych. Oceny takiej nie zmienia podnoszona przez skarżacego okoliczność, niezakwestionowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, prowadzenia przeciw niemu postępowania egzekucyjnego. Zauważyć także należy, że Sąd pierwszej instancji uwzględnił przy rozpoznawaniu wniosku stan sprawy i zapewnienie skarżącemu możliwości obrony jego praw przed sądem uwzględniając konieczność uiszczenia wpisu w kilku sprawach w krótkim okresie czasu. Nie oznacza to, że na dalszym etapie postępowania, gdy sytuacja skarżącego ulegnie pogorszeniu, nie będzie on mógł ubiegać się o ponownie przyznanie mu prawa pomocy w szerszym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 u.p.p.s.a. należało postanowić jak w sentencji.