I SA/Bd 355/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. D. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 10 listopada 2016r. sygn. akt I SA/Bd 355/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do lipca 2011r. postanawia zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że: 1) zwolnić skarżącą od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie W dniu 19 września 2016r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżąca oświadczyła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Podała, że osiągany przez męża dochód ledwie wystarcza na utrzymanie rodziny. Zdaniem skarżącej, przedmiotowa sprawa jest na tyle poważna, że wymaga udziału adwokata, który reprezentowałby stronę. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz małoletnią córką. Mąż skarżącej z tytułu umowy o pracę uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 1.900 zł. W rubryce dotyczącej zobowiązań skarżąca wymieniła koszty ponoszone na mieszkanie (prąd, gaz, wod.-kan.) - 900 zł. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych powyżej 5.000 zł. W odpowiedzi na zarządzenie Referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: kserokopię dowodu rejestracyjnego samochodu; zaświadczenie o zarobkach męża; fakturę za prąd i gaz wystawioną na nazwisko H. Ś. oraz fakturę za wodę wystawioną na nazwisko Ś. C. W piśmie z dnia 4 października 2016r. skarżąca oświadczyła, że tylko mąż skarżącej posiada rachunek bankowy; skarżąca nie posiada żadnego tytułu prawnego do nieruchomości położonej przy ul. [...] w B.; mąż skarżącej nie posiada żadnego tytułu prawnego do nieruchomości [...]; nie posiada wraz z mężem oszczędności; zamieszkuje w nieruchomości dziadków partycypując w kosztach utrzymania; mąż skarżącej posiada samochód Opel Vectra rok produkcji 2003; skarżąca oraz jej mąż nie prowadzą działalności gospodarczej; strona nie korzysta z pomocy społecznej. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2016r. Referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W złożonym sprzeciwie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) dalej: "p.p.s.a." poprzez ich pominięcie i nie zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych oraz nie przyznanie pełnomocnika z urzędu. Skarżąca podniosła, że zgodnie z aktualnym wpisem w KRS, nie jest wspólnikiem ani udziałowcem w spółce, nie posiada żadnych praw do nieruchomości przy ul. [...]. Nie zgodziła się ze stwierdzeniem Referendarza sądowego, że będąc przedsiębiorcą powinna uwzględniać wydatki na prowadzenie procesów sądowych. Wskazała, że znajduje się w sytuacji ubóstwa, komornik prowadzący egzekucję administracyjną zajął wszystkie jej oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 p.p.s.a., m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007r., II FZ 498/07 – dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej Sąd stanął na stanowisku, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, dlatego zwolnił skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Sąd jednocześnie uznał, że dane zawarte we wniosku skarżącej złożonym na urzędowym formularzu PPF oraz przedłożonych oświadczeniach i dokumentach są niewystarczające dla przyznania jej pełnomocnika z urzędu. W tym zakresie wskazać należy, że koszty sądowe na obecnym etapie postępowania (skarga kasacyjna) wynoszą połowę wpisu sądowego od skargi, a zatem kwotę 667 zł. Z przekazanych w trakcie niniejszego postępowania informacji wynika, że skarżąca pozostaje bez stałej pracy i jest na utrzymaniu najbliższej rodziny, a dochód jej męża w gospodarstwie domowym, po opłaceniu wymienionych przez stronę zobowiązań, pozwala wygospodarować kwotę 1.000 zł na trzy osoby. W takiej sytuacji Sąd przychylił się do wniosku strony i uznał, iż sytuacja finansowa skarżącej nie pozwala na pokrycie wszystkich kosztów postępowania sądowego. W związku z tym zwolnił skarżącą od wpisu sądowego. Odmawiając przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu Sąd stwierdza, że strona na podstawie przedstawionych danych nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym zakresie Sad zauważa, że skarżąca nie przedstawiła wyciągu z rachunku bankowego męża, o który została wezwana w trybie art. 255 p.p.s.a. Powyższy dokument jest o tyle istotny dla ustalenia skarżącej prawa do przyznania pomocy od Państwa, że obrazować może aktualną, rzeczywistą sytuację majątkową i finansową strony i jej rodziny, a która mogłaby pozwolić na pokrycie części kosztów postępowania, czego wykluczyć nie można. Zauważyć bowiem należy, że mąż skarżącej jest osobą osiągającą dochód z tytułu umowy o pracę i według przedstawionego zaświadczenia od pracodawcy z dnia 24 października 2016r., jako specjalista ds. księgowości, otrzymuje wynagrodzenie w wysokości najniższej pensji krajowej wynoszącej 1.850 zł brutto plus premię uznaniową. Brak przedstawienia na wezwanie Sądu wyciągu z rachunku bankowego męża nie pozwala na ustalenie, jakie jest rzeczywiste wynagrodzenie męża (z uwzględnieniem premii) z tytułu umowy o pracę w Biurze Podatkowym [...], a tym samym, czy skarżąca jest w stanie pokryć częściowo koszty postępowania kasacyjnego w zakresie choćby ustanowienia pełnomocnika do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę z powodu jej niedopuszczalności. Skarżąca nawet do sprzeciwu nie załączyła wymaganego dokumentu. W związku z tym brak jest podstaw do stwierdzenia, że skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględniając jednak pozostałe okoliczności zasadnym było przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1-3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.