I SA/Bd 372/10

I SA/Bd 372/10 POSTANOWIENIE Dnia 25 czerwca 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia[...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2004 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika A.K. wniósł w niniejszej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści urzędowego formularza PPF wynika, że wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 388.239,00 zł. Skarżący oświadczył, że z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości około 2.600 zł, posiada na utrzymaniu żonę oraz troje dzieci, a wszystkie składniki majątkowe przedsiębiorstwa podlegają zajęciu przez organ egzekucyjny. Rodzina przeznacza miesięcznie 1.200 zł na zakup żywności, odzieży, kształcenie ;1.000 zł na opłaty związane z użytkowaniem lokalu mieszkalnego;150 zł na zakup leków; 400 zł na spłatę kredytu zaciągniętego na poczet prowadzonej działalności gospodarczej. Odpowiadając na wezwania referendarza wnioskujący wyjaśnił, że zamieszkuje w wynajętym domu. W ubiegłym roku osiągnął przy przychodzie 4.730.737,34 zł dochód w wysokości 8.959,87 zł., natomiast E.K. za 2009 r. wykazała przychód wynoszący 4.024,80 zł. Ponadto do akt sprawy wnioskujący przedłożył za okres od marca do maja 2010 r. wyciągi z firmowego rachunku bankowego, umowę kredytu do kwoty 200.000 zł udzielonego na cele bieżącej działalności gospodarczej oraz potwierdzenie przyznania limitu debetowego w wysokości 100.000 zł. Nadesłał również deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7 za okres od stycznia do maja bieżącego roku. Dodatkowo dokonał zestawienia zysków i strat za ostatnie 5 lat prowadzenia działalności gospodarczej, podkreślając, że wskaźnik rentowności przedsiębiorstwa jest znikomy, a dłużnicy zalegają z płatnościami na kwotę 150.000 zł. Skarżący zweryfikował uprzednio złożone w formularzu oświadczenie odnośnie kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, podając, że wynoszą one łącznie 4.856 zł. Na potwierdzenie, że jedna z córek choruje przewlekle przedłożył historię jej choroby. Podał nadto, że samochód osobowy marki [...] o wartości 2.800 zł został zarejestrowany na żonę. Odpowiadając na kolejne wezwanie referendarza przesłał wyciągi z rachunku bankowego należącego do żony. Jednocześnie pełnomocnik wnioskującego wyjaśnił, że operacje dokonywane za pośrednictwem tego właśnie rachunku korzystają ze zwolnienia z prowizji, co w konsekwencji powoduje zmniejszenie kosztów działalności gospodarczej o kwotę rzędu kilkuset złotych miesięcznie. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji miedzy interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gomez de la Torre przeciwko Hiszpanii( por. postanowienie NSA jak wyżej). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z akt sprawy skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Zgodnie przepisem art.246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest zatem brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie " konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego nie mieszczą się zatem wydatki, związane z utrzymaniem rodziny na pewnym standardzie (wyższym od minimalnego), ale nieposiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Zwrócić także należy uwagę, że wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa, co oznacza, że przedstawione informacje muszą pozwalać na przyjęcie takiego ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości. Wnioskodawca powinien zatem rzetelnie i wiarygodnie przedstawić swoją sytuację majątkową oraz rodzinną. Do referendarza rozpatrującego wniosek w przedmiocie prawa pomocy należy zaś ocena czy przedstawione powyżej okoliczności zachodzą. Należy jednocześnie zaznaczyć, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, 2) aktualnej kondycji finansowej strony. Warto w tym miejscu przypomnieć, że prawo pomocy, przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem wspierania ubogich. Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 p.p.s.a., zgodnie z którą, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie i być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują. Należy mieć na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu ( art.252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych referendarz posiada instrumenty prawne służące do ich wyjaśnienia. Na mocy art.255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych, jeżeli dane zawarte we wniosku okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości. Z możliwości tej referendarz skorzystał, wzywając wnioskującego do nadesłania dokumentów mogących pomóc w całkowitym zobrazowaniu sytuacji materialnej, jak również potwierdzających prawdziwość złożonych oświadczeń. Zainteresowany odpowiadając na wezwanie referendarza przedstawił zarówno swoje, jak i żony wyciągi z rachunków bankowych oraz odpisy zeznań podatkowych dotyczących uzyskanych w roku ubiegłym dochodów. Po przeanalizowaniu wniosku skarżącego oraz przedłożonych dokumentów należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa A.K. budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego twierdzeń o braku środków na opłacenie kosztów sądowych. Wynikające z wyciągów bankowych informacje świadczą, że skarżący dokonuje operacji pieniężnych kwotami w znacznej wysokości, co niewątpliwie świadczy o płynności finansowej w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, jak również potwierdza aktywne uczestnictwo w obrocie gospodarczym. Bez wątpienia, już na tej podstawie uznać należy, że wnioskujący posiada możliwość wygospodarowania ze środków pieniężnych przeznaczanych dotychczas na finansowanie prowadzonej działalności gospodarczej, części pozwalającej na pokrycie kosztów sądowych. Również nie wskazuje na spełnienie przesłanki z art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a spłacanie regularnie rat leasingowych ( k- 57, 86), tym bardziej, że zainteresowany nie wykazał, aby zachodziło jakiekolwiek niebezpieczeństwo braku opłacenia tego zobowiązania. Nie zasługuje także na uwzględnienie argumentacja wnioskującego, że przyznanie limitu debetowego czy pożyczki, czynią zasadnym przyznania mu prawa pomocy, gdyż ciąży na nim obowiązek spłaty kredytu udzielonego na finansowanie działalności gospodarczej. Wyjaśnić należy, że jest to błędne założenie, bowiem koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. Dodatkowo również pamiętać trzeba, że instytucja prawa pomocy może być stosowana tylko w przypadku osób, które zabezpieczają jedynie swoje niezbędne potrzeby egzystencjalne, co wykażą w sposób nie budzący wątpliwości. Przyznanie kredytu w wysokości 200.000 zł świadczy o dobrej sytuacji materialnej kredytobiorcy. Skoro wnioskujący go zaciągnął, to musiało się to mieścić w jego możliwościach finansowych, tzn., że oceniał swoją sytuację majątkową jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacić kredyt, jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem swojego gospodarstwa domowego. Również nadesłane deklaracje VAT-7 nie świadczą o złej kondycji finansowej strony, ale potwierdzają, że skarżący prowadzi nieprzerwanie działalność gospodarczą. Tym bardziej, że podatnik nie zaznaczył, że przynosi ona aktualnie straty, a z zeznania podatkowego za rok ubiegły wynika, że przy przychodzie 4.730.737,34 zł przyniosła dochód w wysokości 8.959,87 zł. Odnosząc się z kolei do deklarowanych przez stronę rodzaju i wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego należy zauważyć, że w tej kwestii udzielano sprzecznych ze sobą informacji. Skarżący pierwotnie zadeklarował, że rodzina ponosi wydatki w wysokości 2.750 zł, a następnie oświadczył, że wynoszą one 4.856 zł. Przeczy zasadom logiki i doświadczenia życiowego, aby rodzina dysponująca miesięcznym dochodem w kwocie 2.600 zł ( pole 10 formularza PPF), bez innych, dodatkowych źródeł , była w stanie ponosić koszty miesięcznego utrzymania w wysokości 4.856 zł. Abstrahując od tego, że podawane wielkości wydatków różnią się między sobą, nie ulega wątpliwości, a budzi zastrzeżenia, że w przedstawionym wyliczeniu skarżący nie wskazał nawet przybliżonej kwoty wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem samochodu. W tym miejscu przypomnieć także trzeba, że o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy, standard ten przekracza. Zaprezentowane więc przez skarżącego argumenty prowadzą do wniosku, że nie tylko nie wykazał on rzeczywistych dochodów osiąganych przez jego rodzinę, ale i ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Nadto, z punktu widzenia zasadności przyznania prawa pomocy, ujawnienie, że środki w wysokości około 3.500 zł miesięcznie przeznaczane są na spłatę rat leasingowych, bynajmniej nie przemawia na korzyść zainteresowanego. Założenie, że konieczność spłaty kredytów powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych jest niezrozumiałe, bowiem koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. Dodatkowo również pamiętać trzeba, że instytucja prawa pomocy może być stosowana tylko w przypadku osób, które zaspokajają jedynie swoje niezbędne potrzeby egzystencjalne ( opłacanie raty leasingowej taką nie jest) i wykażą to w sposób nie budzący wątpliwości. W odpowiedzi na wezwanie referendarza skarżący przestawił wyciąg z rachunku bankowego żony, na którym w miesiącu marcu zostały dokonane operacje wynoszące 191.959,01 zł, natomiast w kwietniu wyniosły one 73.567, 16 zł. Dodatkowo zaznaczyć należy, że w dniu 22 kwietnia 2010 r. na rachunku odnotowano wpłatę w wysokości 7.300 zł pochodzącą z Gabinetu Kosmetycznego E.K.K.ubalewska z siedzibą w B.B.. W tej sytuacji oświadczeniom skarżącego o złej kondycji finansowej trudno przypisać walor wiarygodności. Mając więc na uwadze treść składanych przez stronę oświadczeń o wysokości dochodów oraz ponoszonych wydatków związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb bytowych wskazać należy na ewidentny brak ich zgodności. Co do zasady brak staranności w zakresie wykazania czy to wysokości ponoszonych wydatków, czy też wysokości uzyskiwanych dochodów pozbawia referendarza możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. W konsekwencji uzasadnia negatywną ocenę w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. W warunkach niniejszej sprawy istnieje zatem zawiniona przez wnioskującego przeszkoda w wyeliminowaniu rodzących się wątpliwości na tle przedstawionych przez niego informacji. Usprawiedliwia to również zaniechanie kolejnego wezwania zainteresowanego do złożenia dodatkowych oświadczeń trybie art.255 p.p.s.a. i poprzestanie na stwierdzeniu, że w okolicznościach tej konkretnej sprawy skarżący nie wykazał, że został spełniona wobec niego przesłanka zwolnienia go od kosztów sądowych , czy to w całości, czy też w części. Zgodnie bowiem z art.246 § 1 pkt 2 powoływanej ustawy, warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez osobę fizyczną, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny, co oznacza, że przedstawiane informacje muszą pozwalać na przyjęcie takiego ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości. Ciężaru wykazania, że zaistniała przesłanka do przyznania prawa pomocy przez wielokrotne wyjaśnianie wątpliwości powstałych na tle składanych przez stronę oświadczeń nie można przerzucać na rozstrzygającego o przyznaniu prawa pomocy. Powyższe okoliczności, w szczególności niewiarygodne oświadczenia odnośnie wysokości osiąganego dochodu, w zestawieniu z wykazaniem wysokich obrotów dokonywanych w ramach działalności gospodarczej oraz nieznajdującymi pokrycia w zadeklarowanych dochodach wydatkami, nie pozwalają na przyznanie wnioskującemu prawa pomocy. Istotnego znaczenia w sprawie nie ma również fakt, że w innym postępowaniu zawisłym przed tutejszym Sądem przyznano skarżącemu prawo pomocy. Zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje jedynie sprawę, w której takiego zwolnienia stronie udzielono. W poszczególnych sprawach referendarz ocenia zasadność przyznania prawa pomocy pod kątem przesłanek określonych w art.246 p.p.s.a. W niniejszej, z powyżej wskazanych względów, odmówić należało A.K. przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art.258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.