I SA/Bd 388/22
WyrokWSA w Bydgoszczy2022-09-13
Skład orzekający: Leszek Kleczkowski, Halina Adamczewska-Wasilewicz, Urszula Wiśniewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nieodpłatne przekazanie środków trwałych przez podatnika VAT, które stanowiły współwłasność małżeńską i były wykorzystywane w jego działalności gospodarczej, na rzecz byłego małżonka prowadzącego odrębną działalność gospodarczą, podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług?Ratio decidendi
Nieodpłatne przekazanie środków trwałych przez podatnika VAT, które stanowiły współwłasność małżeńską i były wykorzystywane w jego działalności gospodarczej, na rzecz byłego małżonka prowadzącego odrębną działalność gospodarczą, podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Kluczowe jest przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel oraz fakt, że przy nabyciu tych towarów podatnik miał prawo do odliczenia podatku naliczonego.Stan faktyczny
Skarżąca, W. G., prowadząca działalność gospodarczą, dokonała nieodpłatnego przekazania środków trwałych swojej firmy na rzecz firmy byłego małżonka. Organy podatkowe uznały tę czynność za dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu VAT, ponieważ skarżąca miała prawo do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu tych środków. Skarżąca wniosła skargę, zarzucając nierozpoznanie istoty sprawy i niewłaściwe zastosowanie przepisów ustawy o VAT oraz Ordynacji podatkowej.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 września 2022 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr 0401-IOV1.4103.7.2022 w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od września 2019 r. do marca 2020 r. oddala skargę
Decyzją z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego we [...] określił W. G. ("Skarżąca", "Strona", "podatnik") wysokość nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do odliczenia w następnym okresie rozliczeniowym za miesiące: od września 2019 r. do lutego 2020 r. oraz wysokość zwrotu podatku za miesiąc marzec 2020 r.
W odwołaniu wniesiono o zmianę zaskarżonej decyzji przez określenie wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do odliczenia w następnym okresie rozliczeniowym w kwotach wskazanych przez podatnika oraz określenie wysokości zwrotu podatku za styczeń i luty 2020 r. w kwocie [...]zł za każdy z tych okresów. Zaskarżonej decyzji zarzucono: nierozpoznania istoty sprawy; naruszenie art. 99 ust. 12 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2018 r., poz. 2174 ze zm., dalej: "u.p.t.u.", "ustawa o VAT") przez jego nie zastosowanie; naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 2, art. 19a ust. 1, art. 29a ust. 2, art. 86 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 109 ust. 3 u.p.t.u. przez ich niewłaściwe zastosowanie; art. 191 oraz art 187 § 1 w zw. z art. 122 ustawy z dnia [...] r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm., dalej: "O.p.") przez niewłaściwe zastosowanie polegające na pobieżnym zgromadzeniu materiału dowodowego w sprawie i dowolnej nie zaś swobodnej ocenie zebranego materiału dowodowego.
Decyzją z dnia [...]. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ podał, że w przedmiotowych okresach rozliczeniowych Strona prowadziła działalność gospodarczą pod firmą [...] W. G., związaną z hurtową sprzedażą owoców i warzyw oraz wynajmem lokalu i pojazdów. W trakcie prowadzonej działalności gospodarczej dokonywała nabycia towarów handlowych, towarów zaliczanych do środków trwałych oraz towarów i usług, wykorzystywanych w prowadzonej działalności gospodarczej. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, iż Strona dokonała wycofania z prowadzonej działalności gospodarczej środków trwałych należących do jej firmy. Czynności te zostały udokumentowane sporządzonymi [...]. - [...] protokołami przekazania środków trwałych. Środki trwałe zostały przekazane do firmy byłego małżonka prowadzącego działalność pod firmą [...] W. G.. W ww. protokołach Strona wskazała, że przekazanie następuje na potrzeby własne. W styczniu 2020r. do firmy W. G. S. przekazała ciągnik siodłowy [...] nr rej. [...] oraz naczepę [...] nr rej. [...]. Lista towarów zaliczonych do środków trwałych, które Strona wycofała ze swojej działalności i przekazała na rzecz byłego męża wyszczególniona została w tabeli na stronie [...] zaskarżonej decyzji.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że na podstawie przepisów art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 2, art. 15 ust. 1 i ust. 2, art. 19a ust. 1, art. 29a ust. 2 u.p.t.u. nieodpłatne przekazanie przez Stronę na rzecz firmy byłego męża wymienionych składników podlegają opodatkowaniu 23% stawką podatku od towarów i usług. Z treści wskazanych wyżej przepisów wynika jednoznacznie, iż opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlega generalnie każde nieodpłatne przekazanie towaru należącego do przedsiębiorstwa, w tym także wszelkie inne darowizny, z którymi wiąże się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Kluczowym elementem determinującym opodatkowanie podatkiem od towarów i usług czynności, podlegających nieodpłatnemu przekazaniu towarów jest to, czy przy nabyciu tych towarów lub ich części składowych podatnikowi przysługiwało - w całości lub w części prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu, imporcie lub wytworzeniu tych towarów lub ich części składowych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca dokonała odliczenia podatku naliczonego związanego z nabyciem towarów, które przekazane zostały do działalności gospodarczej byłego męża, co potwierdziła w złożonym [...] r. zeznaniu. W związku z nieodpłatnym przekazaniem tych towarów organ pierwszej instancji w świetle powołanych przepisów zasadnie uznał, że Strona jest zobowiązana do rozliczenia w podatku VAT, z tytułu tego przekazania.
Organ podał, że spór w przedmiotowej sprawie dotyczy w istocie zakresu opodatkowania podatkiem od towarów i usług czynności, która została dokonana przez podatnika podatku od towarów i usług w stosunku do środków trwałych ruchomości, które w chwili dokonywania tej czynności stanowiły współwłasność małżeńską. Organ w tym zakresie wskazał, że regulacje ustawy o podatku od towarów i usług nie wymieniają małżonków jako odrębnej kategorii podatników. Istotne dla określenia zakresu podmiotowego opodatkowania podatkiem VAT czynności dokonanej łącznie lub odrębnie przez współmałżonków jest jedynie ustalenie kto faktycznie dokonuje czynności podlegających opodatkowaniu tym podatkiem, działając przy tym w charakterze wskazanym w art. 15 ust. 2 u.p.t.u., gdyż z punktu widzenia podatku od towarów i usług istotne jest kto jest podatnikiem tego podatku w świetle przepisów prawa regulujących zasady opodatkowania podatkiem VAT.
Organ podał, że jako podatnik podatku od towarów i usług Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą, m.in. w oparciu o przekazane środki trwałe, które stanowiły współwłasność małżeńską. Z tego wynika, że przez cały okres prowadzenia działalności gospodarczej strona miała w dyspozycji przekazane towary w sensie ekonomicznym. Zasadnie zatem organ pierwszej instancji przyjął, że również w takim charakterze Skarżąca dokonała nieodpłatnego ich przekazania swojemu byłemu mężowi. Prowadząc własną firmę - działalność gospodarczą, o której mowa w art. 15 ust. 2 u.p.t.u., w oparciu o część składników majątku wspólnego, Strona miała nad tym majątkiem kontrolę ekonomiczną. Mimo faktu, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w oparciu o część majątku wspólnego, to w sensie ekonomicznym dysponowała i zarządzała tymi środkami trwałymi. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, Naczelnik Urzędu Skarbowego we [...] zasadnie uznał, że w przedmiotowej sprawie czynności nieodpłatnego przekazania przez stronę środków trwałych - wykorzystywanych w prowadzonej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.p.t.u. podlega opodatkowaniu na podstawie art. 7 ust. 2 tej ustawy.
Podsumowując, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że przekazane przez Skarżącą sporne składniki majątku stanowiące środki związane z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, na rzecz byłego małżonka W. G., stanowią nieodpłatną dostawę, o której mowa w art. 7 ust. 2 u.p.t.u. i podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u. W przedmiotowej sprawie obowiązek podatkowy powstał w odniesieniu do nieodpłatnego przekazania składników majątku pomiędzy firmą Strony a firmą W. G., jako oddzielnemu podmiotowi prowadzącemu w świetle przepisów ustawy o VAT działalność gospodarczą. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, w wyniku nieopodatkowania podatkiem od towarów i usług i nierozliczenia w złożonych deklaracjach podatkowych dla podatku od towarów i usług VAT-7 za kontrolowane okresy rozliczeniowe, traktowanego na równi z dostawą towarów nieodpłatnego przekazania do firmy [...] W. G., towarów zaliczonych w działalności Skarżącej do środków trwałych, naruszono przepis art. 29a ust. 2 u.p.t.u.
Ponadto, organ stwierdził, iż Skarżąca wykazała zawyżoną kwotę podatku naliczonego w wyniku rozliczenia całej kwoty podatku naliczonego, wyszczególnionego na fakturze wystawionej przez [...] czym naruszyła przepis art. 109 ust. 3 u.p.t.u. Organ w tym zakresie podał, że na podstawie faktury Nr 979900417/1/42/42-R z dnia [...] r. otrzymanej od [...] Skarżąca dokonała obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wyszczególnionego w ww. fakturze w wysokości [...] zł. Z oświadczeń Strony złożonych w toku postępowania wynika, że wydatki dotyczące energii elektrycznej dotyczyły wszystkich podmiotów prowadzących działalność gospodarczą pod wskazanym adresem, a 45% tych wydatków dotyczy działalności prowadzonej przez [...] W. G., zatem z tej faktury powinien zostać odliczony podatek naliczony w wysokości 45%. W związku z powyższym organ pierwszej instancji zasadnie uznał, iż w miesiącu wrześniu 2019r. Strona zawyżyła podatek naliczony o kwotę [...]zł.
W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do rozpoznania Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w celu ponownego rozpatrzenia. Zarzucono nierozpoznanie istoty sprawy; naruszenie art. 99 ust. 12 u.p.t.u. przez jego niezastosowanie; naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 2, art. 19a ust. 1, art. 29a ust. 2, art. 86 ust. 1 i 2, art. 109 ust. 3 u.p.t.u. przez ich niewłaściwe zastosowanie; naruszenie art. 191 oraz art. 187 § 1 w zw. z art. 122 O.p. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na pobieżnym zgromadzeniu materiału dowodowego w sprawie i dowolnej, nie zaś swobodnej ocenie zebranego materiału dowodowego. Skarżąca stoi na stanowisku, że przekazanie przez podatnika składników majątku firmy [...] W. G. na rzecz [...] W. G. będącego odrębnym podatnikiem podatku od towarów i usług, nie stanowiło nieodpłatnej dostawy towarów, o której mowa w art. 7 ust. 2 u.p.t.u., a zatem nie podlegało opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na mocy przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie żąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie obie strony wyraziły zgodę na rozpoznanie w trybie uproszczonym (k. 45, 52 akt sądowych).
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Oceniając zaskarżoną decyzję według podanych kryteriów stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, a zatem skarga podlega oddaleniu.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest ocena prawidłowości opodatkowania 23% stawką podatku od towarów i usług, przekazanych przez Skarżącą środków trwałych, wykorzystywanych w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej - na rzecz byłego małżonka W. G., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...] W. G.. Z akt sprawy wynika, że w kontrolowanych okresach rozliczeniowych Strona prowadziła działalność gospodarczą pod firmą [...] W. G., związaną z hurtową sprzedażą owoców i warzyw oraz wynajmem lokalu i pojazdów. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, iż Skarżąca dokonała wycofania z prowadzonej działalności gospodarczej środków trwałych należących do firmy [...] W. G.. Czynności te zostały udokumentowane sporządzonymi [...]. - [...] protokołami przekazania środków trwałych (k.[...] akt admin.). W treści protokołów Skarżąca wskazała, że przekazanie następuje na potrzeby własne. Natomiast protokołem z [...]. Strona przekazała naczepę [...] [...] do działalności byłego małżonka W. G., (k. [...] akt admin.). Podkreślić należy, iż Skarżąca w złożonym odwołaniu i następnie w skardze, podzieliła stanowisko organów, w zakresie ustalenia, iż doszło do przesunięcia środków trwałych z prowadzonej przez Stronę działalności gospodarczej do działalności gospodarczej byłego męża.
W kwestii tak zarysowanego sporu Sąd akceptuje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji zgodnie z którym na podstawie przepisów art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 7 ust. 2, art. 15 ust 1 i ust 2, art. 19 a ust 1, art. 29 a ust. 2 u.p.t.u. , nieodpłatne przekazanie przez Skarżącą na rzecz firmy byłego męża środków trwałych podlega opodatkowaniu 23% stawką podatku od towarów i usług. W świetle art. 5 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u., opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Z treści art. 7 ust. 1 u.p.t.u., przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (...). Z przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u. wyraźnie wynika, że dostawa towarów i świadczenie usług, co do zasady podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wówczas, gdy czynności te są wykonywane odpłatnie. Wskazać należy, iż powołana definicja nawiązuje do definicji zawartej w art. 5 (1) Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE. L Nr 347, str. 1, ze zm.), która przewiduje, że dostawa towarów oznacza przeniesienie prawa do dysponowania rzeczą jak właściciel. Zdaniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, regulacja z art. 5 (1) Dyrektywy 112 ma zastosowanie do każdego przeniesienia prawa do rozporządzania towarem na inny podmiot, które to przeniesienie skutkuje tym, że strona uzyskuje de facto, możliwość korzystania z rzeczy tak jak właściciel, nawet jeśli nie wiązało się to z przeniesieniem własności (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-320/88 Shipping and Forwarding Enterprise przeciwko SAFE, LEX 83931). W orzeczeniu tym Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej posłużył się terminem przeniesienia "własności w sensie ekonomicznym", podkreślając że "dostawa towarów' nie odnosi się do przeniesienia własności zgodnie z procedurami określonymi w stosownych przepisach krajowych, ale obejmuje każde przeniesienie majątku rzeczowego przez jedną stronę, która upoważnia drugą stronę do rozporządzenia tym majątkiem, tak jak gdyby była ona ich właścicielem. Oznacza to, że na gruncie przedmiotowego przepisu kluczowym elementem jest przeniesienie, praktycznej kontroli nad rzeczą innej osobie oraz umożliwienie tej osobie dysponowania tą rzeczą. Wskazać należy, iż zgodnie z unormowaniami zawartymi w art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 ustawy o VAT, w pewnych ściśle określonych przypadkach również nieodpłatne przekazanie towarów i nieodpłatne świadczenie usług należy uznać za spełniające definicję odpłatnej dostawy towarów lub odpłatnego świadczenia usług, które na podstawie art. 5 ust. 1 u.p.t.u. podlegają opodatkowaniu. Z treści art. 7 ust. 2 u.p.t.u wynika jednoznacznie, iż opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlega każde nieodpłatne przekazanie towaru należącego do przedsiębiorstwa, w tym także wszelkie inne darowizny, z którymi wiąże się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Faktem bezspornym jest, iż Skarżąca z tytułu przekazania nieodpłatnie składników majątku do prowadzonej przez W. G. działalności gospodarczej, działała jako podatnik w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT. Zatem za zasadne należy uznać stanowisko organów, że w przedmiotowej sprawie miało miejsce przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel.
W ocenie Sądu nie zasługuje na aprobatę stanowisko Strony, iż przesunięcie towarów z działalności gospodarczej żony do działalności gospodarczej męża dokonywane w ramach tych działalności gdy małżonków łączy wspólność majątkowa małżeńska nie stanowi odpłatnej dostawy towarów. W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowano jednolite stanowisko, że z dostawą towarów mamy do czynienia nie tylko gdy dochodzi do przejścia prawa własności towaru, co oznacza, że do dostawy towarów dochodzi zawsze gdy następuje przeniesienie własności towaru w sensie prawnym (cywilistycznym) oraz w każdym innym przypadku, gdy podatnik przeniesie faktyczne lub ekonomiczne władztwo nad rzeczą na inny podmiot, a nabywca towaru będzie miał swobodę w dysponowaniu (rozporządzaniu) rzeczą, tak jakby był jej właścicielem. Pojęcie "przeniesienie prawa do rozporządzania rzeczą jak właściciel" nie jest tożsame z przeniesieniem własności w rozumieniu prawa cywilnego, gdyż obejmuje również przypadki, gdy doszło do przekazania szeroko pojętej kontroli ekonomicznej nad rzeczą, skutkiem czego można nią dysponować jak właściciel mimo, że nie miało miejsca prawne przejście własności na nabywcę. Dostawa towarów, jak również ich nieodpłatne przekazanie nie ogranicza się więc wyłącznie do zbycia prawa własności rzeczy. Dostawa towarów w świetle powołanych przepisów ustawy o VAT, powinna podlegać ocenie przede wszystkim z punktu widzenia aspektów ekonomicznych. W tym miejscu należy wskazać, że istotą współwłasności majątkowej małżeńskiej zarówno ustawowej, jak i umownej jest to, iż każdy z małżonków jest współwłaścicielem poszczególnych składników majątku wspólnego na zasadach współwłasności łącznej (bezudziałowej). W myśl art. 36 § 1 oraz § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny. Każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy stanowią inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku. Organ zasadnie podkreślił, iż regulacje ustawy o podatku od towarów i usług nie wymieniają małżonków jako odrębnej kategorii podatników. Istotne zatem dla określenia zakresu podmiotowego opodatkowania podatkiem VAT, czynności dokonanej łącznie lub odrębnie przez współmałżonków jest jedynie ustalenie kto faktycznie dokonuje czynności podlegających opodatkowaniu tym podatkiem, działając przy tym w charakterze wskazanym w art. 15 ust. 2 ustawy o VAT. Należy zgodzić się za stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonej decyzji, iż uwzględnione w ustawie o podatku od towarów i usług definicje i pojęcia odrywają się w znacznym stopniu od terminologii przyjętej w prawie cywilnym lub rodzinnym. Na gruncie podatku od towarów i usług użytym w przepisach normujących ten podatek terminom przypisuje się zasadniczo autonomiczne znaczenie, swoiste dla tego podatku, a tym samym oderwane od ich rozumienia cywilistycznego. Przy wykładni pojęć użytych w ustawie o podatku od towarów i usług decydujące znaczenie ma walor i skutki ekonomiczne danej czynności opodatkowanej, a nie jego definicja w prawie cywilnym. A zatem, skoro dla potrzeb opodatkowania podatkiem od towarów i usług pojęcie podatnika zostało zastrzeżone wyłącznie ustawodawcy podatkowemu, to brak jest podstaw do modyfikowania tego pojęcia w drodze wykładni przepisów dotyczących umów majątkowych małżeńskich, zmieniających stosunki własnościowe dotyczące przedmiotu opodatkowania podatkiem od towarów i usług. Skarżąca jako podatnik podatku od towarów i usług prowadziła działalność gospodarczą, m.in. w oparciu o przekazane środki trwałe, które stanowiły współwłasność małżeńską. Z tego wynika, że przez cały okres prowadzenia działalności gospodarczej Skarżąca miała w dyspozycji przekazane towary w sensie ekonomicznym. Zasadnie zatem organy przyjęły, że również w takim charakterze Skarżąca dokonała nieodpłatnego ich przekazania swojemu byłemu mężowi. Prowadząc własną firmę - działalność gospodarczą, o której mowa w art. 15 ust. 2 u.p.t.u., w oparciu o część składników majątku wspólnego Strona miała nad tym majątkiem kontrolę ekonomiczną. Mimo faktu, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w oparciu o część majątku wspólnego, to w sensie ekonomicznym dysponowała i zarządzała tymi środkami trwałymi. Zgodzić się należy ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonej decyzji, iż żaden z przepisów ustawy o podatku od towarów i usług nie wyłącza prawa małżonków do prowadzenia działalności gospodarczej jako odrębnych podatników podatku od towarów i usług. Nie ma przy tym żadnych prawnych przeszkód, aby pomiędzy małżonkami prowadzącymi odrębne działalności gospodarcze istniała ustawowa wspólność majątkowa. W konsekwencji, podatnikiem podatku od towarów i usług jest każdy z małżonków, który dokonał czynności podlegającej opodatkowaniu. Nie mniej jak słusznie przyjął organ autonomiczność prawa podatkowego wyklucza możliwość takiej interpretacji przepisów, która zakładałaby, że stosunki majątkowe między małżonkami, regulowane przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mogą kształtować zakres praw i obowiązków podatników określonych w ustawie o podatku od towarów i usług. Opodatkowanie dokonanych nieodpłatnych czynności chroni zasadę powszechności opodatkowania podatkiem VAT. Podatnicy podatku od towarów i usług przy spełnieniu określonych ustawowych warunków mają bowiem prawo odliczania podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług. Brak opodatkowania niektórych czynności nieodpłatnych pozwalałoby na nabywanie towarów na cele prowadzonego przedsiębiorstwa, a następnie przekazywanie ich na cele niezwiązane z prowadzoną działalnością bez obciążenia podatkiem VAT, co stawiałoby takich podatników VAT w sytuacji o wiele korzystniejszej niż pozostałych konsumentów. Mając na uwadze zasadę neutralności - opodatkowanie, powinno mieć miejsce zawsze wtedy, gdy podatnik przekazuje towar, w którego posiadanie wszedł, mając prawo do odliczenia. Prezentowane przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, stanowisko znajduje uzasadnienie w wydanym 24 marca 2022 r. orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej C- 697/2022, w którym Trybunał rozpoznał pytanie prejudycjalne dotyczące skutków opodatkowania na zasadach ogólnych VAT jednego z małżonków w ramach wspólnego gospodarstwa rolnego (LEX 3324165). W ocenie TSUE art. 9 Dyrektywy VAT ustanawia bardzo szeroki zakres stosowania VAT. Określona działalność jest zasadniczo uznawana za "gospodarczą" w rozumieniu art. 9, jeżeli ma charakter stały i jest wykonywana w zamian za wynagrodzenie otrzymywane przez osobę, która ją wykonuje. Ponadto aby stwierdzić, że działalność gospodarcza jest wykonywana samodzielnie, należy zbadać, czy dana osoba wykonuje działalność we własnym imieniu, na własny rachunek i własną odpowiedzialność oraz czy ponosi ona związane z prowadzeniem tej działalności ryzyko gospodarcze. Oceny statusu podatnika winno się dokonywać wyłącznie w świetle kryteriów wskazanych w art. 9 ust. 1 Dyrektywy VAT. Zdaniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z utrwalonego orzecznictwa wynika, że osoba prowadząca działalność rolniczą w ramach gospodarstwa, które posiada wraz z małżonkiem w ramach małżeńskiej wspólności majątkowej, ma status podatnika w rozumieniu art. 9 ust. 1 Dyrektywy VAT, gdy działalność ta jest prowadzona w sposób samodzielny, to znaczy jeżeli dana osoba działa we własnym imieniu, na własny rachunek i na własną odpowiedzialność, sama ponosząc ryzyko gospodarcze związane z prowadzeniem swojej działalności. Okoliczność, że małżonkowie osobno zarządzają środkami przeznaczonymi do prowadzenia hodowli, może stanowić w tym względzie istotną wskazówkę, gdyż hodowle te są odrębne z ekonomicznego, finansowego i organizacyjnego punktu widzenia. W ocenie Trybunału nie ma natomiast znaczenia sama okoliczność, że małżonkowie prowadzą swoje działalności w ramach jednego gospodarstwa rolnego, które posiadają w ramach małżeńskiej wspólności majątkowej. Podkreślić w tym miejscu należy, że organ wyraźnie akcentował, iż w przedmiotowej sprawie elementem determinującym opodatkowanie podatkiem od towarów i usług czynności podlegających nieodpłatnemu przekazaniu przez Skarżącą towarów jest to, że przy nabyciu tych towarów lub ich części składowych przysługiwało Stronie - w całości lub w części prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego tj. z zeznań Skarżącej oraz pisemnych wyjaśnieniach z dnia [...]. wynika, iż Skarżąca dokonała odliczenia podatku naliczonego związanego z nabyciem towarów, które przekazane zostały do działalności gospodarczej byłego męża. Stwierdzono bowiem, iż wymienione towary w chwili ich nabycia były uwzględnione w rozliczeniu podatku VAT, w złożonych deklaracjach VAT-7 odpowiednio za miesiące, w których zostały one przyjęte w ewidencji. W związku z nieodpłatnym przekazaniem tych towarów Sąd za prawidłowe uznał stanowisko organu, iż w świetle powołanych przepisów Skarżąca jest zobowiązana do rozliczenia w podatku VAT, z tytułu przekazania towarów.
Mając powyższe na uwadze Sąd za niezasadne uznał zarzuty naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 2, art. 19a ust. 1, art. 29a ust. 2, art. 86 ust. 1 i 2, art. 109 ust. 3 oraz art. 99 ust. 12 u.p.t.u.
Odnosząc się końcowo do zarzutu naruszenia przepisów postępowania wskazać należy, że przepisy procedury, regulujące m.in. zasady gromadzenia i przeprowadzania dowodów oraz ich oceny, zapewniać mają zgodność ustaleń faktycznych poczynionych przez organ z prawdą materialną (art. 122 O.p.). Organy podatkowe mają więc obowiązek zebrać pełny, wszechstronny materiał dowodowy, w sposób odpowiadający wymogom przepisów postępowania, a w szczególności art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. Poczynione ustalenia faktyczne, ocena dowodów oraz wskazanie podstawy prawnej decyzji powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji zgodnie z wymogami art. 210 § 4 O.p. Jednocześnie postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 § 1 O.p.). Organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 191 O.p.). Zgodnie z art. 187 § 1 O.p., organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W doktrynie wskazuje się, że przepis ten stanowi konkretyzację wyżej wskazanej zasady prawdy materialnej, przewidzianej w art. 122 O.p., poprzez wprowadzenie dyrektywy zupełności postępowania dowodowego (Komentarz do art. 187 Ordynacji podatkowej, Lex). Rozpatrzenie całego materiału dowodowego oznacza zapoznanie się i przeanalizowanie całego materiału dowodowego. Ocena dowodów, o której mowa w art. 191 O.p. leży w gestii wyłącznie organu podatkowego. W literaturze wskazuje się, że swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny (B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa Komentarz, Wrocław 2015, s. 892).
Odnosząc powyższe uwagi do postępowania podatkowego prowadzonego w rozpoznawanej sprawie, wskazać należy, że w ocenie Sądu, organy nie naruszyły wyżej omówionych zasad. Organy działały na podstawie i w granicach prawa, jak również wyjaśniły zasadność przesłanek, którymi kierowały się przy załatwianiu sprawy. Okoliczność, iż rozstrzygnięcie podjęte przez organ nie odpowiada oczekiwaniom Strony nie uzasadnia zarzutu "nierozpoznania istoty sprawy".
Wobec powyższego Sąd nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło