I SA/Bd 389/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2012 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W skardze skierowanej do Sądu S. R. w G. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Strona wskazała, że wobec spółki w dniu [...] października 2017r. wydano postanowienie o ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej. W oświadczeniu o majątku i dochodach zawartym na złożonym formularzu, wnioskodawca zadeklarował: kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości [...] zł, stan środków w kasie poniżej [...] zł oraz stratę za ostatni rok obrotowy według bilansu w wysokości [...] zł. Ponadto wskazano, że wartość środków trwałych na dzień [...] grudnia 2017r. wynosiła [...] zł. Ponadto do akt sprawy przedłożono: postanowienie o ogłoszeniu upadłości; bilans; spis inwentarza w postępowaniu upadłościowym; wyciąg z rachunku bankowego. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy zażądała zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy w takim zakresie należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Regulacja w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 p.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Nie można bowiem stwierdzić, że wnioskodawca nie jest w stanie wygospodarować środki niezbędne do pokrycia kosztów wpisu w kwocie [...]zł. W pierwszej kolejności wskazać należy, że postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] października 2017 r., sygn. akt [...] ogłoszono upadłość likwidacyjną spółki. W tym miejscu trzeba jednak stwierdzić, że wszczęcie postępowania upadłościowego nie implikuje automatycznie obowiązku przyznania syndykowi masy upadłości prawa pomocy. W orzecznictwie akcentuje się, że fakt ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy nie stanowi warunku koniecznego przyznania prawa pomocy (tak w postanowieniach NSA z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt: I FZ 204/08, LEX nr 479133 i z dnia 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt: I GZ 249/10, LEX nr 737473). Tak więc sam fakt ogłoszenia upadłości wnioskodawcy (obejmującej likwidację majątku) nie przesądza o tym, że wnioskodawca postawiony w stan upadłości zasługuje na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyjmuje się powszechnie, że fakt bycia w stanie upadłości określonego podmiotu ma jedynie znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej – fakt ten nie jest jednocześnie w żadnym wypadku warunkiem koniecznym przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA z dnia 2 września 2010 r., I GZ 295/10, LEX nr 741280 i z dnia 9 grudnia 2010 r., I GZ 395/10, LEX nr 741387). Jednocześnie dodania wymaga, że zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe. Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. (zob. postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt I GZ 740/15 oraz 6 grudnia 2012 r. I FZ 431/12). Co istotne zwolnienie od kosztów postępowania sądowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku (art. 199 p.p.s.a.), która dotyczy wszystkich podmiotów w tym syndyka, który na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom. Podsumowując samo ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku nie stanowi przesłanki przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, chociażby z tego powodu, że z reguły istnieje masa upadłości, tj. majątek który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłaty zobowiązań. Odnosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Na obecnym etapie postępowanie sądowego konieczne koszty sądowe ograniczają się do uiszczenie wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej w kwocie [...]zł. Godzi się w tym miejscu podnieść, że fakt posiadania przez spółkę na rachunku bankowym środków pieniężnych w wysokości ponad [...] zł a więc kwoty wielokrotnie przekraczającej wysokość wpisu sądowego od wniesionej skargi, uniemożliwia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe wskazuje bowiem, że podmiot skarżący dysponuje środkami pieniężnymi, których wysokość znacznie przewyższa wysokość kosztów sądowych sprowadzających się obecnie do wpisu od złożonej skargi, tym samym nie można stwierdzić, że nie posiada on dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Ponadto nie jest wystarczającym do przyznania prawa pomocy oświadczenie wnioskodawcy dotyczące przeznaczania wszystkich posiadanych środków pieniężnych na zabezpieczenie spłaty zobowiązań oraz pokrywanie kosztów postępowania upadłościowego, bowiem obowiązek ponoszenia kosztów postępowania likwidacyjnego ma oczywiście wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Koszty postępowania likwidacyjnego nie są wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W tym kontekście zauważyć należy, że fakt zaangażowania środków finansowych w prowadzenie postępowania likwidacyjnego świadczy o posiadaniu zasobów finansowych wystarczających do pokrycia kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Brak jest zatem ustawowych podstaw dla przyjęcia, że koszty związane z postępowaniem likwidacyjnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu zobowiązanego do dokonania likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to z pewnością dałby temu wyraz wprowadzając w tym zakresie stosowną regulacją (por. postanowienie NSA z dnia [...] czerwca 2008r.sygn. akt I FZ 204/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia. nsa.gov.pl). Końcowo orzekający wskazuje, że postanowieniem z dnia [...] maja 2018r. sygn. akt I SA/Bd 137/18 zwolniono S. R. w G. od wpisu od skargi. Jednakże sytuacja w finansowa wnioskodawcy w momencie rozpatrywania wniosku złożonego do akt sprawy I SA/Bd 137/18 była zgoła odmienna albowiem strona nie dysponowała wówczas żadnymi środkami finansowymi na rachunku bankowym a w kasie spółki znajdowała się kwota w wysokości [...] zł. Obecnie jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego wnioskodawca posiada na rachunku bankowym kwotę ponad [...] zł, a zatem jest w stanie pokryć koszty postępowania sądowego, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.