I SA/Bd 397/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 06 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od sierpnia 2011 r. do czerwca 2012 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 397/14 UZASADNIENIE W dniu [...] 2014r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. wartość środków trwałych [...] zł, natomiast za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka osiągnęła zysk w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu wskazano, że należny wpis stanowi znaczną cześć przewidywanego zysku za 2013r. (załączono bilans wstępny) oraz fakt, że na rachunku bankowym Spółki saldo na dzień [...]2014r. wynosiło [...] zł wniosek jest w pełni uzasadniony. Z nadesłanych w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego dokumentów wynika, że za 2012r. spółka wykazała stratę w kwocie [...] zł (przychód [...] zł), natomiast w 2013r. dochód wyniósł [...] zł (przychód [...]zł). Ponadto przedłożono deklaracje VAT 7 za okres od października 2013r. do marca 2014r.; wyciąg z rachunku bankowego spółki, wstępny rachunek zysków i strat oraz bilans za 2013r.; oświadczenie zarządu spółki o nieposiadaniu żadnych środków trwałych; oświadczenie zarządu spółki dotyczące zawieszenia postępowania egzekucyjnego w związku ze złożeniem przez spółkę zarzutów; pismo nieopatrzone żadną datą pracowników sklepu "J." dotyczące wizyty pracowników Urzędu Skarbowego w B.; zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego; oświadczenie zarządu spółki o nieposiadaniu żadnych zobowiązań w stosunku do instytucji bankowych, leasingowych, dostawców mediów i innych. Ponadto w oświadczeniu tym wskazano, że spółka od chwili zajęcia rachunku bankowego nie jest w stanie prowadzić żadnej działalności handlowej. Nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań względem biura rachunkowego, które zrezygnowało z prowadzenia ksiąg handlowych. Spółka zwolniła wszystkich pracowników. Końcowo wskazano, że zobowiązania spółki względem dostawców przewyższają należności względem nich. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04 opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W wyniku dokonanej analizy wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a także zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego orzekający doszedł do przekonania, że przesłanki określone w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. Koszty sądowe na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Podkreślić należy, że spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą osiągając przychody znacznych rozmiarów ([...]zł w 2012r. oraz [...]zł w 2013r.), które wielokrotnie przewyższające wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Co prawda w 2012r. odnotowała stratę, jednakże w tym miejscu należy zwrócić uwagę na fakt, że strata w rozumieniu przepisów podatkowych jest tzw. stratą bilansową, wyliczaną na potrzeby tego podatku, która nie odzwierciedla rzeczywistego rezultatu prowadzonej działalności. W przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Ponadto jak wynika z nadesłanych do akt deklaracji VAT – 7 za okres od października 2013r. do marca 2014r działalność gospodarcza generuje znaczny obrót. Tak więc skarżąca dokonuje czynności gospodarczych, które generują określony zysk. Co potwierdza przedłożone roczne zeznanie podatkowe za 2013r. z którego wynika, że spółka odnotowała zysk w kwocie [...] zł. Podkreślenia również wymaga, że stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na potrzeby postępowań sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290 a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191 i postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, Lex nr 220385). W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Z przedłożonego wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień [...]2014r.) nie wynika również, aby spółka miała jakiekolwiek zaległości jak również, aby zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. Tym bardziej, że jak wynika z oświadczenia zarządu spółki z dnia [...] 2014r. obecnie postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej zostało zawieszone. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Ponadto należy wskazać na fakt, że wydatki na spory sądowe są, obok wydatków o charakterze cywilnoprawnym, co do zasady, związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jednakże, wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym - czyli te, których w przeważającej mierze dotyczą koszty uzyskania przychodów - nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Podkreślenia wymaga również, że sam fakt, że osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jego udzielenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt I FZ 436/04). Nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2011 r., I FZ 344/11). Końcowo odnosząc się do podnoszonej we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, że na rachunku bankowym spółki na dzień [...]2014r. saldo wynosiło [...]zł wskazać należy, że po tym dniu na rachunku bankowym skarżącej odnotowano wpływ znacznych środków finansowych w kwocie ponad [...]zł. Nic nie stało zatem na przeszkodzie aby część środków zabezpieczyć celem uiszczenia wpisu od skargi. Skarżąca jednak zamiast tego wydatkowała te środki na zakup kolejnych towarów. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.