I SA/Bd 402/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 01 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości Wnioskiem z dnia [...]. E. M. (skarżąca) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek powołując się na trudną sytuację materialną. W uzasadnieniu podniosła, że posiadane przez nią środki nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w B. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł. Zakład uznał, iż nie znalazł podstaw do umorzenia należności wobec braku całkowitej nieściągalności, o której stanowi art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej u.s.u.s., nie znalazł również podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, tj. ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania składek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana wskazała na trudną sytuację materialną, w jakiej się znalazła. Decyzją z dnia [...]. Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. odmawiającą umorzenia należności składkowych. Na powyższą decyzję strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o "rozsądne" rozpatrzenie sprawy. Po rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 18 grudnia 2012r. sygn. akt I SA/Bd 969/12 uchylił zaskarżoną decyzję i określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. W uzasadnieniu Sąd podzielił stanowisko organu, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki, o jakich mowa w art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., jednakże uznał, że w sprawie zachodzi przesłanka ważnego interesu zobowiązanego określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., nr 1365), dalej rozporządzenie. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy decyzją z dnia [...]. Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]., gdyż nie stwierdził ustawowych przesłanek przemawiających jednoznacznie za umorzeniem należności. Organ wskazał, że rozpatrywał sprawę tylko z art. 28 ust 3 pkt 5 i 6, gdyż inne przesłanki z art. 28 nie zaistniały. W wyniku ponownej analizy sprawy Zakład ustalił, że aktualnie wysokość emerytury skarżącej wynosi [...] brutto, która po potrąceniu kwoty [...] zł do wypłaty wynosi [...] zł. Strona ponosi opłaty za mieszkanie oraz media. Ponadto w [...]. wyrażona została zgoda przez A. na spłatę zadłużeń z tytułu opłat za mieszkanie w ratach. Organ zauważył, że jak wynika ze złożonego oświadczenia zobowiązana posiada inne zobowiązania nie wykazane przy wcześniejszym rozpatrywaniu sprawy. Kredyt na sumę [...] zł w K. I. SA oraz zadłużenie za telefon komórkowy. Organ podniósł, że w trakcie niniejszego postępowania skarżąca nie przedłożyła żadnego rachunku, faktury za media. Przedstawiła jedynie 2 faktury z aptek z [...]. i [...]., żadna nie przekroczyła kwoty [...] z. Nie przedstawiła również żadnego nowego dokumentu informującego o stanie zdrowia, zatem organ uznał, że jedyną dolegliwością skarżącej są zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Mąż zobowiązanej R. M. nie uzyskuje żadnych dochodów. Zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Posiada orzeczenie zaliczające do lekkiego stopnia niepełnosprawności oraz po przebytym udarze niedokrwiennym móżdżku orzeczenie uznające za częściowo niezdolnego do pracy. Organ podkreślił, że skarżąca w dalszym ciągu utrzymuje, że z mężem nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Nie wykazała jednakże, aby z mężem miała ustanowioną rozdzielność małżeńską majątkową. Zakład zauważył, że z posiadanego przez zobowiązaną świadczenia emerytalnego prowadzona jest skuteczna egzekucja, tym samym nie można stwierdzić, że zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Organ wyjaśnił, że przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych możliwość umorzenia należności pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej. Zaznaczył jednakże, że to na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania, że zachodzi okoliczność stwarzająca możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Zakład podkreślił, że w trakcie niniejszego postępowania skarżąca nie przedłożyła żadnego dowodu na okoliczność istnienia trudnej sytuacji materialnej np. decyzji o uzyskiwanych zasiłkach z pomocy społecznej, decyzji o przyznanych dodatkach mieszkaniowych, a wręcz zaznaczyła, iż nie korzysta z finansowego wsparcia żadnej instytucji. W związku z powyższym organ uznał, że przedstawiona przez zobowiązaną sytuacja rzeczywiście nie należy do łatwych i mogłaby być przesłanką do umorzenia. Jednakże w chwili obecnej, w jego ocenie, umorzenie przedmiotowego długu nie ma wpływu na przedstawioną przez stronę skarżącą sytuację materialną, ponieważ posiada ona inne zobowiązania do uregulowania. Organ nadmienił, że w dniu [...]. zobowiązana zwróciła się z wnioskiem o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność na podstawie ustawy o abolicji z dnia 09 listopada 2012r. (Dz. U. z 2012r. poz. 1551). Wobec tego Zakład zawiesił na okres jednego roku prowadzone postępowanie egzekucyjne dając skarżącej możliwość uregulowania należności niepodlegających umorzeniu. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona złożyła skargę do Sądu. W uzasadnieniu podniosła, że przez [...] lat opłacała składki do ZUS, natomiast obecnie nie ma za co żyć. Skarżąca stwierdziła, że nie jest w stanie przystąpić do spłaty zadłużenia w ratach po [...] zł zaproponowanej jej przez ZUS, bowiem na życie pozostanie jej wówczas [...] zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Wskazać należy na wstępie, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy przy tym rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. W zakresie tak rozumianej oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego aktu w aspekcie stosowania prawa, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w konkretnym przypadku uznane za błędne, oraz jakie – zdaniem danego sądu – zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło zostać uznane za zgodne z prawem (zob. m. in. T. Woś i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 472-473). Organ administracji zobowiązany jest wobec tego do bezwzględnego zastosowania się przy ponownym rozpoznaniu sprawy do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Uchybienie temu obowiązkowi narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza wadliwość podjętego aktu lub czynności, uzasadniającą konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego (zob. np. wyrok NSA z 21 października 1999r., IV SA 1681/97, LEX nr 47848). W wyroku z dnia 18 grudnia 2012r. (sygn. akt I SA/Bd 969/12) Sąd stwierdził m.in., że z uwagi na to, iż wobec majątku skarżącej prowadzone było postępowanie egzekucyjne organ nie naruszył prawa twierdząc, że nie zaszła przesłanka, o jakiej mowa w art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Jednakże, w ocenie Sądu, uzyskiwanie przez zobowiązaną dochodu w wysokości ok. [...] zł miesięcznie nie pozwala na opłacenie zadłużenia ponad[...] tys. zł bez zagrożenia egzystencji, o jakim mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Zdaniem Sądu przeciwne twierdzenie budzi przede wszystkim sprzeciw w świetle zasad doświadczenia życiowego. Sąd zaznaczył, że powyższa ocena nie nakłada jednak na Zakład obowiązku umorzenia zaległości, gdyż pozostaje to w granicach jego uznania. Sąd po przeanalizowaniu akt niniejszej sprawy stwierdził, że ZUS nie wykonał powyższych wytycznych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na str. 2 organ wytłuszczonym drukiem pisze: "Po ponownym wnikliwym przeanalizowaniu wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie nie stwierdzono ustawowych przesłanek przemawiających jednoznacznie za umorzeniem należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. ZUS rozpatrywał sprawę tylko z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6, gdyż inne przesłanki z art. 28 nie zaistniały". Skoro, jak już wyżej wskazano, Sąd we wcześniejszym wyroku przesądził, że z uwagi na skutecznie prowadzoną egzekucję ze świadczenia emerytalnego skarżącej w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności zawarta w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. to z uwagi na to, iż w powyższym zakresie nie nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych, ponieważ wobec majątku skarżącej postępowanie egzekucyjne nadal jest prowadzone, ponowna ocena wystąpienia tej przesłanki dokonana przez organ była zbędna. Kluczowym w przedmiotowej sprawie było natomiast przyjęcie przez organ, w świetle wcześniejszego wyroku tut. Sądu, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącej wypełnia przesłankę ważnego interesu zobowiązanego zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przypomnieć należy, że w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia ustawodawca postanowił, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dokonując, w ponownym postępowaniu analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej organ II instancji przeanalizował uzyskiwane dochody jak i ponoszone wydatki. Stwierdził, że aktualnie wysokość emerytury skarżącej wynosi [...] brutto, która po potrąceniu kwoty [...] zł do wypłaty wynosi [...] zł. Wskazał, że strona ponosi opłaty za mieszkanie oraz media. Ponadto w [...]. wyrażona została zgoda przez A. na spłatę zadłużeń z tytułu opłat za mieszkanie w ratach. Organ zauważył, że jak wynika ze złożonego oświadczenia zobowiązana posiada inne zobowiązania nie wykazane przy wcześniejszym rozpatrywaniu sprawy. Kredyt na sumę [...] zł w K. I. SA oraz zadłużenie za telefon komórkowy. Organ podniósł, że w trakcie niniejszego postępowania skarżąca nie przedłożyła żadnego rachunku, faktury za media. Przedstawiła jedynie 2 faktury z aptek z których żadna nie przekroczyła kwoty [...] zł. Nie przedstawiła również żadnego nowego dokumentu informującego o stanie zdrowia, zatem organ uznał, że jedyną dolegliwością skarżącej są zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Dalej organ ustalił, że mąż zobowiązanej R. M. nie uzyskuje żadnych dochodów. Zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Posiada orzeczenie zaliczające do lekkiego stopnia niepełnosprawności oraz po przebytym udarze niedokrwiennym móżdżku orzeczenie uznające za częściowo niezdolnego do pracy. Organ podkreślił, że skarżąca w dalszym ciągu utrzymuje, że z mężem nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Nie wykazała jednakże, aby z mężem miała ustanowioną rozdzielność małżeńską majątkową. Biorąc pod uwagę tak przedstawioną sytuację majątkową i rodzinną skarżącej organ ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że: "(...) sytuacja rzeczywiście nie należy do łatwych i mogłaby być przesłanką do umorzenia. Jednakże w chwili obecnej umorzenie przedmiotowego długu nie ma wpływu na przedstawioną przez Panią sytuację materialną, ponieważ posiada Pani inne zobowiązania do uregulowania". Takie stanowisko organu oznaczało dokonywanie nieuprawnionej polemiki z tezami i wytycznymi wyroku WSA, co doprowadziło w konsekwencji do naruszenia przepisu art. 153 ustawy p.p.s.a. Ponownie wskazać należy, że odstąpienie od wskazań Sądu może nastąpić tylko w uzasadnionych przypadkach. ZUS w zaskarżonej decyzji odmówił umorzenia należności powołując się na fakt, iż strona posiada inne zobowiązania nie wykazane przy wcześniejszym rozpatrywaniu sprawy. Jakkolwiek zgodzić się należy z organem, że posiadanie zadłużenia w A., czy w innych instytucjach nie może uzasadniać rezygnacji przez Skarb Państwa ze swoich należności, to w ocenie Sądu, okoliczność ta mogłaby być wzięta przez organ pod uwagę w sytuacji odmowy umorzenia należności przy skorzystaniu przez niego z uznania administracyjnego. Ważną natomiast z punktu widzenia § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia okolicznością jest fakt, iż obecnie mąż skarżącej nie uzyskuje żadnego dochodu (utracił prawo do zasiłku dla bezrobotnych). Organ sam w zaskarżonej decyzji stwierdził, powołując się na przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. W świetle powyższego uznać należy, że sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej na obecnym etapie postępowania pogorszyła się. Zdaniem Sadu, ZUS dopuścił się także w ramach przeprowadzonego postępowania naruszenia art. 8 Kpa, albowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest wewnętrznie sprzeczne. W ocenie Sądu w sprawie nie jest jasne, czy organ odmówił umorzenia z uwagi na to, że przesłanka umorzenia nie wystąpiła, czy tez wydał decyzję w ramach uznania administracyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z jednej strony wskazano, że organ rozpatrywał sprawę tylko z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., gdyż inne przesłanki nie zaistniały, dalej zaś organ wywodzi, że sytuacja skarżącej rzeczywiście nie należy do łatwych i mogłaby być przesłanką umorzenia. Tak sporządzone uzasadnienie odbiega od wyznaczonych w orzecznictwie i piśmiennictwie standardów prawidłowego uzasadnienia rozstrzygnięć administracyjnych i burzy zaufanie do organów Państwa rozstrzygających niniejszą sprawę. Na marginesie Sąd zauważa, że w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek i pochodnych obowiązują obecnie niezależnie od siebie dwa reżimy postępowania, tj. postępowanie w trybie ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w trybie tzw. ustawy abolicyjnej z dnia 9 listopada 2012r. Wybór określonego trybu postępowania zależy tylko i wyłącznie od woli zobowiązanej, przy czym dotychczasowe prowadzenie sprawy w trybie ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie stoi na przeszkodzie wszczęciu i prowadzeniu postępowania umorzeniowego w trybie i na zasadach przepisów tzw. ustawy abolicyjnej. Reasumując, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS winien dokonać oceny wniosku skarżącej w oparciu o kryteria wskazane w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – uwzględniając przy tym ocenę prawną i wytyczne zawarte we wcześniejszych orzeczeniach tut. Sądu. Ze względu na powyższe okoliczności Sąd uznał, że decyzja ZUS z dnia [...]. została wydana z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, wobec czego orzeczono o jej uchyleniu na podstawie art., 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O wykonalności orzeczenia orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. s.Z.Pietrasik s.I.Najda-Ossowska s.H.Adamczewska-Wasilewicz